استفاده بهينه از آثار به جاى مانده از پيشينيان و بهرهمندى مطلوب از دستاوردهاى علمى نويسندگان معاصر، همواره مورد توجه دانشپژوهان بوده و هست. آنچه اين مسير را هموار مىسازد و محققان و انديشمندان را در بهرهگيرى بهتر از وقت و امكانات موجود يارى مىرساند، اطلاعرسانى صحيح و ارائه محصولات نوين فنّاورى در حوزه علم و فرهنگ مىباشد. در اين مقاله نيز به معرفى مهمترين نرمافزارهاى موجود در زمينه حديث مىپردازيم و به طور اجمال با محتوا و قابليتهاى اين برنامهها آشنا مىشويم. چنانچه علاقهمند به تحقيق در اين باره هستيد، اين مقاله به شما كمك خواهد كرد تا به كمك برنامههاى موجود به ساماندهى مطالعات و پژوهشهاى خود اقدام نماييد و برگستردگى و ارزش تحقيقات خويش بيفزاييد.
نرمافزارهاى حديثى شيعه
نور 2 - جامع الأحاديث مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى اين برنامه، 187 عنوان از مهمترين كتب مربوط به احاديث اهلبيتعليهم السلام را در 442 جلد در خود جاى داده است كه در آن، 76 مجلد از كتابهاى روايى با اِعراب كامل ارائه شده است. برقرارى ارتباط دو سويه ميان متن و فهرست، جستجو در آيات قرآن كريم، مقايسه متنها با يكديگر، ارتباط آيات با احاديث و همچنين جستجو در احاديث به روشهاى گوناگون، از امكانات مهمّ اين لوح فشرده مىباشد. وجود چهار محيط مستقل كاربرى، قابليت دامنه محيطى و نيز امكان جستجو در محدوده خاص، مسير پژوهش را براى كاربران هموار ساخته و حوزه تحقيق را به شكل مطلوبى سامان داده است. امكان استفاده از سه لغتنامه: كتاب العين، لسان العرب و مجمع البحرين كاربران را در دستيابى به لغات نامأنوس يارى مىرساند و ابزارهاى متنوع پژوهشى مانند: علامتگذارى، نمايه بر متن، حايشهنويسى و رنگى كردن مسير تحقيق را هموار نموده است. ضمن اينكه در بخش «كتابنامه» اطلاعات مفيدى در باره كتب برنامه و شرح حال نويسندگان آنها قابل دسترس مىباشد.
منهج النور - دانشنامه علوى مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى منهجالنور با در برداشتن 110 عنوان كتاب در بيش از 280 جلد در باره نهج البلاغه و غرر الحكم، بزرگترين دائرة المعارف رايانهاى سخنان امام علىعليه السلام به شمار مىرود. به طور كلى، اين برنامه شامل: 33 عنوان شرح و تعليقه در 163 جلد به زبانهاى فارسى و عربى، 26 ترجمه به زبانهاى فارسى، انگليسى و فرانسوى به همراه 7 شرح و ترجمه منظوم مىباشد. ضمن اينكه متن نهجالبلاغه براساس پنج نسخه معتبر به نمايش گذاشته شده و كاربر مىتواند از قرائت كامل متن نهج البلاغه فيض الاسلام بهرهمند شود. جستجو در متن و فهرست، ويژگى فهرستسازى، فهرستهاى متنوع و كارآمد، مقايسه ميان دو متن متفاوت و نيز پژوهش فعال از قابليتهاى مهمّ اين لوح فشرده محسوب مىگردد. همچنين كاربر مىتواند به سه طريق: دامنه كتابى، دامنه مؤلفى و دامنه محيطى، حوزه تحقيقى خود در كتب را محدود نمايد و از امكانات متنوع پژوهش، بهرههاى ارزشمند و راهگشايى را در مسير كار با برنامه ببرد.
