گزارشى از نسخه سوم المعجم الفقهى و پروژه جديد آن «بزرگترين كتابخانه فقهى جهان اسلام»
نویسنده
انتخاب کنید
بازدید
78
تاریخ انتشار
1382-11-15
فایل مطلب
متن مقاله
اشاره معجم فقهى با دارا بودن 3000 جلد كتاب، عنوانِ شايسته بزرگترين كتابخانه نرمافزارى جهان اسلام را به خود اختصاص داده است. اين نرمافزار با ارائه كتب مورد نياز پژوهشگران و امكانات مناسب توانسته است نگاه بسيارى از فقهپژوهان را به خود جلب كند. در اين شماره، گزارشى از آخرين نسخه معجم فقهى را كه توسط مركز معجم فقهى آية اللَّه العظمى گلپايگانىقدس سره تهيه شده است، مىخوانيم.
تاريخچه برنامه نسخههاى اوّليه اين برنامه در سال 1413 ه.ق (1371 ه.ش) عرضه گرديد كه شامل حداكثر 600 جلد كتاب و با محيط Ms-Dos سازگار بود. نسخه دوم اين برنامه در سال 1417 ه . ق (1375 ه . ش) با بيش از 1200 جلد كتاب به همراه امكانات بسيار قوى بر روى يك لوح فشرده ( CD ) ارائه شد كه با محيط Ms-Dosسازگار بود. با آمدن سيستم عامل ويندوز (Windows) نياز به يك نسخه جديد كه با اين سيستم عامل سازگار باشد، احساس شد. از اينرو، پروژه نسخه سوم اين برنامه در همان سالها آغاز شد. بالاخره پس از چند سال كار مداوم، اين نسخه در سه لوح فشرده مجزا و تحت يك مجموعه توليد گرديد. با ارائه اين مجموعه و تلاش براى مطلوبيت آن و نيز بنابر توصيههاى كاربران، توانستيم با استفاده از شيوه جديدِ فشردهسازى اطلاعات، كل اين مجموعه را در دو لوح فشرده عرضه داريم. با اينكه اين نسخه با نسخه قبلى )نسخه سه) CD تفاوت داشت، ولى باز هم به نام نسخه سوم عرضه شد و كليه نسخههاى عرضه شده، به طور رايگان تعويض گرديد.
نسخه سوم با سپاس خداوند، پس از حدود 12 سال تلاش مداوم، نسخه سوم برنامه المعجم در سال 1422 ه . ق (1380 ه . ش) با بيش از سه هزار جلد كتاب مهيا شد كه هم اكنون اين نسخه در دو لوح فشرده به همراه يك قفل سختافزارى عرضه مىگردد.
كتابهاى برنامه برنامه المعجم شامل مهمترين منابع اسلامى (اعم از شيعه و سنى و مذاهب ديگر) است و تعداد آنها دقيقاً 3063 جلد كتاب مىباشد. كتابهاى اين برنامه در بيست و شش گروه دستهبندى شده است؛ به طور كلى، گروه 1 تا 11 شامل تقريباً 1000 جلد كتاب فقهى، و گروههاى 12 تا 15 مجموعاً شامل حدود 1000 جلد كتاب حديثى و بقيه گروهها (ديگر علوم اسلامى) نيز مشتمل بر حدود 1000 جلد كتاب مىباشند. گروهبندى كتب به شرح زير است: 1.فقه شيعه تا قرن هشتم 2.فقه شيعه بعد از قرن هشتم 3.فقه شيعه (رسائل عمليه و فتاواى مراجع) 4.فقه مذهب زيدى 5.فقه مذهب شافعى 6.فقه مذهب مالكى 7.فقه مذهب حنفى 8.فقه مذهب حنبلى 9.فقه مذهب ظاهرى 10.منابع فقهى مستقل 11.مصطلحات و مفردات فقهى 12.منابع حديث شيعه (بخش فقهى) 13.منابع حديث شيعه (بخش عمومى) 14.منابع حديث سنى (بخش فقهى) 15.منابع حديث سنى (بخش عمومى) 16.منابع تفسير شيعه 17.منابع تفسير سنى 18.اصول فقه شيعه 19.اصول فقه سنى 20.مهمترين منابع رجال حديث شيعه 21.مهمترين منابع رجال حديث سنى 22.راهنماى مؤلفات (كتابشناسى) 23. أنساب و معاجم مختلف (نسبشناسى) 1.منابع تاريخى 2.منابع سيره پيامبرصلى الله عليه وآله و أئمه اطهارعليهم السلام 3.زبان عربى براى اطلاع دقيق از نام كتاب و نويسندگان و سال وفات آنها مىتوانيد به سايت اينترنتى: www.almarkaz.net مراجعه نماييد.
