فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

نظارت والدين بر استفاده کودکان از اينترنت
امروزه استفاده از اينترنت و پايگاه هاي موجود در آن، رو به افزايش است و هر كدام با استفاده از جذابيت هاي گرافيكي و اطلاعات جديد سعي دارند تا توجه كاربران را به خود معطوف دارند. اين مسأله به خصوص در پايگاه هاي كودكان و نوجوانان به خوبي نمايان است.
اينترنت از آغازين روز هاي تولد آن، به جاذبه‌اي ويژه براي كودكان، جوانان و نوجوانان تبديل شده است؛ چنان که تحقيقات به عمل آمده در مورد استفاده كودكان از اينترنت و كامپيوتر از رشد روزافزون اين پديده در اين سنين حكايت مى كند.
داده هاى آمارى در اين زمينه نشان مى دهد كه تعداد كودكان ۲ تا ۷ ساله اى كه در منزل از كامپيوتر استفاده مى كنند، از ۴۸ درصدى كه در سال ۱۹۹۶م به ثبت رسيده بود، به ۷۰ درصد در سال ۲۰۰۰ م افزايش يافته است. استفاده از اينترنت نيز در ميان اين علاقه مندان كوچك، از ۱۵ درصد به مرز ۵۲ درصد در اين سال مبنا رسيده است.
اقبال گسترده به اينترنت را مى توان در سرعت و امكان استفاده راحت از اين وسيله ارتباطى جستجو كرد. تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه نشان مى دهد كه گسترش و انتشار اينترنت ۹ برابر سريع تر از راديو، ۴ برابر سريع تر از كامپيوترهاى شخصى و سه برابر سريع تر از تلويزيون بوده است. اين سرعت بالا و جذابيت جستجوى اينترنتى، باعث شده كه در حال حاضر ۱۴۹ ميليون نفر در برابر جاذبه جادويى آن سر تسليم فرود بياورند.
اين در حالى است كه هر ماه ۱۲درصد به اين تعداد افزوده مى شود. بررسى هاى آمارى در سال ۲۰۰۰، يعنى 7 سال پيش نشان مى دهد كه كودكان، ۲ تا ۷ سال به طور متوسط ۳۴دقيقه در روز از كامپيوتر استفاده مى كرده اند. اين استفاده با افزايش سن و سال كودكان به ميزان بيشترى نيز رسيده است. با گذشت 7 سال از اين تحقيقات مى توان اطمينان حاصل كرد كه رقم مورد نظر در حال حاضر افزايش چشمگيرى پيدا كرده است. (1)
بيشتر والدين به علت وجود جنبه هاي منفي اينترنت به خصوص دسترسي به تصاوير و نوشته هاي غير اخلاقي و يا در معرض استفاده پورنوگرافي (Pornography) (2) از آنان، نگران استفاده كودكان و نوجوانان خود از اينترنت هستند.
متخصصان در مورد تأثير اينترنت بر كودكان معتقدند که: «با وجود جنبه هاى مثبت از قبيل جنبه هاى آموزشى و ارائه خدمات ارتباطى، رايانه و اينترنت جنبه هاى منفى نيز دارند. استفاده كنترل نشده از كامپيوتر به ويژه وقتى كه با ديگر فنّاورى ها از قبيل تلويزيون همراه باشد، كودك را در معرض خطر اثرات مضر آن بر تكامل فيزيكى، اجتماعى و روانى قرار مى دهد... فضاى سيال و حضور بى واسطه در دنياى مجازى مى تواند آسيب ها و خطراتى براى آن ها به دنبال داشته باشد: با اين حال، با فرض اين خطرات نمى توان مانع حضور كودكان در اينترنت شد زيرا در صورتي كه از كامپيوتر صحيح استفاده شود، اثرات مثبتي دارد. (3)
