اشاره آشنايى با دستاوردهاى جديد پژوهشى در عرصه فنّاورى، نقش بسزايى در ساماندهى امر تحقيق داشته، مسير علم و انديشه را براى پژوهشگران علوم اسلامى هموار مىسازد. در اين شماره، فهرستى از مهمترين نرمافزارهاى فقهى و اصولى شيعه و اهل سنت كه تاكنون از سوى مراكز و مؤسسات گوناگون علمى - تحقيقاتى توليد شده، در دسترس خوانندگان عزيز قرار مىگيرد. گفتنى است كه اطلاعات ارائه شده در اين نوشتار، براساس آخرين بروشورهاى منتشر شده از سوى مراكز مذكور تهيه و تنظيم شده است.
نرمافزارهاى فقهى و اصولى شيعه نور الفقاهة 2 توليد: مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى در اين برنامه، 45 عنوان كتاب فقهى و اصولى معتبر شيعه به همراه معجم لفظى و موضوعى كتب فقهى حوزههاى علميه گرد آمده است. اين نرمافزار از امكاناتى مانند: انواع مختلف جستجو به كمك كليدواژه، نمايه و موضوع و قابليت مقايسه ميان دو متن برخوردار است و پژوهشگر مىتواند از لغتنامه ارزشمند لسان العرب استفاده لازم را ببرد. ضمائم متنوع و جذّاب از ديگر قابليتهاى اين برنامه مىباشد.
المعجم الفقهى توليد: مركز المعجم الفقهى متن بيش از 3000 جلد از منابع فقهى، تفسيرى، تاريخى، رجالى و اصولى شيعيان و ساير فرقههاى اسلامى در اين برنامه گرد آمده است. برنامه اوّل اين نرمافزار، مشتمل بر 600 جلد از مهمترين مصادر فقهى مذهب اهل بيتعليهم السلام تا عصر حاضر به همراه ديگر مذاهب اسلامى است و برنامه دوم، شامل اساسىترين مصادر تفسير روايى شيعه و اهل سنت مىباشد. مصادر حديثى شيعه تا قرن هشتم همراه با كتاب بحار الأنوار به همراه مهمترين منابع حديثى اهل تسنّن و مصادر اصول فقه شيعه تا زمان حاضر در اين لوح فشرده ارائه شده و قابليت جستجو در متون و امكانات متنوع پژوهشى نيز در دسترس پژوهشگر قرار دارد.
احكام 10 مرجع توليد: شركت سحر متن كامل رساله امام خمينىقدس سره همراه با رساله ده تن از مراجع به صورت تطبيقى در اين برنامه وجود دارد؛ نمايش متن رساله آيات عظام: گلپايگانى، خوئى، اراكى، سيستانى، خامنهاى، فاضل لنكرانى، مكارم شيرازى، صافى گلپايگانى، بهجت، تبريزى و شبيرى زنجانى. دسترسى به احكام از طريق موضوعات، نمايهها، نمودارهاى درختى و شماره مسئله و همچنين امكان شنيدن متن رساله بر ارزشمندى برنامه افزوده است. زندگىنامه مراجع به همراه نمونههايى از دستخط و آلبوم تصاوير و نمايش شيوه اجرايى برخى احكام از ديگر امكانات مفيد برنامه حاضر به شمار مىرود. علاوه بر اين، پژوهشگر مىتواند با استفاده از قابليت چاپ، متون مورد نظر خود را به چاپ برساند.
معجم فقه الجواهر توليد: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى طبق مذهب اهل بيتعليهم السلام اين نرمافزار، در بردارنده 3 عنوان از آثار مهم فقهى؛ يعنى: جواهرالكلام، شرائع الأسلام و معجم فقه الجواهر در 53 جلد مىباشد. ارتباط كامل و دقيق بين متن كتب برنامه، فهرستهاى تفصيلى و كامل به شكل درختى و نيز دستيابى سريع به مبحث مورد نظر به طور همزمان در سه محيط جداگانه و در يك صفحه از قابليتهاى مهم اين برنامه محسوب مىگردد. در اين لوح فشرده، امكانات متنوعى براى جستجو و پژوهش مطلوب در متون مذكور فراهم آمده و امكانات جانبى مختلفى در دسترس كاربر قرار گرفته است.