ويژگىهاى برنامه المعجم (نسخه سوم) برنامه المعجم از سه بخش اساسى و كلى تشكيل شده است: مطالعه، جستجو و فيشبردارى 1.مطالعه در اين قسمت، فهرست كتابهاى موجود در برنامه را مشاهده مىكنيد. براى يافتن يك كتاب كافى است كه چند حرف از حروف نام كتاب يا نويسنده آن را وارد كنيد. پس از يافتن كتاب با زدن كليد مطالعه، متن آن را مشاهده مىنماييد. متن كتاب و شماره صفحات و حتى سر سطرها، تماماً مطابق با اصل كتاب است. اين امر به كاربران كمك مىكند از مراجعه به اصل كتاب بى نياز شوند. پس از باز شدن كتاب، كاربر مىتواند كتاب را صفحه به صفحه مطالعه كند و يا به صفحه دلخواه منتقل شود. در اين نسخه، پاورقى هر صفحه با يك خط فاصل از متن جدا شده است. همچنين كاربر قادر است هر قسمت از متن را گزينش كرده و آن را در موضوع مربوطه ذخيره و يا آن را به چاپگر ارسال نمايد. 2.جستجو اين بخش را مىتوان برترين و مهمترين قسمت برنامه خواند. يكى از بهترين و زيباترين امكانات اين برنامه جستجوى بسيار سريع و بىنظير آن مىباشد. شما مىتوانيد در عرض چند ثانيه 3000 جلد كتاب را مورد پژوهش قرار دهيد و به عبارت مورد نظر دست يابيد. ضمن اينكه مىتوانيد به طور همزمان چندين كلمه و يا جمله را وارد فهرست جستجو كرده، و جستجو در دامنه مشخص شده را آغاز كنيد. پيشفرض دامنه برنامه، انتخاب كل كتابها مىباشد و چنانچه كاربر بخواهد مىتواند آن را تغيير دهد. كاربر قادر است كتابهاى مورد نظر خود را از فهرست انتخاب كند و يا با استفاده از گروهها مجموعهاى از كتابها را به عنوان دامنه برگزيند. در پايان عمليات جستجو، دو فهرست از مواردِ يافت شده نمايش داده مىشود. نخست فهرست بالاى صفحه، شامل نام كتابهايى است كه دربردانده اين عبارات مىباشند و با رفتن روى هر كتاب، فهرست دوم صفحه بازخوانى مىشود. اين فهرست شامل عبارت و شماره صفحه است. با زدن كليد مطالعه مىتوانيد مستقيماً به اين مورد منتقل شويد. عبارت يافت شده به صورت رنگى در متن كتاب نمايش داده مىشود كه از اين قابليت تحت عنوان «ارتباط مستقيم بين جستجو و مطالعه» ياد مىشود. علاوه بر اين، مىتوانيد نتيجه جستجو را به فايل خروجى و يا به دستگاه چاپگر بفرستيد. در اين فايل مشاهده مىكنيد كه مثلاً عبارت جستجو شده «الحمد للَّه» در چه كتابها و در چه صفحاتى آمده و چند بار تكرار شده است. چنانچه بخواهيد مىتوانيد يك قطعه از متن (يك سطر قبل و يك سطر بعد از عبارت يافت شده) را به همراه نشانى در فايل خروجى مشاهده نماييد. امكانات ديگر اين قسمت، امكان استخراج كلمات براى يافتن كلماتِ همخانواده، مشتق، مشابه و با پسوند و پيشوند مىباشد. 3.فيشبردارى پس از يافتن متن مورد نظر و مطالعه آن، نوبت به هدف سوم؛ يعنى استفاده از اين متن در خارج از برنامه مىرسد. علاوه بر اين، مديريت و تنظيم اين برگهها (فيشها) خود امر مهمى است؛ زيرا خروج متن از برنامه به تنهايى مفيد نمىباشد. به همين جهت بخش موضوعات، مطابق با هدفهاى محققان طراحى و ايجاد گرديد. در اين بخش، محقق مىتواند با ايجاد يك موضوع، برگههاى متعددى از كتابهاى مختلف را در آن ذخيره كند و در پايان، آن را به فايل خروجى و يا چاپگر ارسال نمايد.
