جشنواره بالندگى دادهپردازى اسلامى طى مراسمى با حضور وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و مسئولان مراكز توليد كننده نرمافزارهاى اسلامى و مديران پايگاههاى اسلامى، برگزيدگان نخستين جشنواره نرمافزار علوم اسلامى معرفى شدند.اين جشنواره به منظور گراميداشت 15 سال دادهپردازى علوم اسلامى توسط معاونت فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و شركت تعاونى مراكز اطلاعرسانى علوم اسلامى به صورت مشترك برگزار گرديد. مراسم معرفى برگزيدگان جشنواره، پنجم خرداد 84 در تالار فرهنگسراى جوان استان قم برگزار شد. در ابتداى مراسم، حجة الاسلام سجادى، عضو هيئت مديره شركت تعاونى مراكز اطلاعرسانى علوم اسلامى، با راهگشا و مثبت خواندن برپايى چنين جشنوارههايى در بالندگى دادهپردازى اسلامى به روند برگزارى جشنواره اشاره كرد و گفت: تصميم اوليه جهت برپايى اين جشنواره پيرو پيشنهاد وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى در سال 1382 شكل گرفت و جهت انجام امور اجرايى جشنواره كميته كارى تشكيل شد. اين كميته، تصميمات كلى خود را در دو زمينه: تدوين مراحل داورى، عناوين كلى و مهم محصولات نرمافزارى و ميزان امتيازات لازم در هر گروه تنظيم كرد. دبيرخانه در نخستين گام، اقدامات گستردهاى را جهت شناسايى آثار انجام داد و موفق شد 310 عنوان نرمافزار و بيش از 400 پايگاه اسلامى را شناسايى كند كه از اين ميان، 42 اثر پس از دو مرحله بررسى براى داورى نهايى برگزيده شدند. اين آثار در چهار رده موضوعى: اطلاعرسانى، متون، صوتى و تصويرى و آموزش جهت داورى نهايى تقسيمبندى شدند. سرانجام، نتيجه نهايى داورى در فهرستها و نمودارهاى مختلف به مسئولان مربوطه ارائه گرديد. در ادامه، آيةالله كورانى، مسئول مركز معجم فقهى آية الله گلپايگانى، به ايراد سخنرانى پرداخت و با تأكيد بر اهميت علم در اسلام و تشويق قرآن و روايات به دانشاندوزى گفت، انقلاب اسلامى ايران مقدمهاى براى انقلاب جهانى حضرت مهدى(ع) است. بنا بر روايات، قبل از ظهور امام زمان(عج) يك نهضت علمى بزرگ از قم شروع شده، سراسر جهان را فرا مىگيرد كه امروز شاهد به بار نشستن جوانههاى اين نهضت علمى هستيم. امروز بحمدالله قم در هر زمينهاى از علوم اسلامى سرآمد است و اكنون شاهديم كه سربازان امام زمان(عج) با بهكارگيرى فنّاورى جديد، گامهاى مؤثرى در گسترش علوم اهلبيت(ع) برداشتهاند و از اين جهت نيز قم منشا توليد و انتشار علم در جهان شده است. اميدواريم با گسترش اين نهضت علمى زمينهساز ظهور آقا امام زمان(عج) باشيم. در ادامه مراسم، آقاى طالبپور، مدير مؤسسه تبيان، به بيان گوشهاى از نخستين فعاليتهاى رايانهاى علوم اسلامى پرداختند. وى شروع اين فعاليتها را به سالهاى 65 و 66 نسبت دادند و افزودند: در سال 66 با همكارى مركز تحقيقات مخابرات، رايانهاى در اختيار ما قرار گرفت و ما به گردآورى اطلاعات و مطالب جهت سهول الوصول كردن آنها از طريق رايانه اقدام كرديم. در سال اول فعاليت، سرعت كار بسيار پايين بود؛ ولى مىتوان گفت كه مقدمه خيلى از كارها در آن سال فراهم شد. در سال 67 طى جلسهاى در خدمت آقاى خاتمى كه وزير وقت فرهنگ و ارشاد اسلامى بودند، قراردادى در زمينه ده جلد اول بحارالانوار منعقد كرديم. در آن سال به محضر حضرت آيةالله العظمى زنجانى رسيديم و نظر شرعى ايشان را در مورد استفاده از سهم مبارك امام در پيشبرد اين گونه فعاليتها جويا شديم. ايشان استفاده از سهم مبارك امام را در اين زمينه، از مصاديق بارز مصرف سهم امام خواندند. وى همچنين به جلسهاى كه با مقام معظّم رهبرى داشتند، اشاره كردند و افزودند: بعد از طرح اين مسئله از طرف ما، رهبر معظّم انقلاب از اين موضوع به گرمى استقبال كردند و اين ديدار مقدمهاى شد تا فعاليتها را به صورت منسجمتر و صحيحتر پيش ببريم. وى در ادامه با اشاره به اينكه از بزرگترين مخاطرات اين عرصه، بسنده كردن به مسئله سهل الوصول كردن منابع است، خواستار آن شدند تا انديشمندان و متخصصان به جاى اين كار به توليد محتوا بپردازد و به گونهاى نشود كه ابزار از طرف حوزه فراهم شود و ديگران توليد محتوا كنند؛ بلكه جايگاه محتوا و توليد فكر را در حوزه و مراكز دينى حفظ كنند و ارتقاء دهند. سپس محمد سميعى، رئيس پژوهشكده فرهنگ، ارتباطات و هنر نيز سخنانى ايراد كردند. وى در اين سخنان با اشاره به فراز و فرودهاى دو دهه فعاليت در زمينه نرمافزارهاى علوم اسلامى در حوزه علميه قم ، به تحليل اين فعاليت پرداختند. سميعى، ارتباط بين حوزويان و دانشگاهيان و تربيت حوزويانى كه به دانشگاه گرايش دارند و نيز دانشگاهيانى كه به حوزه روى