دانشنامه جامع نهجالبلاغه مركز تحقيقات رايانهاى حوزه علميه اصفهان در اين برنامه رايانهاى، 205 جلد كتاب در مورد نهجالبلاغه همراه 16000 موضوع به صورت ساختار درختى گنجانده شده است. نمايش متن آيات قرآن كريم به همراه ترتيل، احاديث نبوى، امثال و حكم، شخصيتها، نسخه بدل، سندها و مصادر و نيز ترجمههايى به زبان: فارسى، عربى، انگليسى، فرانسوى، ايتاليايى، اسپانيايى و اردو از قابليتهاى مهمّ اين دانشنامه به شمار مىآيد. از ديگر امكانات برنامه، ارائه لغتنامه با ترجمه فارسى و عربى شامل بيش از 5000 لغت و معجم المفهرس نهجالبلاغه مىباشد. دانشنامه نهجالبلاغه در محيط كاربرى سه زبانه؛ فارسى، عربى و انگليسى قابل اجراست و در تمامى ويندوزها نصب مىشود.
ميزان الحكمة مؤسسه تحقيقاتى دارالحديث در نرمافزار ميزان الحكمة، 23000 حديث از كلمات گهربار چهارده معصومعليهم السلام به همراه مأخذ آنها در 4000 موضوع اجتماعى، سياسى، اخلاقى و تاريخى جمعآورى شده ا ست. معجم الفاظ ميزان الحكمة، خوشنويسى بيش از 2000 آيه شريفه به همراه ترتيل آيات، و ترجمه به 8 زبان زنده دنيا از قابليتهاى اين لوح فشرده مىباشد. ارائه تصاويرى ديدنى از اماكن متبركه اسلامى بر جذابيت فضاى برنامه افزوده است.
معجم علوم اسلامى دفتر مطالعات و تحقيقات علوم اسلامى اين لوح فشرده، حاوى شش برنامه مستقل در زمينه شش رشته اصلى علوم اسلامى (فقه، حديث، تفسير و علوم قرآنى، علوم عقلى، كلام و اديان، تاريخ) مىباشد. يكى از برنامههاى مستقل اين نرمافزار، حديث است كه طى دو قسمت: احاديث اهلالبيتعليهم السلام و احاديث اهل السنة ارائه گرديده است. در مجموعه «معجم علوم اسلامى»، اطلاعات مربوط به متون كتب از سه طريق براى محققان قابل پردازش است: اوّل، انتخاب موضوعات و دسترسى به اطلاعات مرتبط با موضوع انتخابى در يك يا چند كتاب. دوم، گزينش فهرست كتب به منظور دستيابى به اطلاعات مربوط به عنوان فهرست انتخابى در يك كتاب. سوم، از طريق انتخاب يك يا چند واژه.
قلم مركز تحقيقات دارالحديث نرمافزار قلم، بستر مناسبى را براى تحقيق در فهرستنامههاى نسخ خطى فراهم آورده است. در بخش مشخصات كتاب، اطلاعات ارزشمندى در باره شناسنامه كامل هر كتاب و احياناً شروع و كتب مرتبط با آن ارائه شده است و در بخش مشخصات نسخهها، نسخ مختلف كتاب در كتابخانهها معرفى گرديده و اطلاعاتى مانند: شماره نسخه، برخى از مباحث موجود در نسخه، آغاز و انجام آن و زمان و مكان كتابت نسخ در دسترس قرار دارد. يكى از قابليتهاى كارآمد اين برنامه، وجود فهرستهاى متنوع: كتب، مؤلفان، كاتبان، آغاز كتب، مآخذ، كتابخانهها، نسخهها و موضوعات است كه هر فهرست مطالب مفيدى را در اختيار پژوهشگران مىگذارد. از جمله ويژگىهاى مشترك اين فهرستها اين است كه براساس حروف الفبا مرتب شدهاند و كاربر مىتواند به متن انتخابى دست يابد و مجموعه فهرستها و گزارشهاى اخذ شده را ذخيره نموده، به محيط زرنگار انتقال دهد و به ويرايش و صفحهآرايى مطالب بپردازد. فهرست نسخهها كه از كارآمدترين بخشهاى برنامه است، بر اساس دو فهرست: نام كتاب و تاريخ كتابت تنظيم گرديده است كه با استفاده از اين امكان مىتوان قديمىترين نسخههاى موجود را مشاهده و بررسى كرد. گفتنى است كه به منظور پژوهش در متون برنامه، دو نوع جستجو در اختيار كاربر مىباشد؛ جستجوى عام كه در آن، كلمه يا عبارت دلخواه به يكباره در چند مشخصه از مشخصات كتاب و نسخه مورد جستجو قرار مىگيرد. دوم، جستجوى تركيبى كه با استفاده از آن، ابتدا مشخصات مورد نظر دريافت مىشوند و آنگاه به صورت تركيبى بازيابى خواهند شد. در اين نوع از جستجو امكانات بسيار راهگشايى ارائه گرديده و امر تحقيق براى كاربران آسان شده است.
