گزارشى از گزينش نرم افزارهاى برتر و خادمان قرآن در يازدهمين نمايشگاه بينالمللى قرآن كريم چالشهاى گزينش نرمافزارهاى برتر اسلامى
نویسنده
انتخاب کنید
بازدید
75
تاریخ انتشار
1382-11-15
فایل مطلب
متن مقاله
براى مؤسسات و مراكز رايانهاى فعال در زمينه معارف اسلامى و فرهنگ دينى، نمايشگاه سالانه قرآن كريم در ماه مبارك رمضان رويدادى مهم و اتفاقى تأثيرگذار در تقويم سالانه فعاليت آنها محسوب مىگردد. اين امر با توجه به اهتمامى كه در برگزارى نسبتاً گسترده و با شكوه نمايشگاه و شركت صدها فعال قرآنى و مراجعه هزاران بازديد كننده مشتاق و نيز تبليغات و اطلاعرسانى قابل قبول رسانهها، چندان غير طبيعى نيست. اين همه باعث مىشود از نگاه بسيارى از توليد كنندگان نرمافزارهاى اسلامى، نمايشگاه بينالمللى قرآن كريم فرصتى مغتنم براى عرضه بهترين محصولات و ارتباط بهتر با تعداد بيشترى از مخاطبان شمرده شود و بسيارى از محصولات، نخستين بار در اين نمايشگاه به بازار عرضه شوند. در اين شرايط، شركت در رقابت كسب عنوان «خادم القرآن» كه به نوعى هدف غايى و گل سرسبد اين رويداد محسوب مىگردد، اهميتى مضاعف داشته و غير قابل چشمپوشى است. اعتبارى كه يك مؤسسه به طور عام، و محصول برنده به طور خاص به دست مىآورد و همچنين، ارزشى كه نزد همكاران و فعالان اين رشته حاصل مىگردد و شناختى كه از اين راه در جامعه مخاطبان و مصرف كنندگان ايجاد مىشود، آن قدر مهم هست كه از ديد هيچ توليد كنندهاى، به ويژه توليدكنندگان بخش خصوصى مخفى نمىماند.
داورى در سال جارى يازدهمين دوره اين نمايشگاه در ماه مبارك رمضان برگزار شد، پايگاههاى اطلاعاتى شبكه جهانى و نرمافزارهايى كه در سال 82 توليد شده بودند و به حوزه قرآن كريم و احاديث اهل بيتعليهم السلام اختصاص داشتند، بررسى شدند. هيئتى از داوران بررسى اين محصولات را در جلسهاى كه روز دوازدهم ماه مبارك رمضان برگزار گرديد، انجام دادند. هيئت داوران شامل هشت تن از پژوهشگران بودند و در سالهاى قبل به عنوان خادم القرآن الكريم انتخاب شده بودند. در اين جلسه كه حدود هشت ساعت به طول انجاميد، توليدكنندگان ابتدا ويژگىها و خصوصيات نرمافزارهاى توليدى خود را توضيح مىدادند و پس از پاسخ به پرسشهاى هيئت، هر يك از داوران امتيازى را در يازده محور براى نرمافزار ثبت مىكردند. در سال جارى 7 نرمافزار در گروه آموزشى و 9 نرمافزار در گروه پژوهشى حضور داشتند. حجة الاسلام مظلومى يكى از اعضاى هيئت داوران درباره نحوه داورى و انتخاب نرمافزارهاى برتر مىگويد: ملاكهايى كه مورد نظر داوران قرار مىگرفت و امتيازها در آن ثبت مىشد، عبارت بودند از: ملاكهاى انتخاب نرمافزارهاى برتر عبارتاند از: - اطلاعات متنى - اطلاعات چند رسانهاى - نوآورى و خلاقيت - توانايىهاى جستجو - امكانات آموزشى - ويژگىهاى فنى - خصوصيات كاربرى - رعايت موازين حقوقى -ارتباط با مخاطبان - امكانات پژوهشى - قابليت تعامل با كاربران براى بالا بردن دقت و كيفيت قضاوت، داوران در امتيازدهى به محصولات خود و سازمان متبوعشان، شركت نداشتند. گفتنى است جهت حمايت از توليدكنندگان بخش خصوصى 10% به امتيازات محصولات توليدى اين مجموعه افزوده شد. با وجود همه اين سختگيرىها امسال اين افتخار بزرگ نصيب مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى و مؤسسه فرهنگى هنرى ياسين شد كه با توليد نرم افزار «موسوعه نهجالبلاغه» و «دبستان قرآن چهارم» موفق به اخذ عنوان خادم القران شدند. البته لوح فشرده «موسوعه نهجالبلاغه» با اوّلين نرمافزار مؤسسات ديگر بيش از 30% اختلاف داشت و با كسب 100 امتياز، بالاترين امتياز كليه داوران را در هر دو حوزه آموزشى و پژوهشى به خود اختصاص داده بود. با آنكه سعى شده است داورىها با نهايت دقت صورت گيرد، اما مهندس مجد از اعضاى هيئت مديره مؤسسه فرهنگى هنرى ياسين كه بر اهميت جايزه «خادم القرآن» و حساسيتى كه در انتخاب برندگان آن وجود دارد، تأكيد دارد خواهان اتخاذ روند مناسبترى در مرحله داورى و گزينش برندگان است. به عقيده وى براى رسيدن به اجماعى قابل قبول در انتخابها كه شرط اصلى حفظ و ارتقاى اعتبار اين جايزه مهم است، بايد آييننامه جامع داورى كه برآيند نظر برگزار كنندگان و دستاندركاران توليد باشد، تدوين گردد و با تشكيل كميته داوران در موعد مقرر و پايبندى متعهدانه مجريان به آن اعتراضات احتمالى را در صورت بروز حالتهاى خاص و اختلاف برانگيز به حداقل كاهش دهند . وى اطلاعرسانى دقيق از آييننامه مسابقات را از عوامل مؤثر در هدايت روند داورى دانسته، مىافزايد: به گمان اينجانب اطلاعرسانى از آييننامه تنظيمى و نيز از مراحل اجرايى در روال انتخاب اوّليه تا معرفى نهايى، اثر بسيار مطلوبى در از بين بردن هر گونه شائبه دخالت عوامل غير مسئول يا عدم رعايت عدالت دارد. بايد كوشيد تأثير عوامل خارج از آييننامه و نظر كميته داورى به صفر برسد و نمايندگان بخش خصوصى از مراحل انتخاب و حتى امتيازات كسب شده توسط نامزدها مطلع شوند و راه بر هر گونه تحريف و شايعه بسته شود. در خلال اين روال، بديهى است مسائل خاصى نظير طريقه برخورد با مسئله انتخاب مجدد به عنوان »خادم القرآن« كه هماكنون براى مؤسسه ياسين نوعى مشكل محسوب مىشود، به شكل مناسب حل خواهد شد. وى در انتها بر تدوين معيارهاى مناسب انتخاب داوران تاكيد كرده، مىافزايد : در تدوين آييننامه بايد تركيب متعادلى از كارشناسان بخش خصوصى و ناظران دولتى به عنوان كميته داورى انتخاب گردند و بندهاى آييننامه به گونهاى تدوين گردد كه امكان قضاوت ناعادلانه را به حداقل برساند، فارغ از اينكه چه فردى به عنوان داور انتخاب شده است و به نوعى داوران را - دست كم در مقابل افكار عمومى - نسبت به قضاوتى كه انجام دادهاند پاسخگو نمايد.