الأبواب الفقهية توليد: مركز المعجم الفقهى فهرست كاملى از ابواب فقه و اساسىترين عناوين فقهى موجود در مصادر شيعه و سنّى به همراه امكان مطالعه و چاپ مطالب مورد نظر در اين نرمافزار فقهى عرضه گرديده است.
اصطلاحنامه اصول فقه توليد: مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى ردهبندى منطقى اصطلاحات تخصصى مربوط به اصول فقه و نمايش جايگاه اين اصطلاحات به صورت اعم، اخص و وابسته از قابليتهاى كارآمد اين لوح فشرده به شمار مىرود. همچنين، اين برنامه مشتمل بر 5431 اصطلاح و كليدواژه تخصصى مىباشد كه امر پژوهشهاى اصولى را به شكل مطلوبى سامان مىبخشد.
الأحكام الشرعية توليد: مركز المعجم الفقهى اين نرمافزار، شامل 000/14سؤال فقهى است و به شكل بسيار مطلوبى احكام گوناگون شرعى را در خود جاى داده، هر سؤال كد گذارى شده و به فارسى ترجمه گرديده است. كاربر پس از انتخاب كُد مورد نظر مىتواند به آسانى پاسخ پرسش خود را به دست آورد. در اين برنامه، متن بيش از 60 عنوان كتاب فقهى در 120 جلد ارائه گشته و بيشتر سؤالهاى موجود از دو كتاب «عروة الوثقى» و «كلمة التّقوى اثر مرحوم شيخ محمد زين الدّينقدس سره (7 جلدى)» استخراج گرديده است. همچنين به منظور استفاده بهتر كاربران از مطالب، امكاناتى چون: جستجو در متن كتب، فيشبردارى و چاپ متون دلخواه در اين لوح فشرده گنجانده شده است.
گنجينه آراى فقهى - قضايى (نسخه 2) توليد: مركز تحقيقات فقهى قوه قضائيه اين گنجينه، افزون بر 11/000 استفتاى فقهى - قضايى است و منابع و مآخذ مورد استفاده در آن به سه بخش اصلى تقسيم مىشود: فتاوا، استفتائات و متون استدلالى فقهى - حقوقى به منظور حصول اطمينان قضات و كاربران برنامه غير از استفتائاتى كه به صورت كتاب انتشار يافتهاند، تصوير دستخط ساير استفتائات، در برنامه قابل مشاهده است. يكى از ويژگىهاى مهمّ برنامه اين است كه مواد قانونى موجود با استفتائات شرعى مرتبط شده و به نوعى ميان فقه و قوانين موضوعه ارتباط ايجاد شده است. همچنين كاربر مىتواند از طريق كليد واژه و قابليت تبويب به جستجو در مطالب برنامه بپردازد؛ باببندى اصطلاحات فقهى بر مبناى مباحث حقوقى بيانگر ارتباط نزديك ميان فقه و حقوق مىباشد. علاوه بر اينكه در اين گنجينه كارآمد، قابليتهاى مختلف پژوهشى نظير جستجوى پيشرفته و چاپ مطالب مورد نظر نيز در اختيار كاربر قرار دارد.
قاموس الفقه توليد: مركز المعجم الفقهى قاموس الفقه، شامل فهرست تمامى الفاظ مهم در علم فقه، مانند: اصطلاحات، قواعد، اَعلام و الفاظ مشكل مىباشد. علاوه بر اينكه ارايه كتب تأليف شده در زمينه قواعد و اصطلاحات فقهى همراه با مصادر لغت عربى نظير: المفردات، العين، اصلاح المنطق و الصحاح در اين برنامه ارائه شده و كاربر قادر است به كمك قابليتهاى متنوّع پژوهشى به جستجو در متون برنامه بپردازد.