اينترنت مي تواند فضايي گسترده براي خلاقيت كودكان و نوجوانان فراهم نمايد تا بهتر بياموزند، سرگرم شوند و با دوستان مدرسه اي به گفتگو بنشينند و در صورت نياز مشکلات خود را با معلمان و اساتيد خويش مطرح و آن را حل نمايند؛ اما به تعبير روان شناس اين رشته: «درست همانند دنياي واقعي، در دنياي وب نيز نظارت والدين بر استفاده آن ها از اين فضا و راهنمايي آنان به سايت هاي سالم امري ضروري است».
روان شناسان معتقدند رفتار صحيح والدين و اتخاذ سياست‌هاي خاص، بهترين گزينه جهت تصحيح رفتار كودكان، نوجوانان و جوانان است؛ چرا كه در غير اين صورت، فرزندان نه تنها رفتار نادرست خود را ترك نمي‌كنند، بلكه لجبازي با والدين را در پيش گرفته و هر روز بيش از روز قبل به سايت‌هاي غيراخلاقي مراجعه مي‌كنند.
از آن جايي كه امروزه با تلاش و اهتمام مسئولان نظام جمهوري اسلامي ايران توان استفاده از اينترنت افزايش چشمگيري داشته و در تمامي شهرها و بسياري از روستاهاي كشور اسلامي مان امكان استفاده از اينترنت به وجود آمده است و با توجه به اين كه اين فنّاوري، هم مي تواند در خدمت سازندگي قرار گيرد و هم ابزاري براي تخريب كودكان، نوجوانان و جوانان باشد، بنابراين دو مسأله مهم بايد مورد متوجه والدين و مسئولان باشد؛ والدين از آن جهت كه به عنوان مربيان اصلي كودكان هستند و مسئولان از آن جهت كه در امر تربيت فكري و علمي و شكوفايي استعدادهاي کودکان نقش دارند. اين دو مهم عبارت اند از:
1. چگونه از اين فنّاوري مي توان براي رشد و تكامل كودكان و نوجوانان استفاده نمود؟
2. چگونه مي توان اشتياق آن ها به استفاده از اينترنت را به راه درست هدايت كرد؟
پايگاه هاي مفيد براي کودکان
هدف از اين نوشتار معرفي پايگاه هاي مفيد اينترنتي براي كودكان است تا ضمن آشنايي آنان با اين پايگاه ها بتوانند اوقات فراغت خود را به خوبي پر كرده و زمينه هاي شکوفايي استعداد خويش را فراهم سازند. بي ترديد، پس از شناخت و اطلاع کامل از وضعيت و کيفيت پايگاه هاي سالم و کارآمد مربوط به کودکان و نوجوانان، باز هم مسأله همراهي و نظارت والدين بر استفاده کودکان از اينترنت، امري ضروري و قطعي است.
امام مهم ترين پايگاه هاي مفيد براي کودکان عبارت اند از:
1. پايگاه کودکان
www.koodakan.org
اين سايت، يكي از زيباترين سايت هاي كودكانه است كه با ارائه بخش هاي متنوع و گرافيك مناسب، جذابيت ويژه اي را به خود اختصاص داده است و مي‌تواند پايگاه خوبي براي پر كردن اوقات فراغت كودكان و نوجوانان و حتي جوانان باشد. از بخش‌هاي متنوع اين سايت مي توان به بخش: قصه، كتابخانه فارسي، كتابخانه كودك، كتابخانه نوجوان، كتابخانه ضرب المثل ها، معرفي قصه در سايت هاي ديگر، كتابخانه به زبان انگليسي و بازي آنلاين اشاره كرد. امكانات ديگري مانند: تالار گفتگو براي نوجوانان، خاطرات بامزه شما، معرفي ضرب المثل ها، تعريف مثل و چگونگي به وجود آمدنش و مزاياي ضرب المثل ها، بخش مقالات پزشكي ويژه كودكان توسط متخصصان، و نيز معرفي سايت هاي پزشكي مناسب كودكان، بر ميزان بهره مندي از اين پايگاه افزوده است.