موسوعه نهجالبلاغه اكبر ثقفيان معاون پژوهشى مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى درباره ويژگىهاى موسوعه نهجالبلاغه كه نسخه جديد و سه زبانهاى از دانشنامه علوى است، و مقام نخست را در ميان نرمافزارهاى نمايشگاه بخود اختصاص داده است، مىگويد: نهج البلاغه به يقين كلام على بن ابىطالبعليه السلام است و گردآورنده آن نيز سيد رضىقدس سره است، اما نسخههاى گوناگونى از آن در عالم پژوهش وجود دارد كه نخستين دغدغه ما حل اين مشكل بود. «موسوعه نهجالبلاغه» طورى طراحى شده است كه 5 نسخه معروف و مهم متن نهجالبلاغه با سهولت در اختيار كاربر قرار دارد تا بتواند با انتخاب هر كدام، مسير پژوهش و تحقيق خود را انتخاب كند. به نظرم اين ويژگى نه تنها در نرمافزارهاى نهجالبلاغه نيست بلكه در موارد مشابهى كه داراى متن متعددى هستند نيز وجود ندارد. البته به اين مقدار بسنده نكرديم و براى كاربرانى كه خودِ پنج نسخه محور كارشان است نيز امكان مقايسه و تطبيق را فراهم آورديم. اما اين آغاز راه بود. در مرحله بعد، متن نهجالبلاغه گذشته از تقسيم به خطبه، نامه و كلمات قصار، به واحدهاى كوچكترى نيز تقسيم شد. وى درباره اطلاعات متنى و كتب ارائه شده در اين نرمافزار مىافزايد: بخشى از نرمافزار به ارائ-ه ترجمههاى نهجالبلاغه اختصاص دارد كه 26 ترجمه در سه زبان فارسى، انگليسى و فرانسه در برنامه گنجانده شده است. بخش عمدهاى از «موسوعه نهجالبلاغه» به شروح و تفاسير متن نهجالبلاغه پرداخته است كه ما در اين قسمت 33 شرح مهم مثل ترجمه و شرح مرحوم علامه جعفرى و ترجمه شرح نهجالبلاغه ابن ميثم را قرار دادهايم. جالب است متذكر شوم كه بخشى از كتابهاى پيرامونى نهجالبلاغه، ترجمه و شروح منظوم است. در اين زمينه، 7 كتاب كه همگى به زبان فارسى هستند، مثل كار ارزشمند مرحوم محمد على انصارى در برنامه گنجانده شده است. در كنار اين منابع ارزشمند، كارهاى سودمند ديگرى هم انجام شده است كه در موارد مشابه، كمتر يافت مىشود. همانند استخراج اعلام. استخراج اعلام بدينصورت بود كه در متن نهجالبلاغه به نامهاى خاص بسنده نكرديم و با نشانهگذارى ضماير و عباراتى كه به شخص خاصى اشاره مىكنند، فهرست كاملى ارائه كردهايم كه به شكل الفبائى و هم به صورت گوياسازىِ متن نهجالبلاغه عرضه شده است. در كنار اين كار ابتكارى، منابع و مصادر نهجالبلاغه از كتابهايى كه پيش از سيد رضى تأليف شده و يا در نقل كلام مولا، به گردآورى سيد رضى توجهى نداشتند، استخراج شده است. نشانى هر خطبه و نامه به همراه مشخصات آن منابع، در نرمافزار گنجانده شده است. كار ديگر، گردآورى واژگان نهجالبلاغه همراه با ترجمه آنها بود كه در اين كار نه تنها از فرهنگنامههاى متعارف و تخصصى نهجالبلاغه استفاده كرديم؛ بلكه در ميان فارسى و عربى نيز اين واژگان را جستجو كرده، به شكل سهل الوصولى در اختيار كاربر قرار دادهايم. همانطور كه مستحضر هستيد، متن نهج البلاغه در كمال فصاحت و بلاغت، براى عدهاى به خصوص فارسى زبانان، دشوار مىنمايد كه با تهيه قرائت كامل متن نهجالبلاغه، قدرى از ناآشنايى خوانندگان را كاهش دادهايم. در حين پژوهش، به قديمىترين نسخه نهجالبلاغه متعلق به قرن پنجم هجرى برخورديم كه با اتصال اين نسخه خطى به متن نهجالبلاغه، گامى كوچك در حفظ اين نسخه خطى برداشتيم. در «موسوعه نهجالبلاغه» بخشى هم به عنوان نگارخانه قرار دارد كه مجموعهاى از تابلو نوشتهها و تصاويرى از خطبهها و نامههاى نهجالبلاغه ارائه شده است. گنجينه ارزشمند «موسوعه نهجالبلاغه» با دربرداشتن قريب به 300 جلد كتاب در 120 عنوان، كتابخانه كمنظيرى است كه با ارائ-ه بخشى به نام كتابنامه، مشخصات فنى و كتابشناسى هر كدام به تفصيل آمده است.