آوردهاند را از بركات انقلاب اسلامى برشمرد و در ادامه گفت: از طريق ارتباط بين حوزه و دانشگاه، افقهاى تازهاى هم در دانشگاهها و هم در حوزههاى علميه پديدار شد. يكى از اين افقها، تحقيقات بين رشتهاى بود كه باعث بروز نوآورىهاى فراوانى شده است. در دنياى امروز، نوآورى در كنار قبول حقيقت و فناورى سه عامل پيشرفت و توسعه جوامع بشرىاند. وى از عوامل ارتقاء در توليد نرمافزارهاى علوم اسلامى را فعاليتهاى بين رشتهاى افرادى در اين زمينه دانست. و پرورش افرادى را كه نياز حوزه را به ابزارى چون رايانه درك كردهاند و علم رايانه را هم بهخوبى مىدانند، زمينهساز بروز نوآورى در عرصه توليدات رايانهاى علوم اسلامى خواند. سميعى، فعاليتها و برنامهها را در زمينه نرمافزار علوم اسلامى به دو حوزه تقسيم كرد: 1. حوزه اطلاعرسانى (مديريت اطلاعات پژوهشى)؛ 2. حوزهاى كه رايانه را بهعنوان رسانه در جهت ترويج و تبليغ علوم معرفتى در خود جاى داده است. وى در ادامه گفت: برنامههاى حوزه اطلاعرسانى به دو دستهاند: نخست، برنامههايى كه منابع اصلى را سامان مىدهند، مثل معجم الفاظ احاديث شريفه، و دوم برنامههايى كه منابع تحقيقاتى را حمايت مىكنند و دسترسى به منابع پژوهشى را آسان مىكنند و براى مخاطبان عام طراحى مىشوند. اما در حوزه دوم، برنامههايى كه داراى مخاطب عام بودند، برنامههايى بودند كه به اينترنت و نرمافزارها به عنوان يك رسانه توجه مىكردند. تصور بنده اين است كه در حوزه علميه كار از دسته اول شروع شد و هرچه گذشت به دسته دوم نزديكتر شد؛ اما هيچكدام از اين دو دسته هنوز در نهايت شكوفايى ارائه نشدهاند. وى مشكل موجود در مورد دسته اول را مشكل اقتصادى برشمرد و گفت: در مورد اين نرمافزارها مخاطبى كه بتواند از جهت اقتصادى سيستم را تأمين كند، وجود ندارد و توليد نرمافزارهاى علوم اسلامى نيازمند پشتيبانى و تخصيص يارانه است، هرچند كه مديريت سيستمهاى يارانهاى در كشور ما مشكلات خاص خود را دارد. سميعى همچنين مشكل موجود در مورد دسته دوم را نبود فرهنگ لازم در زمينه مالكيت معنوى و فكرى برشمرد و افزود: در كشور ما به علل مختلف تاريخى و فرهنگى، بحث اقدام به مالكيت فكرى و كالاى معنوى چندان جدى گرفته نشده است. به همين جهت، كپىهاى غير مجاز باعث اُفت وضعيت مالى شركتهاى توليدكننده مىشود كه اين افت از جهتى قابل بررسى است و آن اينكه اگر كپىرايت را در داخل كشور بپذيريم، ولى كپىرايت نرمافزارهاى خارجى را از اين امر استثنا بدانيم، قيمت نرمافزار را پايين آوردهايم؛ يعنى پيشزمينه ذهنى مردم ما قيمت پايين در مورد نرمافزارهاست. بهترين راه براى رفع اين مشكل، فرهنگسازى است استفادهكنندگان از نرمافزارهاى اسلامى اگر بدانند كه كپىرايت از نظر شرعى مجاز نيست، به سوى اين عمل نمىروند. وى در ادامه سخنان خود نرمافزارهاى اسلامى را در ايران از موفقترين نرمافزارها دانست و با اشاره به حضور گسترده مراكز اسلامى در نمايشگاهها و استقبال چشمگير مردم از بخش نرمافزارهاى اسلامى نمايشگاهها، خواستار توجه ويژه به اين نرمافزارها به عنوان يكى از مهمترين اقلام صادرات فرهنگى كشور شد. آقاى سميعى در پايان سخنان خود، پنج مورد از تأثيرات توليد ديجيتالى اطلاعات در حوزه علوم دينى را به شرح ذيل برشمردند: 1. تأسيس شركت تعاونى مؤسسات اطلاعرسانى اسلامى بعنوان تشكلى منسجم؛ 2. توان مراكز اسلامى در برقرارى رابطه بين اقتصاد و توليد ديجيتالى محصولات دينى؛ 3. پيشگامى حوزه در استفاده از نرمافزار و اينترنت كه در نهايت باعث ورود و عرضه سالمتر و بهتر اين دو مقوله در ايران شد؛ 4. بينالمللى كردن حوزه به گونهاى كه حوزه علميه توانست با توليد نرمافزار و فعاليت در فضاى ديجيتال، سطح بينالمللى خود را بالا ببرد و خود را به عنوان يكى از مراكز فعال و تأثيرگذار در اين عرصه معرفى كند؛ 5. رشد سريع در مقالهنويسى تخصصى و توليد علم با تكيه بر فناورى اطلاعات. در اين جشنواره، وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى، آقاى مسجد جامعى نيز حضور داشتند كه در ادامه به ايراد سخن پرداختند. ايشان با بررسى نخستين نمايشگاهى كه مجموعه مراكز فرهنگى در حوزه فناورى اطلاعات دينى در سال گذشته برگزار كرده بودند، برگزارى نخستين جشنواره نرمافزارى علوم اسلامى را به عنوان يك خيز عظيم فناورى اطلاعات در عرصه علوم اسلامى برشمردند. ايشان همچنين با اشاره به اينكه در حوزه تفكرات اسلامى چند قطب عمده در سطح جهان، مانند ايران، مصر و عربستان شناخته شدهاند، نگاهى را كه در سطح رسانهاى جهانى به ايران شده است، بسيار متمايز و ويژه دانستند. وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى همچنين افزودند: در باب توليدات، حوزه دين در جاهاى مختلف دنيا مورد توجه خاص است و اين مقوله روزبهروز در حال گسترش است؛ به عنوان نمونه، در معرفى كتاب سال در حوزه دين با انبوه كتب ارائهشده مواجه شديم كه اين مورد، هر سال رشدى چشمگير به خود مىگيرد. امسال، حجم مطالعات به حدى بود كه جهان را از نظر جغرافيايى به 5 قسمت تقسيم كرديم و در هر قسمت به معرفى پنج اثر برگزيده پرداختيم.