2. پايگاه عمو پورنگ
www.amoo.ir
سايت اختصاصي «عمو پورنگ» با وجود نوپا بودن توانسته است محبوبيت خوبي را در بين كودكان به دست آورد و امكاناتي مانند پخش زنده شبكه اوّل سيما و اشعار كودكانه با صداي عمو پورنگ، آن را از ديگر سايت هاي كودكانه متمايز كرده است. شعر و قصه ، آلبوم عكس ، نقاشي هاي شما، عكس هاي شما و خبرهاي سايت، از بخش هاي ديگر اين سايت جالب مي باشد.

3. كانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان
www.kanoonparvaresh.com
كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان كه در سال 1344 ش با هدف ايجاد امكانات لازم جهت رشد و پرورش فكري و ذوقي كودكان و نوجوانان تأسيس شده است، فعاليت هاي بسياري نموده و عرصه فرهنگ، ادب، تعليم و تربيت و هنر ايران در اين سال ها شاهد رشد، بالندگي و تكامل اين نهاد تأثير گذار بوده است.
پايگاه اطلاع رساني اين كانون با موضوعاتي مانند: قصه گويي، شعرخواني، نمايش عروسكي، پخش فيلم، تهيه روزنامه ديواري، كتابخواني، نقاشي، سفالگري، تكه چسباني و گفتگو هاي آزاد، به معرفي فعاليت هاي اين كانون مي پردازد.

4. دوستانه
www.doostaneh.com
دوستانه، پايگاهي جذاب براي کودکان است که شامل امکاناتي چون: خبرهاي علمي و فرهنگي، هنري، ورزشي و اجتماعي؛ داستان؛ شعر؛ بازي هاي زيبا؛ موسيقي؛ اطلاعات جغرافيايي درباره ايران؛ فيلم و کارتون است.

5. فرهنگسراي کودک
www.koodak.net
فرهنگسراي کودک که وابسته به سازمان فرهنگي هنري شهرداري مي باشد، در زمينه آموزش و تعليم کودکان و نوجوانان فعاليت دارد. از طريق اين سايت مي توان از برنامه هاي آموزشي و فعاليت هايي که به وسيله اين فرهنگسرا ارائه مي شود، مطلع شد.

6. کانون توسعه فرهنگي کودکان
www.ccdc.ir
کانون توسعه فرهنگي کودکان با هدف بالا بردن سطح دانش عمومي و اعتلا و گسترش فرهنگ زندگي براي کودکان، به ويژه کودکان نقاط محروم کشور، در سال 1380 تأسيس شده است. از آن جا که هيچ جنبه اي از زندگي بدون آموختن فرهنگ مربوط به آن و البته از دوران کودکي، نمي تواند به کمال برسد، کانون توسعه فرهنگي کودکان با همکاري و همراهي دوستداران کودکان و با استفاده از تخصص ها و تجربه هاي آنان در توسعه و پر بار کردن جهات فرهنگي _ اجتماعي زندگي کودکان سراسر کشور، فعاليت هاي ثمربخشي را انجام مي دهد.

7. سروش كودكان
www.soroushpress.com
هدف اصلي اين پايگاه، اطلاع رساني درباره نشريه سروش كودكان است و امكاناتي مانند: نشريات سروش، بازار کتاب، آوا و نما، گالري عکس، پخش زنده، دنياي وبلاگ و شوراي كتاب كودك، از جدابيت هاي متنوع آن به شمار مي رود.

