فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

اشاره
روزگار كنونى تفاوت‏هاى چشمگیرى با روزگاران پيش از خود دارد. با نگاهى كوتاه به زواياى مختلف زندگانى انسان مى‏توان به اين تحولات در تمامى حوزه‏ها نگريست. در گذشته، در حوزه روابط انسان‏ها با يكديگر روابط چهره به چهره جريان داشت؛ يعنى انسان براى رساندن پيام خويش حتماً مى‏بايست مسير دور يا نزديكى را می پیمود تا پيام خويش را ابلاغ نمايد؛ اما هم اكنون همه چيز رنگ مجازى به خود گرفته است، به گونه‏اى كه ساكنان كره خاكى حتى براى ادامه تحصيل هم نيازمند بيرون آمدن از خانه نمى‏باشند.
اين مسأله در حوزه علوم اسلامى و تبليغ هم سرايت نموده است؛ چنان كه انسان پيش از ما براى پژوهش‏هاى خويش مى‏بايست حجم وسيعى از منزل يا محل كار خود را به قفسه‏هاى كتاب اختصاص می داد؛ در حالی كه پژوهشگر امروزى حجم وسيع‏ترى از آن را در قالب يك لوح فشرده در اختيار دارد. از آن مهم‏تر اين كه اينترنت به عنوان سريع‏ترين وسيله ارتباطى و سرعت تبادل چشمگير اطلاعات توانسته است به در نورديدن زندگانى سنتى كمك و به عنوان يك ضرورت در ميان تمامى اقشار جامعه مذهبى و غير مذهبى راه باز كند.
با نگاهى گذرا به اين شاهراه، به راحتى مى‏توان دريافت كه اينترنت به پيشرفت جهان بینی ها كمك شايانى نموده است؛ چه بسا انديشه هايى كه تا ديروز به فراموشى سپرده شده بودند و هيچ كس طرفدار آن نبود؛ اما هم اكنون عرض اندام نموده و روز به روز بر جمع هواداران آن افزوده مى‏شود.
در سال هاى اخير مراكز علمي - پژوهشى در حوزه علميه قم و شهرستان ها، از اين وسيله استفاده شاياني نموده و توانسته اند با ايجاد پايگاه هاي اينترنتي و اختصاص بخش عمده‌اي از آن به پاسخگويي به سؤالات و شبهات ديني كمك شاياني به دفاع از كيان اهل بيت (ع) و گسترش فرهنگ نوراني تشيع و پاسدارى از اسلام علوى نمايند .
البته پايگاه‌هاي پاسخگو به سؤالات و شبهات ديني در اينترنت بسيار است و به جرأت مي توان گفت: بیشتر پايگاه‌هاي و حتي وبلاگ‌هاي ديني بخشی از پايگاه خود را به پاسخگويي اختصاص داده‌اند که بررسي همه آن‌ها از حوصله اين نوشتار خارج است. از اين رو، با انتخاب تعدادي از مهم ترين اين پايگاه‌ها به بررسي آن ها مي‌پردازيم.

آشنايي با پايگاه‌هاي پاسخگو
1 . نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها (www.nahad.net)
اين پايگاه به زبان فارسي فعال است و بخش هاي مهم آن عبارت است از : خورشيد ولايت، با صاحب نظران، در دانشگاه ، حديث قلم، گزيده، فروغ سخن و با نهاد.
در بخش «با نهاد» با پرسش و پاسخ‌هاي دانشجويي آشنا مي شويد. پرسش و پاسخ دانشجويي مجموعه‌اي 8000 سؤالي از پرسش های دانشجويان و دانشگاهيان مي‌باشد که توسط محققان، کارشناسان و صاحب نظران پاسخ داده شده است و در سه گروه : عنوان اصلي ، عنوان فرعي و سؤالات جديد دسته بندي شده است. متن ماهنامه پرسمان نيز در اين بخش قرار دارد.

2 . مركز فرهنگ و معارف قرآني (www.maarefquran.com)
پايگاه اطلاع رساني مركز فرهنگ و معارف قرآني، وابسته به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، از نخستين و بزرگ ترين پايگاه‌هاي پاسخگو به سؤالات قرآني شناخته مي شود. اين پايگاه از بخش‌هاي: قرآن پژوهشي، آشنايي با مراكز ، اطلاع رساني قرآني ، پاسخ به سؤالات قرآني، تازه‌ها، جديدترين كتب قرآني و جديدترين مقالات قرآني تشكيل شده است.
«پاسخ به سؤالات قرآني»، بخشي از پايگاه است كه براي پاسخگويي سؤالات قرآني ايجاد شده است. پاسخ به سؤالات قرآني ، پرسمان قرآني ، تالار گفتگو و ارسال سؤال قرآني تشكيل دهنده مطالب اين صفحه هستند.
يكي ديگر از فعاليت‌هاي بسيار ارزنده دفتر تبليغات اسلامي، راه اندازي «مرکز پاسخگویی تلفنی به سؤالات دینی» است و آن چنان که دست اندرکاران اين پايگاه اعلام می دارند: «مرکز پاسخگویی تلفنی به سؤالات دینی گامی مؤثر در جهت دست‌یابی به سخنان مقام معظم رهبری است. این مرکز از هفت گروه تخصصی قرآن و حدیث، تاریخ، اخلاق و عرفان، فقه، مشاوره، کلام و فلسفه تشکیل شده است که هر کدام از این گروه‌ها مسئول پاسخگویی به پرسش‌های تخصصی حوزه خود هستند». (1)