آقاى مسجد جامعى در ادامه با مقايسه آمار منتشره از سوى مخابرات مبنى بر وجود سه ميليون كاربر اينترنتى و آمار موجود از شمار (تيراژ) دو ميليونى مطبوعات و يك ميليونى چاپ كتب در كشور، برابرى آمار كاربران اينترنتى و آمار ارائه شده در زمينه نوشتارهاى مكتوب را جالب توجه خواندند و گفتند: با توجه به گسترش روزانه استفاده از اينترنت براى حضور در جمع شبكههاى اينترنتى در سطح ملى و بينالمللى، نيازمند سازماندهى مناسب اطلاعات هستيم. ايشان در پايان سخنان خود به مواردى از برنامه چهارم اشاراتى داشتند و افزودند: در برنامه چهارم توسعه در زمينه فناورى اطلاعات و ارتباطات، بر توليد محتوا تأكيد خاص شده است و در نمايشگاه نرمافزارهاى قرآنى كه در سال گذشته برگزار شد، توليد محتوا از جانب توليدكنندگان به صورت جدّى مدنظر قرار گرفته بود. اما يكى از چالشهاى موجود كه توسط تدوينكنندگان برنامه چهارم مدنظر واقع شده، در معرض خطر قرار گرفتن زبان فارسى است و در اين برنامه به حضور وسيعتر و مؤثرتر زبان فارسى در محيطهاى مجازى اشاره شده است كه در اين زمينه تجربه مراكز اسلامى در سطح ملى مىتواند كارگشا واقع شود و بالاخره چالش اساسى ديگر در اين عرصه، تهاجم فرهنگى است كه برنامهنويسان براى مقابله با اين مسئله پيشبينى كردهاند كه مراكزى طراحى شود تا امكان استفاده از آن براى عموم فراهم شود و اين از مواردى است كه حوزه دين مىتواند با فعاليت در اين عرصه و توليد محتواى فرهنگى، در جهت تقويت ارزشهاى فرهنگى و دينى گام بردارد. در پايان اين مراسم، پس از قرائت بيانيه هيئت داوران، لوح تقدير به پديدآورندگان آثار برتر اهداء شد.
پيام وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى به نخستين جشنواره نرمافزارى علوم اسلامى براى ادامه حيات در جامعه جهانى، حمايت از محتواى فرهنگى و دينى در فضاى ديجيتال، يك ضرورت است انديشه، يك مفهوم فردى است؛ ولى هنگامى ارزشمند مىشود كه براى استفاده ديگران، به جامعه ارائه شود؛ يعنى ارزش انديشه در گرو ايجاد ارتباط است. اما فرهنگ، يك مفهوم كاملاً اجتماعى است و اصولاً در بستر ارتباطات اجتماعى شكل مىگيرد. بنابراين، هيچ كدام از اين دو مفهوم بدون استفاده از ابزار ارتباطى، جايگاه خود را پيدا نمىكنند و براى بسط و تكامل و هدايت خود، به رسانهها نيازمند هستند. از اينرو، مىتوان رسانهها را شاهراه فرهنگ و انديشه دانست. بر اين اساس، در دنياى امروز كه انديشه و فرهنگ، بهاى روزافزونى يافتهاند، به رسانهها بيش از پيش توجه مىشود. كتاب، مطبوعات، سينما، تئاتر، راديو و تلويزيون، رسانههايى هستند كه در تاريخ بشر، نقش خود را به خوبى ايفا كردهاند و هر دستاوردى كه بشر كسب كرده، به نحوى مرهون اين رسانههاست. هر قدر جريان اطلاعات در رسانهها فعالتر و با نشاطتر باشد، انديشه، بيشتر رشد مىكند و فرهنگ، استوارتر، بالندهتر و پوياتر خواهد بود. اما فناورى نوين اطلاعات، با به ارمغان آوردن نرمافزارهاى چندرسانهاى و رسانه اينترنت، باب جديدى را گشوده است. اين رسانهها علاوه بر امكانات جانبى فراوانى كه در اختيار قرار مىدهند، سريعتر، ارزانتر و با گستره مخاطبان جهانى به مدد انديشه و فرهنگ آمدهاند تا بستر رشد و توسعه بىسابقهاى را مهيّا سازند. بدون اغراق، مهمترين بستر جهانى شدن را بايد فنّاورى نوين ارتباطات و اطلاعات دانست؛ زيرا اينترنت با ميلياردها صفحه وب و صدها ميليون كاربر فعال، مانند يك ميز كنفرانس جهانى، جامعه بشرى را در اطراف خود جاى داده است. در كنار اين ميز، هر كس كه حرفى براى گفتن داشته باشد، مىتواند سخن گويد. از اين رو، هر يك از هويتهاى مختلف قومى و مذهبى و ملى، تلاش دارند خود را مطرح كنند تا به هر نحو ممكن در جمعبندى نهايى، تأثيرگذار باشند و اگر نتوانند موجوديت خود را در فضاى ديجيتال حفظ كنند، بيم آن مىرود كه ديگر قادر به ادامه حيات نباشند و به تاريخ بپيوندند. از اينجاست كه اهميت حمايت از محتواى فرهنگى و دينى در فضاى ديجيتال مشخص مىشود. از اينرو، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى به اين مهم عنايت داشته و لزوم حمايت از محتواى ديجيتال فرهنگى را در برنامه چهارم توسعه