معاجم مؤسسه نشر حديث اهل البيتعليهم السلام مؤسسه يادشده تا كنون توانسته است برنامه نرمافزارى معجمهاى ذيل را تدوين نمايد: معجم الفاظ احاديث بحارالأنوار، معجم الفاظ احاديث وسائل الشيعة، معجم الفاظ احاديث مستدرك الوسائل، معجم الفاظ احاديث كتب اربعه و معجم الفاظ مداخل احاديث شيعه. «معاجم» علاوه بر قابليتهاى معمول در هر برنامه، داراى امكانات پژوهشى و جستجو از طريق: عبارت، لغت و ريشه؛ تركيب عطفى و فصلى؛ جستجو بر مبناى قائل حديث و جستجو از طريق كتاب، جلد و صفحه خاص. مشاهده پاسخ اجمالى و دريافت جواب تفصيلى و مطالعه متن كتاب از ديگر قابليتهاى موجود در برنامه است. گفتنى است كه نرمافزارهاى: »المعجم المفهرس لالفاظ احاديث الكتب المتقدمة، المعجم المفهرس لالفاظ احاديث كتاب الوافى و المعجم المفهرس لالفاظ احاديث كتاب التوحيد نيز در مؤسسه نشر حديث اهلالبيتعليهم السلام در حال آمادهسازى و تدوين مىباشد.
حكمت مؤسسه تحقيقاتى امام رضاعليه السلام «حكمت»، فرهنگ موضوعى و لفظى نهجالبلاغه است كه شامل 9842 موضوع استخراج شده از سخنان علىعليه السلام است. ارائه فهرست موضوعات به شكل درختى، امكان دسترسى به ترجمه عربى و فارسى به صورت همزمان و نيز قابليت جستجوى لفظى و موضوعى در ترجمه فارسى از ويژگىهاى اين برنامه محسوب مىگردد. در بخش ضميمه اين نرمافزار، فهرست 380 كتاب در باره حضرت علىعليه السلام با مشخصات كامل، فهرست 2358 موضوع به همراه كتابى كه موضوع از آن برداشت شده با نشانى كامل و همچنين فهرست اسامى نويسندگان موجود در اين بخش با معرفى كتب، ناشران و موضوعات آن كتابها ارائه گشته و در نسخه ويژه اين برنامه از امكانات صوتى و تصويرى نيز بهره لازم برده شده است.
اهلبيتعليهم السلام مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى دفتر تبليغات اسلامى در تدوين اين برنامه، تمام منابع اسلامى - اعم از شيعى و غير شيعى - از قرن اوّل هجرى قمرى به بعد در قالب 19 سرعنوان و 1800 موضوع مورد تحقيق و بررسى قرار گرفته است. برخى از بخشهاى نوزدهگانه برنامه عبارتاند از: ولايت، امامت، معجزه، علوم ائمهعليهم السلام، مذاهب عصر ائمهعليهم السلام، سياست و اجتماع، علوم و ادبيات عصر ائمه، حكومت اسلامى ائمه و قرآن، احاديث، مهدويت، اخلاق و ارزشها. فهرست تمام كتب موجود در برنامه با مشخصات كامل، جستجو از طريق اسامى ائمهعليهم السلام و برخى از پيامبران و نيز جستجوى تركيبى، از جمله امكانات مهمّ اين لوح فشرده مىباشد. ضمن اينكه گزارش اطلاعاتى ارزشمند در مورد سيستم و برنامه در معرض استفاده كاربر قرار راد.
ترجمههاى بحارالأنوار ترجمه 30 جلد از مجلدات بحارالأنوار علامه مجلسى به همراه متن عربى در اين لوح فشرده ارائه شده است. برخى از كتب ترجمه شده در اين برنامه عبارتاند از: 5 جلد ترجمه كامل كتاب امامت (از مجلد 23 تا 27)؛ ترجمه كامل تاريخ حضرت زهراعليها السلام، امام حسنعليه السلام، امام حسينعليه السلام، امام سجادعليه السلام و امام موسى كاظمعليه السلام هر كدام يك جلد؛ 3 جلد ترجمه مهدويت و 10 جلد ترجمه كتاب السماء و العالم. پژوهشگر در اين نرمافزار مىتواند از امكان رؤيت همزمان متن عربى و فارسى بهرهمند شود و به كمك قابليت جستجو به پژوهش در كتب موجود بپردازد. علاوه بر اين، فيلمى از مقبره علامه مجلسىقدس سره به همراه ساعتها فيلم و دهها سخنرانى از بزرگان در مورد مسائل مذهبى و نيز تصاوير متنوع گرافيكى در برنامه گنجانده شده است.