3 . پايگاه اطلاع رساني انديشه قم (www.andisheqom.com)
پايگاه اطلاع رساني مركز مطالعات و پژوهش‌هاي فرهنگي حوزه علميه به نام «انديشه قم»، پايگاه اختصاصي حوزه عليمه در پاسخگويي به شبهات ديني است . اين پايگاه، داراي بخش‌هاي متعددي مي باشد كه مهم ترين آن: پرسش و پاسخ و پاسخ به شبهات است. قرآن شناسي ، مهدويت از ديدگاه اهل سنت ، قبض و بسط شريعت، اسلام و فلسفه ، علماء شيعه ، حوزه علميه ، علوم اسلامي ، عقايد اسلامي و شهر مقدس قم، از بخش هاي ديگر اين پايگاه مي باشد.
مجموعه پاسخ ها در دو مجموعه جداگانه «پاسخ به شبهات» و «پرسش و پاسخ» ارائه گرديده است كه هر مجموعه به اساس موضوعات خاص تنظيم شده است.
با نگاهي به اين پايگاه و بررسي مطالب آن، ضمن آشنايي با مباني و اعتقادات شيعه، با شهر مقدس قم و حوزه عليمه و علماء شيعه نيز آشنا مي گرديد.

4 . مؤسسه تبيان (www.tebyan.net)
اين پايگاه به 5 زبان فارسي، عربي، اردو ، انگليسي و فرانسوي فعال است. بخش‌هاي مهم پايگاه عبارت است از : دين و انديشه ، ادبي و هنري، اجتماعي ، ورزشي ، جامعه و سياست، پرسش و پاسخ، آموزش و كتابخانه.
در قسمت پرسش و پاسخ، به بيش از 21 هزار پرسش در موضوعات مختلف پاسخ داده شده است. رایانه و فنّاوری ، امنیت فنّاوری اطلاعات و ارتباطات ، كامپيوتر، حقوقي، مذهبي؛
دانش افزايي دبيران، راهنماي تحصيلي، روان شناسی، ادبي، هنري، علمي و درسي، سلامتي ، مشكلات ما و شما، زبان هاي ديگر، ایران شناسی، هنر در خانه، سياسي، اعتیاد ، ورزشي و تعبير، خواب از موضوعاتي است كه به پرسش‌هاي مربوط به آن ها پاسخ داده شده است.

5 . مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (ع) (www.al-shia.com)
مركز جهانى اطلاع رسانى آل البيت (ع) جهت تبليغ دين مبين اسلام و اعتلاى روز افزون دين محمدى (ص) ميان آحاد مردم در جاي جاى اين جهان پهناور تشكيل شده و ارتباط آسان با مراجع عظام تقليد شيعه و پاسخگویى به سؤالات شرعى و اعتقادى مردم را در اولويت كار خود قرار داده است. پايگاه اطلاع رساني این به 29 زبان زنده دنيا فعال است.
برنامه هاى بخش فارسى در پايگاه مذكور از دوازده كليد واژه تشكيل شده كه عبارتند از:
1. کتاب وحى؛ 2. اهل بيت (ع)؛ 3. تشيع؛ 4. خاورشناسى؛ 5. مراجع و علما؛ 6. اجتماعى؛ 7. کتاب سرا؛ 8 . پايگاه هاى شيعى؛ 9. مراكز و مؤسسات؛ 10. بانک صوتى؛ 11. نگارخانه؛ 12. خدمات.
قسمت «الأسئله و الأجوبه» نيز از قسمت‌هاي مهم بخش عربي اين پايگاه است كه پاسخگوي سؤالات و شبهات ديني بوده و به صورت موضوعي طبقه بندي و ارائه شده است. در این قسمت، امكان ارسال سؤال جديد نيز وجود دارد.