گنجانده است. بدون شك، فرهنگ ملى و دينى ما توان و قابليت مطرح شدن در عرصه جهانى را داراست و ارائه آن در قالبهاى نوين ديجيتال، رسالتى است كه بر عهده نسل جوان ماست كه البته بهخوبى هم از عهده اين مهم بر مىآيد و توليد صدها نرمافزار چندرسانهاى اسلامى در دهه گذشته، نشانگر توان ستودنى اين نسل است. ارائه دهها پايگاه و نرمافزار قرآن، حديث، فقه و فلسفه در حوزه علميه قم و ديگر مراكز دينى كشور، در كنار نرمافزارهاى چندرسانهاى براى اقشار مختلف جامعه اعم از كودكان و نوجوانان، دانشآموزان و دانشجويان، مردان و زنان، همراه با پيامهاى متعالى دينى، دستاورد جوانان مخلصى است كه در اين راه گام برداشتهاند. البته لازم است با حمايتهاى بيشتر، شاهد رشد و تعالى آن باشيم و با كمك يكديگر، مشكلات موجود بر سر اين راه را هموار كنيم تا علاوه بر موفقيت در عرصههاى ملى، در ميدانهاى جهانى نيز پيشگام باشيم. از جمله مسائل مهم در اين عرصه، احترام به مالكيت ديگران و به تعبير ديگر، ايجاد نظام حقوقى حمايت از مالكيت فكرى در دنياى ديجيتال است. امروزه، توجه دنيا به سمت ارزشگذارى روزافزون بر فكر و محصولات فكرى است. در دنياى كنونى، انديشه بيش از هر كالاى ديگرى كارآيى دارد و مىتواند مولّد باشد. مهمترين عاملى كه براى رونق بازار انديشه و محصولات فكرى بايد مورد توجه قرار گيرد، ايجاد نظام حقوقى و حمايتى از آن است. طرح بحث «نهضت نرمافزارى» از سوى مقام معظّم رهبرى، راهبردى كليدى با اين جهتگيرى است و بخشى از اين نهضت متكى بر تثبيت حقوق پديدآورندگان آثار فكرى است. برنامه چهارم توسعه هم به صورت جدى، ايجاد نظام مالكيت فكرى در كشور را مورد توجه قرار داده است. در پايان، لازم است تأكيد كنم، بر خلاف بسيارى كه فرهنگ ايرانى و اسلامى را در مواجهه با دنياى ديجيتال، ناتوان مىپندارند، معتقدم كه با برنامهريزى جامع و بهرهگيرى از توانهاى موجود، مىتوان مانند چند هزاره گذشته، همچنان اين فرهنگ اصيل را به عنوان برگ زرينى از تمدن بشرى حفظ كرد و در اختيار نسلهاى آينده اين مرز و بوم قرار داد.
گفتگو با رضا آسيابانى، جانشين مدير عامل مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى اين جشنواره نخستين نگرش جامع به تلاشها و توليدات نرمافزارى علوم اسلامى بود اشاره: در پى برگزارى نخستين جشنواره نرمافزارهاى اسلامى، گفتگويى صميمانه با آقاى آسيابانى مسئول.... جشنواره ترتيب داديم تا اطلاعات بيشترى پيرامون سابقه جشنواره، چگونگى برگزارى و شكلگيرى آن و برنامههاى آتى شركت تعاونى اطلاعرسانى اسلامى در اين رابطه بدست آورديم. توجه شما را به اين گفتگوى كوتاه جلب مىكنيم. لطفاً در خصوص سابقه جشنواره و چگونگى شكلگيرى آن توضيح دهيد؟ در ماه مبارك رمضان سال گذشته، به پيشنهاد وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى در جلسهاى كه با حضور جناب حجة الاسلام شبيرى و جناب آقاى سميعى برگزار شده بود، بحث شكلگيرى جشنواره مطرح شد؛ اما به دليل كمى وقت برگزارى آن به ارديبهشت يا خرداد ماه 84 موكول شد و حدوداً از ميانه ارديبهشت ماه اعلان گرديد كه جشنواره تا قبل از 15 خرداد برگزار شود و اجراى آن به عهده شركت تعاونى مراكز اطلاعرسانى علوم اسلامى گذاشته شد. از نظر سابقه تاريخىِ جشنواره، آيا مىتوان گزينش نرمافزارهاى برتر در ششمين نمايشگاه نرمافزارهاى اسلامى را نخستين گام در اين زمينه به شمار آورد؟ در آخرين نمايشگاهى كه از طرف مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى برگزار شد؛ يعنى ششمين نمايشگاه نرمافزارهاى اسلامى، بخشى را به انتخاب نرمافزارهاى اسلامى اختصاص دادند كه در آنجا فقط به نرمافزارهاى شركتكننده در نمايشگاه ششم جايز داده شد؛ البته نه به عنوان جشنواره، بلكه به عنوان انتخاب نرمافزار برتر نمايشگاه. از اين رو، نمايشگاه مذكور را نمىتوان جزئى از جشنواره نرمافزارهاى اسلامى خواند؛ زيرا در آن فراخوان عمومى صورت نگرفته بود. در مجموع، عدم وجود نگرشى جامع به تلاشها و توليدات نرمافزار علوم اسلامى تا كنون باعث شكلگيرى اين جشنواره شد. نسبت جشنواره نرمافزارىها اسلامى با مراسم گزينش كتاب سال الكترونيك چيست؟ اگر بحث را به سوى كتاب الكترونيك پيش ببريم، دائره بحث بسيار محدود خواهد شد. ولى در جشنواره به چند حيطه كارى وارد شديم كه نرمافزارها و پايگاهها از آن جملهاند. در اين جشنواره براى نخستين بار نرمافزارهاى اسلامى در چهار مقوله: اطلاعرسانى، متون، برنامههاى چندرسانهاى و آموزش، بررسى شدند. به همين جهت، اين جشنواره بسيار وسيعتر از انتخاب كتاب الكترونيك مىباشد و هر كدام از چهار مقوله فوق نيز در چندين زيرمجموعه مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. نقش اصلى مركز را در اين جشنواره چه مىدانيد؟ مركز به عنوان يكى از اركان اصلى و اعضاء شركت تعاونى، با توجه به تجارب زيادى كه در زمينه برگزارى نمايشگاهها، سمينارها و همايشها داشته است، به كمك جشنواره آمد؛ چنان كه در شوراى داوران نيز حضور نسبتاً سودمندى داشته است؛ البته در مواردى كه يكى از نرمافزارهاى مركز كانديداى دريافت جايزه بود، نماينده مركز در هيئت داوران حضور نداشت، و براى مؤسسات و مراكز ديگر نيز همين رويه در نظر گرفته مىشد. برخى نرمافزارهايى كه فقط از آنها تقدير شده است، در مقايسه با نرمافزارهاى انتخاب شده در جشنواره، از امكانات و محتواى بيشترى برخوردارند. علت اين امر چيست؟ بر اساس ضوابط جشنواره، اگر تعدادى از محصولات يك شركت در يك موضوع بالاترين امتياز را بياورند، فقط به يكى از آن محصولات جايزه تعلق مىگيرد و از ساير توليدات آن فقط تقدير به عمل خواهد آمد تا محصولات ساير شركتها نيز مجال دريافت جايزه را داشته باشند. مثلاً در موضوع متون، نرمافزار جامع الاحاديث (نور 2/5)، دراية النور و موسوعه نهجالبلاغه از مركز تحقيقات در شمار محصولات برگزيده قرار گرفتند؛ ولى فقط به نور 2/5 جايزه داده شد و دو محصول ديگر كه از جهت كسب امتياز رتبه چهارم و پنجم داشتند، به رتبه دوم و سوم ارتقاء پيداكردند و جوايز مربوطه را دريافت نمودند. معيار داورى و مراحل انتخاب نرمافزارها و پايگاههاى برتر چه بوده است؟ در زمينه داورى، معيارهاى دهگانهاى مطرح شده بود كه هر كدام از معيارها در هر زمينه، ضريب خاصى براى خود داشت؛ مثلاً در بحث متون، حجم متون ضريب 4 و در بحث مربوط به نرمافزارهاى چندرسانهاى، اين معيار از ضريب 2 برخوردار بود. و يا اينكه در خصوص پايگاههاى اطلاعرسانى معيار به روزرسانى يكى از معيارهاى اساسى بود. هيئت داوران پس از سه مرحله به داورى نهايى رسيدند كه در مرحله اول، 1000 محصول رسيده در اختيار داوران قرار داده شد. محصولاتى كه كمتر از 50 امتياز كسب كرده بودند، در اين مرحله حذف شدند. به اين ترتيب، حدود 400 محصول به مرحله بعد راه يافتند. در مرحله دوم نيز توسط گروهى ديگر از داوران محصولات بررسى شد. در نهايت، از هر گروه، 10 محصول بالا آمدند. سپس از مراكزى كه محصولات آنها به مرحله نهايى رسيده بود، جهت معرفى نرمافزار خود، و پاسخگويى به سوالات داوران دعوت كرديم. آنان به قم آمدند و در چهار روز كارى به صورت فشرده به بحث و اظهار نظر درباره محصول برگزيده خود پرداختند. بايد به اين نكته نيز اشاره كنم كه پنج نفر داور نهايى جشنواره از مراكز گوناگون و شهرهاى مختلف همچون: تهران، اصفهان، قم و مشهد آمده بودند، و به گونهاى انتخاب شده بودند كه مورد اعتماد تمامى شركتها و مؤسسات توليد كننده نرمافزارهاى اسلامى باشند. آيا زمان توليد نرمافزار نيز جزء معيارهاى داورى بود؟ خير. از آنجايى كه نخستين جشنواره را برگزار مىكرديم بنابراين بود كه تمامى نرمافزارهايى كه طى پانزده سال دادهپردازى اسلامى توليد شده بودند، در جشنواره شركت داده شوند. آيا شركت تعاونى در نظر دارد كه جشنواره را هر سال برگزار كند؟ قبل از هرچيز در نظر داريم كه اين جشنواره را در فهرست نمايشگاهها و جشنوارههاى رسمى كشور ثبت كنيم تا هر سال بودجه لازم به آن اختصاص داده شود. علاوه بر اين، سعى داريم كه اين جشنواره را درمجموعه برنامههاى وزارت ارشاد و يا تكفا قرار دهيم تا بتوانيم اين جشنواره را هر سال بهتر و مفيدتر از گذشته سامان بخشيم. چه طرحهايى براى فراگير كردن اين جشنواره در آينده داريد؟ آيا براى بينالمللى شدن آن نيز برنامه خاصى پيشبينى نمودهايد؟ اين نوع جشنوارهها بايد چند سال به صورت داخلى برگزار شود تا از نظر معيارها و شكل برگزارى به شكل مطلوب برسد. پس از آن مىتوان پيشنهاد بينالمللى شدن آن را مطرح كرد، بهخصوص كه چنين جشنوارهاى در بينكشورهاى اسلامى وجود ندارد و جاى خالى آن احساس مىشود. چه حمايتها و تسهيلاتى براى برگزيدگان در نظر گرفته شده است؟ از جمله پيشنهادهايى كه در اين باره ارائه شد، اين بود كه همان گونه كه كتابهاى برتر مورد حمايت وزارت ارشاد قرار مىگيرد و از اين آثار تعداد بسيارى خريدارى و در اختيار كتابخانهها و مراكز دانشگاهها و علمى نهاده مىشود، چنين كارى براى نرمافزارهاى برگزيده نيز انجام شود. اين اقدام از يك سو، باعث كاهش بار مالى پروژه، و از سوى ديگر، معرفى بهتر و دلگرمى مراكز توليدكننده را نيز در پى خواهد داشت. حضور فرهيختگان حوزه انفورماتيك را در اين جشنواره، چگونه ارزيابى مىكنيد؟ فرهيختگان اسلامى حضور بسيار خوبى در اين جشنواره داشتند و من تا به حال به ياد ندارم كه چنين جمعى از پيشكسوتان و فعالان دادهپردازى اسلامى در يك جا جمع شده باشند. مثلاً آقاى طالبپور از مؤسسان IT اسلامى و نيز آقاى كورانى از بزرگمردان IT اسلامى و فعالان اينترنتى اسلامى، در شمار كسانى بودند كه در اين جشنواره حضور داشتند. البته از دوستانى كه در تكفا فعاليت مىكنند نيز رسماً دعوت شدهبود؛كه به دليل تداخل زمان جشنواره با ساير كارها،امكان حضور در جشنواره برايشان فراهم نشد. به منطور استمرار جشنواره و غنىسازى آن در آينده، چه برنامههايى در نظر داريد؟ طرحها وبرنامههاى بسيارى براى آينده فهرست شدهاند، از جمله: ايجاد دبيرخانه دائمى، مستندسازى كارها، رسميت بخشيدن به جشنواره، تأمين نيروها و تأمين بودجه و ساماندهى ارتباطات و مراجعات. البته براى تحقق اهداف اين جشنواره با مشكلاتى چند مواجه هستيم كه از مهمترين آنها، مشكلات مالى است و ما در صدد هستيم كه اين مشكل را نيز از طريق وزارتخانه يا تكفا حل كنيم؛ زيرا در غير اين صورت ادامه جشنواره با چالش روبهرو خواهد شد. ضمن تشكر از جنابعالى، در پايان اگر مطلب خاصى در نظر داريد، بيان بفرماييد. گرچه بسيارى از زحمات جشنواره به عهده نيروهاى مركز بود، اما اگر كمك دوستانمان در دفتر تحقيقاتى ياسين و نيز همكارى و مساعدت دبير جشنواره، جناب آقاى حجةالاسلام شبيرى نبود، نمىتوانستيم اين كار را به اين خوبى به اجرا درآوريم به همين دليل، جا دارد كه از كه هماهنگكننده اصلى اين برنامه ؛ يعنى حجةالاسلام شبيرى، كمال تقدير و تشكر خود را ابراز داريم. در ضمن؛ از مساعدتهاى جناب آقاى سميعى به عنوان حامى اصلى طرح نيز بسيار متشكريم.
بيانيه هيئت داوران جشنواره نرمافزارها و پايگاههاى اسلامى توليدشده در جمهورى اسلامى ايران كه به جشنواره معرفى شده بودند، پس از تفكيك در چهار رشته و دو مرحله ارزيابى مقدماتى، در نشستهايى با حضور توليدكنندگان نرمافزار و هيأتهايى مركب از داوران متخصص در رشتههاى علوم اسلامى و دانش فنى بررسى گرديد. جهت ايجاد فضاى مشاركت بيشتر و تقويت انگيزه پديدآورندگان براى حضور فعالتر در عرصه توليد نرمافزارها و پايگاههاى اسلامى، در هر رشته از ميان محصولات هر توليدكننده فقط يك عنوان در تعيين رتبههاى سهگانه ملاحظه گرديد و دستاوردهاى ديگر در صورت نيل به ردههاى برتر فقط مورد تقدير قرار گرفت. هيئت داوران ضمن تشكر از كليه دست اندركاران و پديدآورندگان نرمافزارهاى اسلامى، فهرست برگزيدگان نخستين جشنواره نرمافزارهاى علوم اسلامى را در موضوعات چهارگانه به شرح ذيل اعلام مىنمايد: موضوع اول: اطلاعرسانى پايگاههايى كه بر روى شبكه جهانى به ارائه اطلاعات مىپردازند و نرمافزارهايى كه فقط عهدهدار ارائه بانكهايى از اطلاعات مدارك ديگراناند، در اين گروه جاى مىگيرد. هيئت داوران، در اين رشته، پايگاه اطلاعرسانى « تبيان » با نشانى: www.tebyan.net را به عنوان رتبه اول معرفى مىنمايد. رتبه دوم اين رشته به پايگاه مركز جهانى اطلاعرسانى آلالبيت (ع) با نشانى: www.al-shia.com اختصاص دارد. رتبه سوم نيز به پايگاه اطلاعرسانى جستجوگر پايگاههاى شيعى با نشانى: www.shiasearch.comتعلق مىگيرد. هيئت داوران به جهت اهتمام به احياء فرهنگ دفاع مقدس، نوآورى در مضامين و شيوههاى عرضه و موفقيت در جذب مخاطبان، تقدير ويژه خود را از پايگاه شهيد آوينى با نشانى: www.avini.com اعلام مىنمايد. موضوع دوم: متون پايگاهها و نرمافزارهايى كه به ارائه متون تحقيقى و ابزارهاى پژوهشى در آنها پرداختهاند، در اين گروه جاى گرفتهاند و از ميان آنها نرمافزار «جامع الاحاديث - نسخه 2/5 » توليد مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى به كسب رتبه اول نايل گرديد. هيئت داوران در پى تقدير از نرمافزارهاى دانشنامه علوى و درايةالنور از مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، نرمافزار دانشنامه جامع نهجالبلاغه از مركز تحقيقات رايانهاى حوزه علميه اصفهان را به عنوان رتبه دوم معرفى مىنمايد. رتبه سوم رشته متون نيز به نرمافزار المعجم الفقهى از مركز المعجم الفقهى حضرت آيةاللّه العظمى گلپايگانى(ره) اختصاص يافت. موضوع سوم: برنامههاى چندرسانهاى نرمافزارهايى كه اطلاعات چندرسانهاى در آنها نقشى اساسى ايفا مىكند، در اين گروه مورد بررسى قرار گرفتند و از ميان آنها نرمافزار « صبا » از مؤسسه فرهنگى ياسين رتبه اول را به خود اختصاص داد. رتبه دوم اين رشته به نرمافزار «نورالجنان» از مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى تعلق گرفت. همچنين در اين گروه،هيئت داوران ضمن تقدير