نرمافزار «دبستان قرآن چهارم« »دبستان قرآن چهارم» نرمافزار ديگرى است كه به دليل ويژگىهاى ممتازش موفق به كسب عنوان خادم القران شده است. اين نرمافزار به منظور آموزش كتاب قرآن و دينى كلاس چهارم ابتدايى طراحى و توليد شده است. مهندس مجد از اعضاى هيئت مديره مؤسسه فرهنگى - هنرى ياسين در باره محتواى اين نرمافزار مىگويد: دبستان قرآن از 8 بخش مختلف تشكيل شده است و هريك از بخشهاى آن از امكانات جذاب و متنوعى برخوردار است. اين بخشها عبارتاند از: 1.كلاس قرآن: در اين بخش، كتاب قرآن كلاس چهارم دبستان با روشى نو و جذاب تدريس مىشود. شرح درس، تمرين، تصاوير مناسب، قرائتهاى زيبا و دلنشين از ويژگىهاى اين قسمت است. 2.كلاس دينى: در اين قسمت، دو آموزگار آقا و خانم به صورت جذاب كتاب دينى چهارم را تدريس مىكنند و دانشآموز مىتواند با انتخاب معلّم مورد نظر از تدريس او بهرهمند شود. كلاس دينى داراى شرح و متن است و همراه متن درس كه به صورت گويا نمايش داده مىشود، تصاويرى زيبا و متناسب قابل مشاهده است. 3.آواى وحى: اين قسمت، شامل قرائت جزء 29 و 30 قرآن به دو صورت تحقيق و ترتيل با صداى اساتيد مشهور جهان مىباشد. 4.حفظ: در صورتى كه دانشآموز به حفظ قرآن مايل باشد، مىتواند با وارد شدن در اين بخش به حفظ جزءهاى 29 و 30 قرآن بپردازد. تكرار آيه، تكرار سوره و روش تركيبى از امكانات اين بخش است. 5.قصه: براى فراگيرى بهتر درسهاى دينى قصههايى شنيدنى و جالب در اين بخش آورده شده كه همراه با نقاشىهاى زيبا عرضه مىشود. 6.نغمهها: در اين بخش براى هر درس از كتاب دينى شعرى به صورت گويا و متناسب با موضوع درس همراه با تصاوير جذّاب قابل دستيابى است. 7.گردش علمى: براى تنوع و ارتقاى سطح علمى دانشآموزان، قسمتهاى مختلفى همچون: «آيا مىدانيد كه»، «دانستنيهاى قرآنى»، «مشاهير» و «ضرب المثل» در اين بخش آورده شده كه همراه با فيلم و تصاوير متناسب است. 8. زنگ تفريح: سرگرمىهايى مانند: بازى مار و پله، لبخند، معما و جورچين در اين قسمت گنجانده شده است كه در بردارنده مطالب مفيد و آموزندهاى مىباشد. مهندس مجد معتقد است كه وجود خصوصيات برجسته در اين نرمافزار، در اتخاذ اين تصميم مؤثر بودهاند، كه مىتوان به اين ويژگىها اشاره كرد: انطباق قابل توجه اطلاعات نرمافزار با مطالب كتابهاى قرآن و دينى پايه چهارم ابتدايى، انتخاب شيوه مناسب تدريس با توجه به قابليتهاى صوتى و تصويرى رايانه ، وجود مطالب حاشيهاى فراوان در راستاى كمك به فهم بهتر و عميقتر مطالب اصلى، رابط كاربر (Interface)و گرافيك جذاب و نيز رعايت استانداردهاى برنامهنويسى و حجم نسبتاً زياد مطالب موجود در نرمافزار.