گنجينه فيضيه - فقه اين برنامه حاوى دروس خارج فقه اساتيد: مكارم شيرازى، جوادى آملى، فاضل لنكرانى، تبريزى و سبحانى شامل مباحث: حدود، ديات، صوم، اعتكاف، قضا، حج، تيمم و صلات است. نمايش كامل متن دروس و فهرست كلمات به همراه جستجو در تمامى متن و قابليت موضوعبندى و امكان پانوشت در دسترس پژوهشگر قرار دارد. ضمن اينكه مىتوان از درس اخلاق (دروسى از نهج البلاغه) اساتيد: آيت الله مشكينى، مصباح يزدى و مكارم شيرازى بهرهمند گرديد.
گنجينه فيضيه - اصول يك دوره كامل دروس خارج اصول آية الله فاضل لنكرانى در طى 1229 جلسه در اين لوح فشرده ارائه شده است. نمايش كامل متن دروس و فهرست واژهها به همراه جستجو در متن و نيز امكان موضوعبندى و تهيه پانوشت از قابليتهاى كارآمدى است كه مسير تحقيق را براى كاربران علوم اسلامى هموار نموده است.
فقه 1 توليد: الموسوعة الاسلامية الكمبيوترية المسيرة زندگىنامه و فتاواى فقهى حضرت آية الله سيستانى به همراه كتب فقهى و فتاواى ايشان به صورت پرسش و پاسخ و نيز ارائه تصاويرى از معظم له، از محتويات اصلى اين نرمافزار فقهى به شمار مىرود. گفتنى است كه اين برنامه، تحت ويندوز عربى و فارسى (به زبان عربى) عرضه شده است.
فقه 2 توليد: الموسوعة الاسلامية الكمبيوترية المسيرة اين برنامه شامل شرح زندگى و مجموعه فتاواى فقهى امام خمينىقدس سره همراه با فهرست موضوعى است. ضمن اينكه امكان دسترسى به كتابهاى فقهى و فتواهاى ايشان به شكل پرسش و پاسخ و نيز تصاويرى از آن عزيز سفر كرده براى كاربران فراهم آمده است. اين لوح فشرده، تحت ويندوز عربى و فارسى (به زبان عربى) اجرا مىشود.
فقه 3 توليد: الموسوعة الاسلامية الكمبيوترية المسيرة در اين لوح فشرده، زندگىنامه و فتواهاى فقهى حضرت آية الله خوئىقدس سره به همراه كتب فقهى و فتاواى معظم له به صورت 000/10 سئوال در ابواب فقه و همچنين تصاويرى از ايشان قابل دستيابى است. اين برنامه نيز تحت ويندوز عربى و فارسى (به زبان عربى) عرضه شده است.
دائرة المعارف احكام توليد: دفتر تحقيقات ياسين 1000 مدخل اصلى در زمينه احكام شرعى به همراه صوت و تصوير مناسب در اين نرمافزار ارائه گرديده و ارتباط بين مدخلهاى مختلف و امكان دسترسى به آنها از راههاى گوناگون براى كاربران فراهم آمده است. ارائه احكام در موضوعاتى مانند: عبادات، معاملات، سياسى، اجتماعى، حقوق خانواده و قضايى و همچنين نمايش برخى از احكام فقهى در قالب سرگرمىهاى متنوّع از ويژگىهاى ارزشمند اين برنامه به شماره مىرود.
مناسك حج توليد: شركت سحر يكى از قابليتهاى ويژه اين برنامه، آموزش انجام اعمال حج تمتع و عمره است. افزون بر اين، متن كامل رساله احكام به همراه فيلم معرفى حرم و اماكن متبركه مكه و مدينه و آيات، روايات و ادعيه مربوط به حج با صوتْ همراه با ترجمه فارسى، در دسترس علاقهمندان قرار دارد. كتابشناسى حج، اعمال حج و موضوعات متنوّع ديگرى مانند: پرسش و پاسخ، تواشيح، فيلم و عكس از ديگر امكانات مفيد اين لوح فشرده است.