امام مهدىعليه السلام مركز معجم فقهى حضرت آيةاللّه گلپايگانىقدس سره محتواى اين برنامه مشتمل است بر: آيات قرآن كريم، احاديث نهج البلاغه، صحيفه سجاديه، معجم احاديث امام مهدىعليه السلام، كمالالدين شيخ صدوق، كتاب الغيبة شيخ طوسى، كفاية الأثر خزّاز قمى، اخبار و احكام شرعى مربوط به حضور و غيبت آن حضرت. در اين مجموعه، مىتوان با جستجو از طريق 53 موضوع اصلى و صدها موضوع فرعى به متن حديث همراه ترجمه فارسى آن دست يافت و با مشاهده متن حديث به كليه منابعى كه در آنها اين روايت ذكر شده، نايل آمد. ذكر مآخذ متعدد براى يك حديث، نشان از تلاش محققانه تهيهكنندگان اين برنامه دارد.
الآيات الوارده فى الاحاديث الشريفة مركز كامپيوترى واحد تحقيقات اسلامى بنياد بعثت اين نرمافزار كارآمد، مرجع نسبتاً كاملى براى شناسايى احاديث تفسير كننده آيات قرآن كريم مىباشد. اطلاعات اين برنامه از احاديث تفسيرى بيش از 200 اثر از مصادر اوّليه و از كتب غير تفسيرى شيعه و اهل سنت استخراج گرديده است. دسترسى به تمامى احاديثى كه ذيل آيهاى خاص روايت شده همراه با جستجو در احاديث مرتبط با آيات و روايات تفسيرى يك كتاب مورد نظر، از قابليتهاى كاربردى اين لوح فشرده به شمار مىآيد. كاربر با دادن نام معصوم خاص مىتواند به مصادر و آيات تفسير شده دسترسى پيدا كند و اين امكان را داراست كه تا به اضافه نمودن و يا اصلاح نشانهاى جديد احاديث اقدام نمايد. گفتنى است كه اين برنامه، قابليت اجرا در سيستمهاى رايانهاى ساده با حداقل امكانات را دارد و حجم كم، اما مفيد آن از ويژگىهاى خوب اين نرمافزار محسوب مىگردد.
بشرى (2) دفتر تحقيقات ياسين رايانه «بشرى» فرهنگ واژگان و مفاهيم نهجالبلاغه است كه در آن متن نهجالبلاغه با اعراب كامل و ترجمه دكتر شهيدى با 1613 تعليقه و پاورقى از ايشان به همراه فهرست كلمات و نيز قابليت جستجو به وسيله كلمه و عبارت ارائه شده و محقق از طريق: واژگان، مفاهيم، آيات، احاديث، اشعار و نامها توان دسترسى به متن را دارد. همچنين وجود مقالاتى در باره شخصت حضرت علىعليه السلام ، يازده عنوان مقاله در مورد نهجالبلاغه و شرح حال سيد رضىقدس سره بر ارزشمندى بشرى افزوده است. ضمن اينكه كاربر مىتواند از آواى دعاى كميل، حديث كساء و چندين تواشيح و مديحه و مرثيه در خصوص امير مؤمنانعليه السلام و نيز تصاويرى زيبا و جذّاب بهره معنوى لازم را ببرد.
