فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

نمايشگاه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى با همكارى شركت تعاونى مراكز اطلاع‏رسانى علوم اسلامى و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى از تاريخ 13 تا 18 خرداد ماه 83 در محل دائمى نمايشگاه‏هاى استان قم برپا شد. در اين نمايشگاه كه 53 مؤسسه و مركز توليد كننده نرم‏افزار علوم اسلامى از استان‏هاى: قم، تهران، اصفهان و خراسان حضور داشتند، با استقبال گسترده گروه‏هاى مختلف مردم، به خصوص علاقه‏مندان به مباحث رايانه‏اى علوم اسلامى مواجه گرديد.
حجة الاسلام خادمى، مسئول ستاد برگزارى نمايشگاه، در خصوص هدف آن گفت: «در شبكه گسترده جهانى، فرهنگ دينى مورد هجمه همه‏جانبه قرار گرفته است. و شركت تعاونى اطلاع‏رسانى علوم اسلامى، وظيفه خود مى‏داند كه با برقرارى نمايشگاه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى توانايى حوزه‏هاى علوم اسلامى را در مقابله با اين هجوم بى‏امان نشان دهد.» وى مهم‏ترين اهداف نمايشگاه را آشنايى پژوهشگران با جديدترين دستاوردهاى فنّاورى اطلاعات، جلوگيرى از انجام كارهاى تكرارى و موازى در حوزه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى، تبيين جايگاه مراكز اطلاع‏رسانى علوم اسلامى در توسعه فرهنگ دينى برشمرد و افزود: «با برگزارى اين نمايشگاه مراكز اطلاع‏رسانى علوم اسلامى با يكديگر آشنا شده و زمينه، انجام كار گروهى و پژوهش جمعى در بخش اطلاع‏رسانى علوم اسلامى فراهم مى‏گردد، همچنين اميد است در اين نمايشگاه الگوهاي برتر ساماندهي و ايجاد نظام واحد در اطلاع‏رسانى علوم اسلامى معرفى شود و كاربران در استفاده بهينه از پايگاه‏هاى علوم اسلامى راهنمائى گردند.»
مراسم افتتاحيه اين نمايشگاه با حضور رئيس شوراى اطلاع‏رسانى، مدير حوزه علميه قم، مشاور وزير ارشاد، مديران پايگاه‏هاى اطلاع‏رسانى اسلامى و مسئولان محلى برگزار شد.
مهندس جهانگرد، رئيس شوراى اطلاع‏رسانى كشور در مراسم افتتاح اين نمايشگاه گفت: «آنچه در حوزه علميه در زمينه فنّاورى اطلاعات انجام شده، در سطح جهانى است و از آنجايى كه عصر اطلاعات آغاز دوباره‏اى بر عصر پيامبرى، پيام‏رسانى و هدايت تلقى مى‏شود، اقدامات حوزه علميه در اين راستا ارزشى دو چندان دارد.»
وى با تأكيد بر ضرورت اتخاذ روش اصولى و نظام‏مند در تعامل با فنّاورى‏هاى جديد گفت: «ما در صد سال گذشته همواره در برابر فنّاورى جديد ابتدا به مخالفت با آن پرداخته و سپس در صدد كنترل آن بر آمده‏ايم و هنگامى كه از كنترل آن ناتوان مى‏شويم، آن را منفعلانه به حال خود رها كرده‏ايم و با اين روش، فرصت برنامه‏ريزى براى بهره‏بردارى از پديده‏هاى نوين را از خود سلب مى‏نماييم. اما خوشبختانه در مورد اينترنت اين مسئله تا حدّ زيادى تغيير كرده است و ما توانسته‏ايم با توانمندى و قدرت در اين صحنه حضور يابيم كه نمونه آن تلاش‏هاى انجام‏شده، در عرصه اطلاع‏رسانى اسلامى است.»