كتابخانه اصول فقه توليد: مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى در اين برنامه 75 عنوان كتاب در 176 جلد از كتب اصولى شيعه ارائه شده است و دسترسى به متون برنامه از راههاى مختلف و پيوند پويا ميان شرح و متن كتب از قابليتهاى اين لوح فشرده به شمار مىآيد. كاربر مىتواند با روشهاى پيشرفته به جستجو در متن و فهرست مبادرت ورزد و از امكانات متنوّع پژوهشى بهرهمند شود. يكى از ويژگىهاى اين برنامه، دسترسى به فهرست اصطلاحات اصولى است كه پژوهشگر را در امر تحقيقات اصولى يارى مىرساند. ضمن اينكه اطلاعاتى ارزشمند در باره كتب، مؤلفان و نسخهشناسى متون در معرض استفاده كاربر قرار گرفته است.
حج، سفر سبز عاشقان شرح و آموزش گام به گام مناسك حج تمتع، حج عمره و فريضه نماز همراه با احكام، ادعيه و آداب مناسك حج مطابق با فتاواى حضرت امامقدس سره و 12 متن از مراجع عظام تقليد در اين نرمافزار ارائه گرديده است و كاربر مىتواند از دائرة المعارف چند رسانهاى اماكن متبركه مكه و مدينه و نيز نقشه هوشمند مكانيابى عربستان، مكه معظمه و مدينه منوّره بهره لازم را ببرد. قرائت قرآن كريم، ادعيه، تواشيح و ابتهال، اذان، مداحى و مرثيه، 300 دقيقه فيلم و 1000 تصوير زيبا از جمله امكانات جذّاب و معنوى اين برنامه به شمار مىرود.
نرمافزارهاى فقهى و اصولى اهل سنّت
مكتبة الفقه و أصوله توليد: مركز التراث لأبحاث الحاسب الآلي بيش از 900 جلد كتاب شامل اساسىترين كتب فقهى مذاهب اربعه و اهل حديث در مورد: فقه آيات الأحكام، الفقه الحنبلى، الفقه الشافعى، فقه الحديث و مذاهب أخرى، الفقه الحنفى، مسائل فقهية، الفقه المالكى، تخريج الأحاديث الفقهية، المعاجم و... همراه با دهها مجلد كتاب در زمينه اصول فقه و قواعد آن در اين برنامه ارائه شده است. ضمن اينكه مهمترين كتب در باره احاديث فقهى و مجموعهاى از كتابهاى ارزشمند در خصوص تراجم فقها قابل دستيابى است. برخى از كتب اين برنامه عبارتاند از: احكام القرآن للجصاص، فتح القدير، الكافى فى الفقه ابن حنبل، مسند الشافعى، صحيح مسلم، سنن ابى داود، منهاج الطالبين، الجامع الصغير، البرهان فى اصول الفقه، القواعد النورانيه، الكافي، الداريه في تخريج أحاديث ، طبقات الفقهاء، جواهر العقود در اين برنامه، قابليت جستجو و امكانات مختلف بر، الفهرست و معجم البلدان و غيره در اختيار كاربر قرار دارد.
جامع الفقه الإسلامي توليد: شركت حرف اين لوح فشرده، شامل انواع منابع فقهى و مذاهب اسلامى از جمله اماميه است كه در 100 عنوان طى 500 جلد ارائه شده و است كه در آن شرح الفاظ غريب فقهى و نيز قابليت مقايسه ميان متون عرضه گرديده است. امكانات متنوع پژوهشى، خاصه قابليت منحصر به فرد و چشمگير جستجو در منابع از طريق: قواعد، ادله، مذاهب، مسائل فقهى، اعلام و كت مسير تحقيقات را براى كاربران هموار ساخته است.