كتابخانه امام مهدىعليه السلام شركت حديثنما مجموعهاى از كتب حديثى به زبان فارسى و عربى در خصوص مهدويت، مانند: مجلدات مربوط به حضرت مهدىعليه السلام از بحار الأنوار همراه ترجمه، بخش مهدويت اعيان الشيعه مانند غيبت نعمانى و غيبت شيخ طوسى، جنّة المأوى اثر محدث نورى برگرفته از متن فارسى نجم الثاقب، و نيز الملاحم و الفتن سيد بن طاووس در اين نرمافزار عرضه گرديده و دسترسى به متن كتابها از طريق 51 سرفصل موضوعى پيشنهادى ممكن شده است. دسترسى به كتب حديثى فارسى از ديگر امكانات اين برنامه مىباشد كه از جمله آن كتابها مىتوان به: دارالسلام عراقى، اثبات الهداة مجلد ششم، نجم الثاقب، ترجمه كتاب «الحجة فى ما نزل فى القائم الحجة، اثر سيد هاشم بحرانى»، كفاية المهتدى مير لوحى، ترجمه غاية الحرام و مهدى منتظر در نهجالبلاغه اشاره كرد. امكان چاپ و ذخيرهسازى و نيز گنجينهاى از تصاوير گوناگون (كتاب و عكس) درباره امام مهدىعليه السلام در اين برنامه وجود دارد.
ولاء دفتر تحقيقات ياسين رايانه در اين نرمافزار، 560 حديث اخلاقى از حضرات معصومينعليهم السلام (40 حديث از هر معصوم) به صورت صوتى و تصويرى همراه فهرست موضوعات ارائه شده است. پژوهشگر مىتواند با دسترسى آسان به موضوعات مورد نظر و انتخاب نام هر يك از معصومينعليهم السلام ، از نمايش تمامى اطلاعات مربوط به آن بزرگواران همچون: احاديث، ادعيه، زيارات و فيلم بهرهمند شود. گفتنى است كه چهارده قطعه فيلم از مشاهد شريفه ائمه اطهارعليهم السلام به همراه مدايحى چند، در اين برنامه ارائه گرديده و كاربر قادر است از قابليتهاى چون: زيارت جامعه كبيره، زيارت عاشورا، وارث، امين اللّه، زيارت مفصل حضرت زهراعليها السلام، چهارده زيارت خلاصه و كوتاه براى هر يك از چهارده معصومعليهم السلام، ادعيه كميل، توسل، فرج و ايام همراه متن، ترجمه، صوت و تصوير زيبا استفاده لازم را ببرد.
عترت (در 14 لوح فشرده) مؤسسه تحقيقاتى امام رضاعليه السلام اين مجموعه نفيس كه شامل 14 لوح فشرده مىباشد، هر يك ويژه يك معصوم است و در برگيرنده هزاران حديث، كلمات قصار، سخنان ارزشمند و زندگىنامه كامل چهارده معصومعليهم السلام است. در اين برنامه، قابليت جستجوى موضوعى و لفظى به زبانهاى مختلف مسير پژوهش را براى محققان هموار نموده و كاربر مىتواند از امكان چاپ استفاده لازم را ببرد. ضمن اينكه وجود امكاناتى مانند: پرسش و پاسخ، تصاوير و فيلمهاى متناسب با هر يك از معصومينعليهم السلام، اشعار، مدايح و مراثى به همراه صوت و تصوير بر كارآمدى و جذابيت برنامه افزوده است.
چهارده معصومعليهم السلام شركت ميثاق مؤمنين نرمافزار چهارده معصومعليهم السلام، دائرة المعارف كاملى از روايات گهربار معصومين با ترجمه فارسى است كه از منابع مختلف شيعى و سنى استخراج شده و به صورت موضوعى بر طبق حروف الفبا در دسترس قرار دارد. اصول كافى، بحار الأنوار، الاحتجاج، صحيفه سجاديه، نهجالبلاغه، نهج الفصاحة، تحف العقول، جامع احاديث الشيعه، الخصال و مستند الامام الجوادعليه السلام از مهمترين منابع اين دائرة المعارف است. همچنين در اين برنامه، امكان جستجو و چاپ، زندگىنامه و بانك اطلاعات عمومى چهارده معصومعليهم السلام به همراه مدايح و مراثى، فيلم و سرگرمىهاى آموزنده براى كودكان و نوجوانان گنجانده شده است.