وى ضمن اعلان حمايت گسترده دولت از فنّاورى اطلاعات در عرصه اطلاع‏رسانى اسلامى، افزود: «براى بهره‏مندى از اين فرصت بايد طرح جامع « IT » اسلامى طراحى و اجرا گردد.»
محمد سميعى،رئيس پژوهشكده فرهنگ و هنر وزارت ارشاد اسلامى ديگر سخنران اين مراسم بود، وى گفت: »در حال حاضر، براى تمام مسئولان، تحليلگران و صاحب‏نظران كاملاً مشخص است كه حوزه‏هاى علميه به‏خصوص حوزه علميه قم، در به‏كارگيرى و بهره‏بردارى كامل از فنّاورى اطلاعات پيش‏گام هستند.»
وى حركت گام به گام، انگيزه‏هاى قوى، عدم وجود مشابه خارجى و پشتيبانى خوب را از جمله عوامل مؤثر در پيشرفت حوزه‏هاى علميه در زمينه فنّاورى اطلاعات دانست.
حجة الاسلام و المسلمين دكتر حميد شهريارى، رئيس هيئت مديره شركت تعاونى مراكز اطلاع‏رسانى علوم اسلامى نيز در اين مراسم طى سخنانى به روش‏هاى رايج پردازش اطلاعات در حوزه علوم اسلامى اشاره كرد و گفت: «دانش‏نامه‏نويسى، تهيه نمودارهاى درختى، غنى‏سازى مطالب علمى و تنظيم معجم‏هاى لفظى و موضوعى از روش‏هاى موفق در عرصه اطلاع‏رسانى اسلامى است.»
وى با يادآورى ظرفيت‏ها و توانمندى‏هاى حوزه‏هاى علميه در اين زمينه، حمايت شوراى اطلاع‏رسانى براى نهادينه‏سازى روش‏هاى فوق را خواستار شد و اظهار اميدوارى كرد كه با تشكيل «مركز رشد حوزه اطلاع‏رسانى اسلامى» امكان بهره‏مندى گسترده از اعتبارات «تكفا» فراهم آيد.
پس از مراسم افتتاحيه با حضور مسئولان استان، محققان، صاحب‏نظران و انديشمندان، نمايشگاه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى آغاز به كار كرد.
استاندار قم پس از بازديد نمايشگاه،گفت: «كارآمدترين و بهترين نرم‏افزارها و وسيع‏ترين كارها در بخش فنّاورى اطلاعات اسلامى در استان قم انجام مى‏شود.»
مهندس طهايى افزود: «با توجه به اينكه قم مركز حوزه علميه‏هاى كشور است، اين استان در عمل نشان داده است كه مى‏تواند در بخش علوم اسلامى در سطح كشور برنامه‏ريزى و اظهار نظر كند.»
وى خاطرنشان كرد: «در حال حاضر سند توسعه راهبردى فنّاورى اطلاعات استان قم در حال تدوين است و با ارائه اين سند، اهداف آينده فنّاورى اطلاعات اين استان در طولانى مدت روشن و شفاف مى‏شود. آنگاه بايد براى تحقق اهداف اين طرح، برنامه‏ريزى و فعاليت كنيم». حجة الاسلام و المسلمين حسينى بوشهرى، مدير حوزه علميه قم ضمن بازديد از نمايشگاه به خبرنگار ما گفت: «واقعيت اين است كه حوزه‏هاى علميه در گذر زمان درك كننده لحظه‏ها بوده‏اند و متناسب با نيازها، شرايط و مقتضيات زمان تلاش كرده‏اند و هر جا احساس نياز كرده‏اند، تلاش و پى‏گيرى داشته‏اند». وى با بيان اينكه ما در اسلام براى علم و دانش مرز قائل نيستيم، افزود: «جامعه‏اى مى‏تواند به سمت رشد و بالندگى گام بردارد كه ظرفيت‏هاى موجود خود را به شايستگى شناسايى كند.»