از نرمافزار «كريمه» توليد مؤسسه فرهنگى ياسين و آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)، هيچ نرمافزارى را حائز نصاب لازم براى كسب رتبه سوم نمىداند. موضوع چهارم: آموزش استفاده از فناورى رايانه براى آموزش معارف اسلامى، در گامهاى نخست خود نيز به بركات فراوانى دست يافته است. از بين نرمافزارها و پايگاههاى موجود در اين حوزه، نرمافزار «دبستان قرآن» از مؤسسه فرهنگى ياسين به كسب رتبه اول نايل گرديد. رتبه دوم اين موضوع نيز به نرمافزار «المائده» از شركت پيام نور رايانه اختصاص يافت. همچنين هيئت داوران ضمن تقدير از نرمافزار »طاها» از مؤسسه ياسين، پايگاه دانشگاه مجازى علوم حديث با نشانى: www.vu.hadith.ac.ir را به عنوان رتبه سوم اعلام مىنمايد.
نگاهى به آثار برگزيده جشنواره الف - موضوع اطلاعرسانى 1. پايگاه اطلاعرسانى تبيان Tebyan.net اين پايگاه از فعالترين پايگاههاى اطلاعرسانى مىباشد كه در سال 1381 فعاليت خود را شروع كرد و بخشهاى متنوعى را در زمره فعاليتهاى خود ارائه داد كه مهمترين آنها عبارتاند از: 1. بخش معارف، با امكان دسترسى به حجم عظيمى از اطلاعات اسلامى؛ 2. مجتمع آموزشى، به عنوان يكى از مهمترين بخشهاى پايگاه؛ 3. حوزه علميه، شامل آموزش دروس سطوح مختلف حوزه؛ 4. پرسش و پاسخ، دريافت سؤالات از طريق پيام نگار (mial-E) و پاسخ سؤالات در كوتاهترين زمان ممكن؛5. بخش مسابقات فرهنگى؛ 6. معرفى صدها پايگاه اسلامى، فرهنگى، اجتماعى، علمى و آموزشى. شايان توجه است كه در دهمين نمايشگاه بينالمللى قرآن كريم سال 81، سازمان تبليغات اسلامى به دليل طراحى پايگاه تبيان به عنوان خادم قرآن كريم مفتخر گرديد. 2. پايگاه اطلاعرسانى آلالبيت (ع) al-shia.com اين پايگاه خدمات منحصر به فرد و گرانقدرى را به تمامى شيفتگان و دلسوختگان اهلبيت عصمت و طهارت(ع) در گستره گيتى ارائه مىدهد. در حال حاضر، اين پايگاه به بيست و هفت زبان رايج دنيا مشغول به فعاليت است. برنامههاى بخش فارسى در پايگاه مذكور، از يازده كليدواژه تشكيل شده كه عبارتاند از: قرآن كريم، عترت، شيعه، مراجع و علما، خاورشناسان، اجتماعى، كتابخانه، تالار همايش، بانك صوتى، ساير خدمات، مراكز و مؤسسات. پايگاه اطلاعرسانى آلالبيت (ع) به طور تخصصى در علوم قرآنى و نهجالبلاغه نيز فعاليت مىكند و اخيراً پايگاه اينترنتى الشيعه را نيز راهاندازى كرده است. 3. پايگاه اطلاعرسانى شيعهسرچ shiasearch.com ضرورت طراحى جستجوگر تخصصى پايگاههاى دينى شيعيان به منظور راهنمايى كاربران اين گونه پايگاهها، موجب شد تا بهتدريج بزرگترين جستجوگر تخصصى پايگاههاى شيعى به نام Shia Search در اينترنت راهاندازى شود و امكان جستجوى موضوعى همراه با خدمات متنوع را فراهم آورد. با مراجعه به اين پايگاه، به بانك كاملى از اطلاعات درباره مكتب تشيع كه توسط پايگاههاى شيعى در فضاى اينترنت نشر داده شده است، دسترسى پيدا مىكنيد. حجم اطلاعات اين بانك كه به چهار زبان فارسى، عربى، انگليسى و اردو مىباشد، روزبهروز افزوده مىشود و تا پايان سال 1383 بيش از 1500 پايگاه به آن پيوند (Link) داده شده و از اين طريق، 27827 كتاب، 21473 مقاله، 66689 صوت و فيلم و 7766 قطعه عكس به كاربران ارائه شده است. ب - موضوع متون 1. نرمافزار جامع الاحاديث - نسخه 2/5 توليد: مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى در اين برنامه 187 عنوان كتاب در 442 جلد از 90 مؤلف در موضوعات مختلف با امكانات قابل توجه ارائه شده است. متن كامل قرآن كريم، نهجالبلاغه، صحيفه سجاديه، كتب اربعه، وسائلالشيعة، مستدرك الوسائل، منابع بحارالانوار، كتب هشتگانه رجال و مجموعه كتابهاى شيخ مفيد، شيخ صدوق، سيد ابن طاوس و لغتنامههاى: كتاب العين، لسان العرب و مجمع البحرين، در اين كتابخانه بزرگ گنجانده شده است. افزون بر اين، امكاناتى همچون پژوهش و جستجوهاى مختلف در آيات قرآن، احاديث و لغتنامه، حاشيهزنى، علامتگذارى، نمايهزنى و رنگى كردن متون و مديريت آنها، مقايسه متنها با يكديگر و نيز امكان جستجو در محيطها و دامنههاى مختلف در اين برنامه قابل دستيابى است. 2. نرمافزار دانشنامه جامع نهجالبلاغه توليد: مركز تحقيقات رايانهاى حوزه علميه اصفهان دانشنامه جامع نهجالبلاغه، صدها جلد كتاب به صورت تطبيقى، هزاران موضوع با ساختار درختى، قديمترين نسخه خطى، آيات و احاديث نبوى، مصادر، اعلام، امثال و حِكَم نهجالبلاغه و دهها امكان پژوهشى و كاربردى ديگر توسط را عرضه نموده است. اين نرمافزار كه مورد استقبال و تحسين مراجع معظّم تقليد، علماء و اساتيد محترم حوزههاى علميه و دانشگاهها نيز واقع شد، داراى امكانات مفيدى همچون: تطبيق متون، موضوعبندى، متن داراى اعراب، كلمات فعّال در متن، معجم المفهرس، مصادر و اساتيد، نسخه خطى، فهارس، مقالات علمى و محيط كاربرى 3 زبانه مىباشد. 