الزّكاة للأفراد توليد: شركت حرف اين نرمافزار، گنجينه اطلاعاتى ارزشمند در باره زكات، مصارف زكات، شيوههاى محاسبه آن و چگونگى تعيين زكات واجب در اموال افراد مىباشد. افزون بر اين، ارائه فتاواى مجامع فقهى و همايشها و كنفرانسهاى زكات و نيز پرسشها و پاسخهاى متنوع در خصوص موضوعات موجود در برنامه، كارآمدى اين لوح فشرده را دو چندان ساخته است.
توليد: شركت حرف اين برنامه، شامل 17 موضوع در باب معاملات و آثارى از مصادر فقهى مذاهب اسلامى است كه از ويژگىهاى مطلوب آن، ارائه تعاريف و گزيدههاى فقهى و نيز بررسى معاملات معاصر به همراه فتاواى موثق مجامع و هيأتهاى اسلامى مىباشد. ضمن اينكه ارائه نمودار اصطلاحات فقهى به همراه معانى و نشانى آنها، محققان را در فهم فتاواى اهل سنّت يارى نموده است.
العبادات و المعاملات توليد: شركت سحر فهرست موضوعى رساله حضرت آية الله سيستانى به صورت درختى همراه نمايش متن رساله در اين برنامه ارائه گرديده است. از ويژگىهاى مهمّ برنامه، وجود فهرستى از الفاظ موجود در رساله به ترتيب الفبايى است. ضمن اينكه مجموعهاى از تصاوير اماكن مذهبى و تصويرهاى متحرك جهت آموزش احكام طهارت به همراه متن زندگىنامه آية الله سيستانى در معرض استفاده كاربر قرار گرفته است.
فقه المواريث توليد شركت حرف اين لوح فشرده، به مشكلترين مسائل ارث بنا بر مذاهب چهارگانه و قوانين شش كشور عربى پاسخ داده، قابل استفاده براى دادگاههاى شرعى و مراكز مشاوره قانونى مىباشد و جهت حصر تركه و تقسيم آن ميان ورثههاى متعدد در كمترين زمان قابليت كاربردى مطلوبى دارد. پاسخ به مسائل ارث با وجود تناقضها و پيچيدگىهاى متعدد و نيز شرح اصطلاحات ارث به همراه 22 مسئله مشهور در فقه ارث با پاسخ آنها در اين برنامه گنجانده شده است. همچنين كاربر مىتواند از منظومه رحبيه كه شامل تمامى احكام ارث مىباشد، بهره لازم را ببرد.
موسوعة الفقه الإسلامي و أصوله توليد: دار الفكر - دمشق موسوعه حاضر، شامل جديدترين مسائل زمان و متن موسوعه الفقه الإسلامي و ادلته، اثر استاد وهبة الزحيلي مىباشد. دسترسى به ميراث فقهى مذاهب مختلف و نظريات مجامع فقهى معاصربه همراه احكام شرعى و ادله آنها از امكانات مفيدى است كه در اين نرمافزار وجود دارد. گفتنى است پژوهشگر قادر است به رئوس موضوعات فقهى و اصولى دست يابد و به جستجوى آسان در اصطلاحات و متون برنامه بپردازد.
الفقه و أصوله توليد: الشركة الهندسية لتطوير نظم الحاسبات اين برنامه شامل 110 ساعت صدا از متون فقهى استاد دكتر يوسف قرضاوى به همراه متن كامل 17 كتاب از آثار قرضاوى در زمينه فقه و اصول مىباشد؛ تأليفاتى نظير: فقه الزكاة، فتاوى معاصرة، من فقه الدولة بالإسلام، جريمة الرد و عقوبة المرتد، الإجتهاد فى الشريعة الإسلامية و ادب الإختلاف. علاوه بر اين، فهرست آياتِ به كار رفته در برنامه و احاديث استفاده شده در كتب اهل سنّت: بخارى، مسلم، ابوداود، ترمذى، نسائى، ابن ماجد، احمد، موطأ مالك و الدار قطني در دسترس كاربران قرار دارد.