حديثنما محتواى «حديثنما» شامل دهها جلد كتاب حديثى مىباشد كه برخى از آنها عبارتاند از: اثبات الوصية، عدة الداعى، روضة الكافى، مكارم الاخلاق، تحف العقول، توحيد مفضل، امالى شيخ مفيد، كامل الزيارات، جامع الأخبار، قصص الانبياء جزائرى، ترجمه صحيفه سجاديه، ترجمه كشف اليقين علامه حلى، ترجمه كنز الفوائد، ترجمه نفحات اللاهوت محقق كركى، ترجمه مقتل ابو محتف، غرر الحكم و بشارت المصطفى. در اين لوح فشرده قابليت جستجو در كتب و چاپ مطالب دلخواه ارائه شده و كاربر مىتواند به پژوهش در متون حديثى بپردازد. همچنين به منظور استفاده بهتر از برنامه چندين ساعت سخنرانى در باره معارف اسلامى در دسترس قرار دارد.
ارمغان نور سازمان كامپيوتر نور وابسته به مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى اين لوح فشرده، حاوى 3 برنامه جداگانه است كه مهمترين آنها «نور ولايت» مىباشد. اين برنامه مشتمل بر 2000 روايت از مولاى متقيان، علىعليه السلام است كه از كتاب «غرر الحكم و درر الكلم» گزينش شدهاند. به منظور استفاده گستردهتر كاربران از سخنان گهربار آن حضرت، ترجمه فارسى احاديث نيز به همراه متن عربى ارائه گرديده است و پژوهشگر مىتواند به چهار روش: موضوعى، واژهاى، ترجمه فارسى و متن روايت به جستجو در احاديث موجود بپردازد. علاوه براين، امكان تغيير موضوعها و درج موضوع جديد و انتساب روايت به موضوع براى كاربر فراهم شده است.
نرمافزارهاى حديثى اهل سنّت
البيان شركت صخر اين برنامه كه به نام «مختصر الحديث الشريف» معروف است به چهار زبان: عربى، انگليسى، مالزيايى و تركى تهيه شده است و محتواى آن مشتمل بر 1700 روايت است كه امام بخارى و مسلم در كتب صحيح خود نقل نمودهاند. «البيان» شامل چهار فهرست: آيات قرآنى، احاديث قدسى، فهرست اعلام و اشعار مىباشد و در بردارنده چهارده موضوع اصلى است كه بيش از 3700 موضوع فرعى از آن پديد آمده است. در اين لوح فشرده، امكان جستجو از راههاى مختلفى چون: كلمه مفرد، كلمه مركب، ريشه و مشتق، مفردات پشت سرهم و مرتب، مفردات پراكنده مرتب، مفردات پراكنده غير مرتب و همچنين جستجوى موضوعى براى كاربر فراهم آمده تا امر پژوهش به شكل مطلوبى سامان بخشد. به منظور ايجاد تنوع و سرگرمى، بخش مسابقات نيز در برنامه ارائه شده كه به وسيله آن مىتوان در زمينه علم مصطلح حديث، فضايل صحابه، مسائل فقهى و حفظ حديث اقدام به برگزارى مسابقه نمود.
موسوعة الحديث الشريف شركت صخر اين مجموعه كه به عنوان «كتب تسعه»، معروف است، امكان دسترسى به 62000 حديث از كتب نهگانه حديثى اهل سنت را فراهم مىنمايد؛ صحيح بخارى، صحيح مسلم، سنن ترمذى، سنن نسايى، سنن ابى داود، سنن ابن ماجد، مسند احمد، موطأ مالك و سنن دارمى. موسوعه حاضر، ضمن ارائه متن كامل احاديث كتب مذكور، معانى لغات مشكل احاديث و جرح و تعديل روات و نيز موضوعات استخراج شده از احاديث را در دسترس قرار مىدهد. كاربر مىتواند با استفاده از جستجوهاى گوناگون از طريق: روات، مفردات احاديث، معاجم الفاظ، الفاظ مشكل و مبهمات حديث، منابع و مصادر و همچنين از طريق جستجو در بيش از 8000 موضوع فرعى به تحقيق در كتب نُهگانه بپردازد. پس از انتخاب حديث مورد نظر، متن كامل روايت در معرض ديد كاربر واقع مىشود و امكاناتى همچون: قرآن، معانى، روات، تحليل، موضوع حديث، اطراف الحديث، جامع المتن، سند و چاپ در اختيار پژوهشگر قرار مىگيرد. عرضه شكل به جاى نوشتار و استفاده مناسب از رنگ، ارائه متن كامل حديث به همراه اعراب و قرائت آيات موجود در روايات با صوت دلنشين از جمله قابليتهاى مفيدى است كه كار با برنامه را براى كاربران آسان و دلپذير مىسازد.