يكى از برنامه‏هاى جذّاب نمايشگاه، برگزارى ميزگردهاى تخصصى در زمينه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى بود. در طول مدت برگزارى نمايشگاه، سه ميزگرد برگزار گرديد كه مورد توجه علاقه‏مندان قرار گرفت. در ميزگرد طرح «تكفا و اطلاع‏رسانى علوم اسلامى» حجة الاسلام و المسلمين سيد على شبيرى، مدير عامل مؤسسه فرهنگى «ياسين» گفت: «طرح تكفا، طرحى شفاف است و تمام اعتبارات آن در پايگاه اين طرح منعكس مى‏شود؛ ولى در موضوع علوم اسلامى اين طرح از بخش خصوصى استفاده چندانى نشده است.»
وى گفت: «با وجود اينكه قرار بود طرح تكفا به دور از تشريفات ادارى باشد، ولى در برخى از مواقع براى تأييد طرح‏هاى مراكز، اين كار دو برابر به طول مى‏انجامد و طرح‏ها بايد در دو مركز كارشناسى شوند». در اين ميزگرد مهندس «هانى» مشاور فنّاورى اطلاعات استاندار قم نيز حضور داشت، وى گفت: «در استان قم بخش دولتى نسبت به بخش خصوصى در به كارگيرى فنّاورى اطلاعات عقب است». وى تازه‏تأسيس بودن استان، عدم تكامل ساختارهاى دولتى در استان، ضعف بدنه كارشناسى ادارات و كم‏سابقه بودن مديريت استان را علل عمده اين عقب‏ماندگى برشمرد.
رضا آسيابانى، قائم مقام مدير عامل مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، دكتر نحوى كارشناس فنّاورى اطلاعات و مهندس خسرو سلجوقى معاون فنى دبيرخانه شوراى عالى اطلاع‏رسانى كشور نيز در اين ميزگرد به اظهار نظر پرداختند.
ميزگرد اينترنت و اطلاع‏رسانى علوم اسلامى، يكى ديگر از ميزگردهايى بود كه در اين نمايشگاه برگزار شد. در اين ميزگرد، مهندس سيد محمدرضا فخرى، مدير عامل پايگاه اطلاع‏رسانى سراسرى اسلامى (پارسا) گفت: »در حال حاضر كه حجم مطالب پايگاه‏ها افزايش يافته است، سرويس‏هاى متعارف فعلى پاسخگو نيست و پايگاه‏ها نيازمند امكانات بيشتر و افزايش مسائل فنى هستند تا اطلاعات خود را به صورت پويا در شبكه گسترده و جهانى اينترنت عرضه كنند.»
وى پيشنهاد كرد كه مركز مشاوره فنى ايجاد شود تا از لحاظ فنى به پايگاه‏هاى اسلامى مشاوره داده شود.
در ادامه اين ميزگرد، حجة الاسلام آقاميرى، مدير دفتر مؤسسه «تبيان» در قم؛ حجة الاسلام محمدحسين بهرامى، نماينده اطلاع‏رسانى مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى؛ حجة الاسلام نظامى، معاونت اطلاع‏رسانى دفتر تبليغات حوزه علميه قم و حجة الاسلام كيانى قائم مقام پايگاه جستجوگر شيعه، به ارائه نظرات خود پرداختند.

شايستگى‏ها و بايسته‏هاى نمايشگاه
بى شك نمايشگاه اطلاع‏رسانى علوم اسلامى به لحاظ گرد آوردن تلاش‏ها و اقدامات انجام شده در حوزه مربوط به خود كارى ارزشمند و درخور تقدير بود. در اين نمايشگاه براى نخستين بار وب‏لاگ‏نويسى اسلامى مورد توجه واقع شد و غرفه‏اى ويژه پايگاه‏هاى اسلامى مراجع عظام در نظر گرفته شد و از بهترين غرفه‏ها و بهترين نرم‏افزار تقدير بعمل آمد.