3. نرمافزار المجعم الفقهى توليد: مركز المعجم الفقهى متن بيش از 3000 جلد از منابع فقهى، تفسيرى، تاريخى، رجالى و اصولى شيعيان و ساير فرقههاى اسلامى در اين برنامه گرد آمده است. برنامه اول اين نرمافزار، مشتمل بر 600 جلد از مهمترين مصادر فقهى مذهب اهل بيت(ع) تا عصر حاضر به همراه ديگر مذاهب اسلامى است و برنامه دوم، شامل اساسىترين مصادر تفسير روايى شيعه و اهل سنت مىباشد. مصادر حديثى شيعه تا قرن هشتم همراه با كتاب بحارالانوار به همراه مهمترين منابع حديثى اهل تسنّن و مصادر اصول فقه شيعه تا زمان حاضر در اين لوح فشرده ارائه شده و قابليت جستجو در متون و امكانات متنوع پژوهشى نيز در دسترس پژوهشگر قرار دارد. ج - موضوع برنامههاى چند رسانهاى 1. نرمافزار صبا توليد: مؤسسه فرهنگى ياسين اين نرمافزار به منظور آموزش روخوانى و تجويد و ارائه اطلاعات عمومى قرآنى براى گروه سنى نوجوان توليد شده است. اين برنامه با رعايت كليه اصول آموزش و با توجه به نيازهاى روحى اين گروه سنى تدوين گرديده است و عناوين مهم آن عبارتاند از: آموزش تجويد، آموزش روخوانى ، بيان نكات تربيتى و اخلاقى با استفاده از آيات قرآن ، معرفى سورههاى قرآن ،بيان آداب و احكام تلاوت و حفظ قرآن كريم. 2. نرمافزار نورالجنان توليد: مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى نور الجنان، افزون بر قرآن كريم، متن كامل 68 عنوان كتاب اخلاقى و منابع اصلى و شرح و ترجمه دعاها را در خود جاداده است . صوت كامل ادعيه مفاتيح الجنان و صحيفه سجاديه، ارتباط بين صحيفه سجاديه با ترجمههاى فارسى و انگليسى، انواع جستجوهاى پيشرفته و دهها ساعت صوت مولودى و مرثيه معصومين و برخى امامزادگان، از قابليتهاى مفيد اين نرمافزار است. د - موضوع آموزش 1. نرمافزار دبستان قرآن توليد: مؤسسه فرهنگى ياسين اين نرمافزار به آموزش كتاب قرآن و دينى پنجم ابتدايى اختصاص دارد و در آن، كتاب قرآن پنجم ابتدايى با روشى نوين و جذاب تدريس مىشود؛ شرح درس، تمرين، تصاوير مناسب، آموزش آيات و سورههاى قرآن با صوت مناسب و قرائتهاى زيبا و دلنشين، از ويژگىهاى اين برنامه است. همچنين قرائت سه جزء آخر قرآن به دو صورت تحقيق و ترتيل ، آموزش حفظ سه جزء آخر قرآن، ارائه 24 داستان قرآنى و زندگانى معصومين و معارف به صورت گويا همراه با تصاوير جذاب و متناسب ، دانستنىهاى قرآنى، مشاهير و ضرب المثل، از ديگر امكانات و اطلاعات تكميلى اين برنامه مىباشد. 2. نرمافزار المائده 2 توليد: شركت پيغام نور رايانه اين نرمافزار قرآنى - آموزشى، شامل زيباترين تلاوتهاى مجلسى جهان اسلام از 29 قارى مشهور و نيز ترتيل كل قرآن كريم با صداى استاد شهريار پرهيزكار است و كاربر مىتواند آموزش گام به گام قرآن را در آن تجربه نمايد. آموزش كامل روخوانى و روانخوانى قرآن كريم با تلفظ صحيح، آموزش كامل تجويد قرآن توسط استاد سيد محسن موسى به همراه فيلم آموزشى و نيز تبيين كامل مباحث صوت و تمرينات مربوط به صدا توسط آقاى حبيب يوسفى، از ويژگىهاى مهم اين لوح فشرده به شمار مىرود. 3. دانشكده مجازى علوم حديث دانشكده علوم حديث، نخستين مركز رسمى آموزش عالى كشور است كه با مجوز وزارت علوم، تحقيقات و فناورى يكى از پركارترين و زيربنايىترين رشتههاى علوم اسلامى را به صورت تخصصى به دانشجويان خود آموزش مىدهد. برنامه اصلى اين دانشكده ارائه تمامى دروس مصوب رشته دانشگاهى علوم حديث به صورت غير حضورى (مجازى) و اعطاى مدرك رسمى به دانشآموختگانى است كه بتوانند اين دوره را با موفقيت و بازده بالاى علمى پشتسر گذارند. در اين دانشكده اينترنتى، تنها به ارائه متن دروس اكتفا نمىشود؛ بلكه تلاش شده تا با به كارگيرى امكانات و ابزارهاى پيشرفته چندرسانهاى و تعاملى، محيط كلاس بازسازى گردد و از فرايند يادگيرى اطمينان حاصل شود. استفاده از صوت، تصوير و پويانمايى، امكان ارتباط سريع و زنده با استاد و راهنماى آموزشى، دسترسى به بانك پرسشها و پاسخهاى احتمالى، نگارش و ذخيره جزوه و يادداشت شخصى، دستيابى آسان به متن كامل جزوه هر درس، ارائه پرسش و آزمونهاى متناوب و ثبت و گزارش نتايج آن، تكرار و بازبينى هر بخش از درس، هدايت آموزشى فراگير و مشخص كردن وظايف و مراحل كار در طول استفاده از دروس، از جمله ويژگىهاى برجسته دروس الكترونيكى اين دانشكده مجازى است. مشخصات كامل دروس، امكانات، اساتيد و برنامههاى اين دانشكده در پايگاه: www.hadith.ac.irقابل دسترسى است.