بخشهاى ديگر برنامه در كنار بخشهاى اصلى، امكانات كمكى ديگرى براى كاربران در نظر گرفته شده است. از جمله اين امكانات، ابزار علمى است كه شامل موارد ذيل مىباشد: صحاح جوهرى: كتاب صحاح جوهرى به صورت تجزيه شده، كه با انتخاب ريشه كلمه، شرح آن نمايش داده مىشود؛ مصطلحات: شامل اصطلاحات فقهى به همراه شرح هر اصطلاح (استخراج شده از كتب و منابع معتبر)؛ رجال: برگرفته شده از كتاب معجم رجال الحديث و تفضيل طبقات الرواة؛ ابواب فقهى: با انتخاب هر باب فقهى، فهرست كتابهاى شامل آن باب نمايش داده مىشود؛ مؤلفان: توضيح مختصرى در باره نويسندگان كتابهاى موجود در برنامه كه متوفا هستند برگرفته از كتب و منابع معتبر). قابليت راهنما در تمامى قسمتها، طريقه استفاده از برنامه را به كاربران ارائه مىنمايد. در اين برنامه ويرايشگرى با امكانات محدود، ويژه كاربران ويندوزهاى غير عربى وجود دارد. در طراحى برنامه سعى شده تا تمامى عملها و حركتها مطابق استاندارد باشد. لذا از ايجاد شيوههاى جديد (انحصارى) خوددارى شده است. براى رعايت اين اصل، شكل (ديالوگها و سيستمِ) برنامه از حالت گرافيكى خارج شده تا كاربران مختلف بتوانند به آسانى با آن كار كنند. كليه فايلهاى خروجى برنامه به صورت Text و به صورت 6521 - Codepage Arabic مىباشد كه استاندارد جهانى عربى مىباشد.
چشمانداز بزودى نسخه جديد معجم فقهى به بازار عرضه مىشود. اين نسخه شامل بيش از 4200 جلد كتاب است كه شامل تمام كتابهاى نسخه سوم به همراه كتب جديدِ اضافه شده مىباشد. كتابهاى اين نسخه توسط برنامه «لغتنامه تصحيح متون عربى» كه از سوى اين مركز تهيه شده، تصحيح گرديده و شامل هشتصد هزار كلمه عربى صحيح مىباشد. عمل تصحيح با مقايسه متن كتاب به وسيله اين لغتنامه انجام مىگيرد. در اين برنامه امكان جستجو در متن كتاب، پاورقىها و شروح و يا بدون آنها وجود دارد. گفتنى است كه مشكلات موجود در نسخه سوم مرتفع شده و بعضى قسمتهاى برنامه نيز بازنويسى مىگردد. اين نسخه براى ويندوز XPطراحى شده است كه تقريباً بيشتر كاربران از اين ويندوز استفاده مىنمايند. همچنين نسخه جديد با سيستمهاى عامل 2000, XPMe,و Windows 89 سازگار مىباشد، هرچند زبان عربى نداشته باشند. در حال حاضر آمادهسازى اين نسخه در مركز معجم فقهى و مركز پژوهشهاى اسلامى «المصطفى» ادامه دارد كه اميدواريم در اوايل سال 1425 ه . ق (1383 ه . ش) آماده عرضه گردد. اين نسخه، در حداقل در سه لوح فشرده (CD) و يا يك لوح DVD عرضه خواهد شد.