براى اينكه نگاه جامع‏ترى به كاستى‏ها شايستگى‏هاى اين نمايشگاه داشته باشيم، به سراغ غرفه‏داران و بازديد كنندگان رفته و نظرات آنان را نيز جويا شديم.
شاه‏زيدى، متصدى غرفه پايگاه اطلاع‏رسانى پارسا در اين باره گفت: «اين نمايشگاه در مقايسه با نمايشگاه‏هاى مشابه از نظر كيفى، رشد قابل توجهى داشته است؛ ولى از نظر كمى، شاهد كاهش حضور مراكز اطلاع‏رسانى علوم اسلامى در نمايشگاه هستيم«.
محمدمهدى معمارى، مسئول غرفه «متنا» نيز نمايشگاه را در خصوص ارائه نرم‏افزارهاى اسلامى و اطلاع‏رسانى علوم اسلامى در سطح بسيار خوبى ارزيابى كرد.
وى خاطرنشان كرد: «هدف اصلى نمايشگاه، آشنايى مؤسسات فرهنگى و وزارت ارشاد مى‏باشد كه اين امر در ايجاد ارتباط ميان مؤسسات كوچك و وزارت ارشاد بسيار مؤثر است.»
سيد حميد رضا جمالى، مسئول غرفه مؤسسه گسترش اطلاع‏رسانى مبلغ، هم زمان نمايشگاه را مناسب و هم مكان آن را مجهز و با امكانات عنوان كرد و گفت: «با توجه به زمان و مكان نمايشگاه، تبليغات آن‏چنان مورد توجه و جذّاب نبود.»
محمد موحد، مسئول غرفه مؤسسه فرهنگى «ياسين» اختصاص اين نمايشگاه به نرم‏افزار و جدا كردن آن از سخت‏افزارها را از ويژگى‏هاى مثبت اين نمايشگاه دانست و افزود: »تبليغات نمايشگاه ضعيف بود به همين دليل در روز اوّل، استقبال چندانى از نمايشگاه نشد.»
بازديدكنندگان از نمايشگاه نيز نظرات گوناگونى عنوان كردند.امين جواهرى، دانش‏آموز، اين نمايشگاه را بسيار مفيد ارزيابى كرد و گفت: »نكته قابل توجه و امتياز اين نمايشگاه نسبت به ساير نمايشگاه‏هاى مرتبط با علوم رايانه‏اى، اين است كه دستگاه رايانه را به صورت رايگان در اختيار بازديدكنندگان قرار داده‏اند.»
دانش‏آموز ديگرى به‏نام سعيد اميرى نيز نرم‏افزارهاى ارائه‏شده در زمينه عزادارى و اطلاعات عمومى توسط برخى غرفه‏ها را مفيد دانست و اظهار داشت: «نرم‏افزارهاى عرضه شده در نمايشگاه، از كيفيت بالايى برخوردار است.»
يزديان، دانشجوى رشته مهندسى صنايع دانشگاه امام حسين(ع) تهران، معتقد بود كه اطلاع‏رسانى مناسبى در زمينه اين نمايشگاه صورت نگرفته است. وى افزود: «در اين نمايشگاه پايگاه‏هاى اطلاع‏رسانى خوبى عرضه شده است كه آشنايى با اين پايگاه‏ها مى‏تواند براى افراد مختلف جامعه مفيد و مؤثر باشد.»
دكتر حكمت ثقفى، دندان‏ساز نيز در مورد نمايشگاه گفت: «برپايى هرگونه نمايشگاهى ضمن افزايش آگاهى افراد جامعه، مى‏تواند در ارتقاء سطح فرهنگ جامعه و رشد آن نيز مؤثر باشد». وى اظهار اميدوارى كرد كه در سال‏هاى آينده شاهد برگزارى نمايشگاهى با كيفيت بهتر و برنامه‏هاى گسترده‏ترى باشيم.