الموسوعة الذهبية للحديث النبوى الشريف و علومه مركز التراث لأبحاث الحاسب الآلى اين دائرة المعارف روايى، به شكل مطلوبى احاديث شريف و علوم حديثى را به كار گرفته و شامل 200000 نص مسند و بيش از 150000شرح حال راويان حديث مىباشد. ارتباط احاديث برنامه با شروح حديثى و نيز تعيين وضعيت سندى بيش از 80000 روايت از جمله ويژگىهاى اين نرمافزار محسوب مىگردد و از نظر فراگيرى بخشهاى مختلف احاديث، بزرگترين موسوعه به شمار مىرود. ارائه نشانى متنِ انتخابى؛ يعنى شماره جلد، صفحه و حديث، پژوهشگر را در شناسايى متن يارى مىرساند و او مىتواند به كمك قابليتهاى متنوع پژوهشى تحقيق خويش را سامان بخشد.
صفوة الأحاديث صفوة الاحاديث، مجموعهاى از احاديث صحيحه است كه به سه زبان: عربى، انگليسى و فرانسوى عرضه شده است و به ارائه متن كامل رياض الصالحين اثر امام النووى، و شرح آن؛ يعنى نزهة المتقين به همراه اعراب كامل كلمات، مىپردازد. نمايش متن احاديث از طريق اسم باب، اسم كتاب و شماره حديث امكانپذير بوده، همچنين كاربر مىتواند به فهرست احاديث قدسى دست يابد. از ديگر امكانات برنامه، نمايش فهرست ابواب شامل بيش از 80 باب است كه در ذيل هر كدام، مجموعهاى از احاديث مربوطه به همراه امكان انتقال بين احاديث در دسترس قرار دارد و قابليت قرائتِ تمام روايات كتاب «الأربعون الندوية»، به كاربران امكان مىدهد تا از تلفظ صحيح احاديث اطلاع يابند. جستجوى لفظى دقيق و سريع در كلمه و حالات مختلف آن از ويژگىهاى مهمّ اين برنامه به شمار مىرود و پژوهشگر قادر است به وسيله دامنه جستجو، حوزه پژوهش خود را در تمام احاديث يا احاديث قدسى تعيين كند و به كمك قابليت آشكار ساختن اِعراب كلمات يا پنهان داشتن آنها، متن نمايشى را متمايز نمايد.
مكتبة الأجزاء الحديثية مركز التراث لأبحاث الحاسب الآلى اين برنامه، كتابخانهاى مختص به مجلدات حديثى است كه شامل 184 عنوان مرجع مهم مىباشد و پژوهشگر علوم حديث، بى نياز از آنها نيست. جستجو در متون از طريق كلمه يا عدهاى از كلمات در شرايط مختلف از قابليتهاى كارآمد اين نرمافزار است و كاربر مىتواند در قسمتهاى گوناگون متن به امر حاشيهنويسى مبادرت ورزد. همچنين، قابليت دستيابى به جلد و صفحه مورد نظر از كتب برنامه به همراه امكان ذخيرهسازى و چاپ مطالب دلخواه براى كاربران وجود دارد. گفتنى است محتواى اين كتابخانه حديثى در سه بخش: الأجزاء الموضوعية، المجالس و الفوائد و نحوها، و أجزاء ابن ابى الدنيا ارائه گرديده است.
جامع الأصول فى أحاديث الرسول مجموعة خليفة للكمبيوتر - مصر محتواى اين نرمافزار شامل حدود 45000 روايت از احاديث صحيحه رسول اكرمصلى الله عليه وآله به همراه 60 كتاب ديگر است كه كاربر قادر است از طرق مختلفى چون: يك كلمه، چند كلمه، جمله، اجزاى حديث، سند حديث، شماره حديث و الفاظ مشكل به جستجو در متون برنامه اقدام نمايد. يكى ديگر از امكانات موجود در اين لوح فشرده آن است كه پژوهشگر مىتواند به شرح حال هر يك از ملائكه، پيامبران، صحابه و هر شخصيتى كه در كتاب جامع الاصول ارائه شده، دست يابد. قابليت ذخيرهسازى، يادداشت، و يا چاپ مطالب پژوهشى اين توانايى را به كاربر مىدهد تا در صورت لزوم به حفظ و نگهدارى حاصل تحقيق خود و يا استفاده بهينه از آن مبادرت ورزد.