6 . ستاد پاسخگويي به مسائل ديني (www.porsojoo.com)
پایگاه پاسخگویی به مسائل دینی، به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم وابسته است كه با اختصاص گزينه‌هایي چون: معرفی مراکز پاسخگو، ارسال پرسش، بانک پرسش و پاسخ، کتابخانه، مقالات، اخبار و پایگاه های مرتبط، امكان دسترسي پژوهشگران و علاقه مندان به مسائل ديني را فراهم آورده است.
هدف اصلي اين ستاد، سامان دادن به امر پاسخگويي ، هماهنگي بين مراكز پاسخگو و جلوگيري از كارهاي تكراري است و در مرحله بعد، پاسخ به سؤالات و شبهاتي كه هنوز به آن پاسخ داده نشده است.
در حال حاضر، بانك «پرسش و پاسخ» و «انجمن پایگاه» از قسمت هاي قابل توجه اين پایگاه است كه به صورت موضوعي به پاسخگويي به سؤالات و شبهات ديني پرداخته است.
در صفحه اصلي اين پایگاه نيز جديدترين اخبار مرتبط با مراكز پاسخگو به چشم مي‌خورد كه از بخش‌هاي روزآمد پايگاه به شمار مي‌آيد.

7 . مركز الابحاث العقائديه (www.aqaed.com)
اين پايگاه از مهم ترين پايگاه‌هاي اطلاع رساني در زمينه شناخت عقاید شيعه می باشد كه بيش از يك دهه است به زبان عربي فعاليت مي‌كند. المكتبه العقائديه، المستبصرون، الشيعه والتشيع، الندوات العقائديه و الأسئله العقائديه ‌از بخش‌هاي مهم اين پايگاه است .
از بخش‌هاي اين پايگاه، پاسخ به سؤالات اعتقادي (الأسئله العقائديه) است كه به شكل موضوعي تنظيم شده است و موضوعات: القرآن الكريم، آيه المباهله و الموده ، آيه الولايه، ابن تيميه، الامامه ، البكاء على الميت، البناء على القبور، البيعه، التبرك، التوسل و الاستغاثه، حديث اثني عشر خليفة، الخلفاء، الخمس، الدعاء، الشفاعه، الشورى، الغدير ، فرق و مذاهب، النبوه و الانبياء، الوحده الاسلاميه و الوهابيه، از بارز ترين موضوعات اين صفحه است.
يكي از ابتكارات جالب اين پايگاه، بخش «المستبصرون» است. اين بخش به معرفي و شرح زندگي كساني اختصاص يافته كه از اديان ديگر به دين مقدس اسلام گرويده و مذهب تشيع را انتخاب كرده‌اند.

8 . پايگاه مؤسسه فرهنگي و تحقيقاتي إسراء (www.esraco.net)
پايگاه مؤسسه فرهنگي و تحقيقاتي إسراء، به عنوان پايگاهي اختصاصي، متكفل آثار مکتوب و بيانات حضرت آيت الله جوادي آملي مي‌باشد. جام معرفت ، در محضر استاد ، استفتا، پيام استاد، آثار منتشر شده و پرسش و پاسخ، از مهم ترين گزينه‌هاي اين پايگاه‌اند.
بخش پرسش و پاسخ اين پايگاه، در موضوعات: تفسير، عترت، فلسفه، عرفان، فقه و حقوق، اجتماعي و معارف، فعاليت چشم گيري داشته و تمامي پاسخ‌ها از آثار حضرت استاد تهيه گرديده است.

9 . مجمع جهاني اهل بيت (ع) (http://www.ahl-ul-bait.com)
مجمع جهاني اهل‎بيت (ع) به عنوان يك تشكل جهاني و غير دولتي، از طرف گروهي از نخبگان جهان اسلام تشكيل شده است. همياري براي رفع مشكلات و مسائل فرهنگي و اجتماعي و ارتباط با سازمان هاي موجود در جهان اسلام و استفاده از منابع عظيم و غني معارف اسلامي، از اهداف مهم اين پايگاه است.
اين پايگاه به 15 زبان زنده دنيا فعال است كه قرآن، نهج البلاغه ، ادعيه و زيارت، عترت، شيعه شناسي، پاسخ به شبهات ، امام خميني (ره) و حكايات اسلامي، از بخش هاي مهم آن است .
اطلاعات متنوعي مانند : كميته دفاع از حريم شيعيان، مفاهيم اسلامي ، اسلام و اديان جهان و چرا شيعه شدم، در صفحه نخست اين پايگاه قابل دستیابی است.
آنچه گذشت، مروری کوتاه بود بر جايگاه و وضعيت پرسش و پاسخ های دينی و اسلامی در اينترنت که تنها به قصد معرفی و آشنايی با آن ها طرح و بررسی شد. قطعاً نقد و بررسی هر يک از اين قبيل پايگاه ها و صفحات، مجال بيشتری را می طلبد که اميدواريم در فرصتی ديگر اين موضوع نيز اتفاق افتد.