8. كتابخانه ديجيتالي بين‌المللي كودكان
www.cbc.ir
كتابخانه ديجيتالي بين‌المللي كودكان (ICDL) در 18 نوامبر 2002 م آغاز به كار كرده است. رسالت يا هدف عمده اين طرح، گزينش، جمع‌آوري، ديجيتالي كردن و سامان دادن به ادبيات كودكان كشورهاي مختلف بوده است تا هر يك به زبان اصلي ارائه شود و علاوه بر ايجاد فنّاوري مناسب، امکان استفاده از اين كتابخانه ديجيتالي را براي كودكان 3 تا 13 ساله قابل دسترس‌تر و آسان‌تر كند.
در اين مجموعه قرار است ده هزار جلد كتاب به حداقل 100 زبان آورده شود و از طريق اينترنت به طور رايگان در اختيار كودكان، معلمان، كتابداران، والدين و پژوهشگران سراسر دنيا قرار گيرد. به موازات اين طرح چندين پروژه تحقيقاتي ديگر به خصوص با همكاري كودكان دبستاني صورت گرفته تا اين كتابخانه ديجيتالي براي اين گروه سني قابل دسترس‌تر باشد. مطالب گرد‌آوري شده در اين مجموعه ارزشمند، منعكس‌كننده تشابه و تفاوت بين فرهنگ‌ها،‌ سليقه ها، چگونگي زندگي و گرايش ها مردمان مناطق مختلف دنيا است.

9. بانك اطلاعات فرهنگ و ادبيات كودكان ايران
www.iranak.info
بانک اطلاعات فرهنگ و ادبيات کودکان ايران، يکى از پايگاه هاى «مرکز اطلاع رسانى» فرهنگ و ادبيات کودکان ايران (ايرانک) است. بنياد اين پايگاه بر يافته هاي «مؤسسه پژوهشى تاريخ ادبيات کودکان» استوار است که در طول نزديک به يک دهه بيش از ده‌ها هزار سند و يافته از حوزه‌هاى گوناگون زيستى و فرهنگى کودکان و نوجوانان گردآورى کرده است.
هدف اين پايگاه، نسبت به ديگر سايت هاي كودكان متفاوت است و براي آموزش يا سر گرم كردن كودكان تهيه نشده است؛ بلكه هدف از تأسيس اين سايت آشنا كردن مخاطبان و پژوهشگران با فرهنگ و ادبيات كودكان ايران است.
ساختار بانک اطلاعات فرهنگ و ادبيات کودکان ايران به گونه‌اى طراحى و برنامه‌ريزى شده است که جستجوگران با مراجعه مستقيم به بانك مي توانند اطلاعات توصيفى و چكيده مطالب مورد نياز خود را دريافت كنند. در برخى موارد رونوشت كاملى از اسناد نيز در دسترس ايشان قرار خواهد گرفت. طراحى اين بانك به گونه‌اى است كه در آينده مى‌تواند پشتوانه و مخزن اطلاعاتى يك شبكه پيوسته كودك و نوجوان در ايران باشد.
ايجاد ارتباط بين فيلدهاى ١٤ پايگاه با يکديگر، مصور بودن بسيارى از پايگاه‌ها، سفارش online اطلاعات و ارتباط پيوسته و دو سويه اطلاع رسان با کاربر، از ويژگي هاي مهم اين پايگاه مي باشد.
10. پايگاه كودكانه
www.koodakaneh.com
هدف از طراحي و توسعه اين پايگاه، ياري رساني به والدين ايراني براي تولد و تربيت کودکان سالم روحي و جسمي است. در صفحه اصلي وب سايت دو گزينه«ورود به بخش کودک» و«ورود به بخش والدين» در نظر گرفته شده است. در بخش كودكانه تماشاخانه، تالار گفتمان، بيا بازي، شعر، يکي بود يکي نبود، قهقهه، معما، معرفي نرم افزار، معرفي کتاب، بوم رنگ و پچ پچ از بخش هاي مهم آن است. و گزينه هايي مانند: پزشکي کودکان، پزشکي مادران، معرفي کتاب، فروشگاه، تغذيه کودک و مادر، اسامي دختر و پسر، همکاري با کودکانه، معرفي مهد، سايت هاي مرتبط و طراحي اتاق کودک، از اطلاعات کارآمدِ بخش والدين در پايگانه کودکان است.