المكتبة الألفية للسنّة النبوية مركز التراث لأبحاث الحاسب الآلى محتواى اين لوح فشرده كه از بزرگترين برنامههاى علوم اسلامى اهل سنّت به شمار مىرود، شامل 400000 روايت مسند و 300000 شرح حال راويان و بيش از100000 احكام فقهى استخراج شده از احاديث مىباشد. برخى از مهمترين كتب مربوط به حديث و شروح حديثى و علوم حديث در اين برنامه عبارتاند از: الكتب التسعة، مصنف عبدالرزّاق، مصنف ابن أبى شيبة، معاجم الطبرانى الثلاثة، مسند عائشة، السنة لابن حنبل، فتح البارى، شرح مسلم للنووى، التمهيد لابن عبد البر، شرح سنن ابن ماجد، شرح الزرقانى، غريب الحديث لابن سلام، النهاية فى غريب الأثر، الكفاية فى علم الدراية، معرفة علوم الرواية و الجامع لاخلاق الراوى. همچنين در اين نرمافزار، پنج عنوان لغتنامه گنجانده شده تا پژوهشگران به راحتى شرح لغات مشكل را در آن بيابند و مسير تحقيق خود را هموار نمايند. امكان جستجوى سريع در متون برنامه از ديگر ويژگىهاى مهمّ برنامه به شمار مىرود. ضمن اينكه كاربر مىتواند با استفاده از قابليت چاپ به مطالب مورد نظر دست يابد.
كنزالعمال مؤسسه تحقيقاتى دارالحديث كنزالعمال، تأليف حسامالدين هندى، بزرگترين موسوعه حديث نبوى است كه در برگيرنده تمام صحاح سته و بيش از 30 كتاب مهم، مانند: مستدرك، مصنّفات عبدالرزّاق و ابن ابى شيبه و معجمهاى طبرانى مىباشد. علاوه بر اين، كنزالعمال داراى دستهبندى زيبا و منطقى در ارائه احاديث است، به گونهاى كه فهرست آن را مىتوان يك تصنيف و معجم موضوعى مناسب براى تمام احاديث پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله دانست. اين نرمافزار متن احاديث كنزالعمال را همراه سند روايت، مصدر، آيات قرآن و بيان مؤلف ارائه مىكند و قابليتهاى مطلوبى دارد؛ جستجوى مادهاى و مفردات احاديث، فهرست واژهها و مشتقات آنها در كنار يكديگر و نيز مشاهده و بررسى تقطيعات گوناگون از متن چند صفحه كتاب، در شمار اين قابليتهاست. وجود پنج نوع جستجوى ساده و تركيبى، پژوهندگان حديثى را در استفاده بهتر از برنامه كمك مىرساند و كاربر به وسيله امكان دامنه مىتواند حوزه پژوهش خود را در مباحث دلخواه محدود سازد. ويژگى فنى برنامه آن است كه همه بخشهاى مختلف برنامه در ارتباط با يكديگر و در كنار هم عمل مىكنند.
مكتبة الحديث الشريف (2) شركة العريس للكمبيوتر - لبنان اين نرمافزار، گام نخست براى تهيه «الموسوعة الشاملة للسنّة النبوية» مىباشد كه اطلاعات بيش از 200 مجلد از متون حديثى، شرح كتب حديثى، كتابهاى رجالى، فرهنگ لغت و معاجم را در خود جاى داده است.
موسوعة الأحاديث الضعيفة و الموضوعية مركز التراث لأبحاث الحاسب الآلى اين موسوعه مشتمل بر بيش از70000حديث است كه علما به ضعف يا جعلى بودن آنها حكم كردهاند. متون ارائه شده در برنامه از كتب خاصّ اينگونه احاديث جمعآورى شده است. اين نرمافزار زير نظر علمى مكتبة الاسلامية در اردن و به وسيله مركز التراث تهيه گرديده و امكانات عديدهاى را در بردارد؛ جستجو از طريق يك كلمه يا عدهاى از كلمات، چاپ و ذخيره مطالب از قابليتهاى اين لوح فشرده به شمار مىرود. همچنين به منظور هموار ساختن مسير تحقيق و استفاده مطلوب از وقت، مجموعهاى نفيس از كتب و معانى لغات دشوار در اختيار كاربران قرار گرفته است.
