هيچ كدام از جستجوگرهاى تخصصى، در زمينه دين به طور عام يا يكى از اديان و مذاهب خاص، تمام اطلاعات و سايتهاى مربوط به دين را گردآورى و موضوعبندى نكرده است. به طورى كه در برخى از موارد، استفاده از موتورهاى جستجوى عمومى بزرگ همچون: گوگل و آلتاويستا به ويژه فهرستهاى راهنماى قابل جستجو، نتايج همسان و حتى بيشترى به جستجوگرهاى تخصصى دين ارائه مىدهند. از اين رو، به چند فهرست راهنماى قابل جستجو در اين زمينه اشاره مىكنيم:
1.فهرست راهنماى گوگل از بين فهرستهاى راهنماى وب، گوگل بيشترين صفحات مربوط به دين و معنويت را دستهبندى كرده است. براى استفاده از بخش دين در فهرست راهنماى گوگل ابتدا به گزينه Directory واقع در صفحه اوّل رفته، از بين موضوعات اصلى آن، گزينه Religion را كه يكى از زير گزينههاى Sociey است، كليك كنيد. اين موتور در حال حاضر تعداد 97759 سايت يا صفحه مربوط به دين را در 60 موضوع كلى طبقهبندى كرده كه در زير آمده است: همانگونه كه در شكل بالا مىبينيد، دستههاى اصلى و فرعى مربوط به دين و معنويت به ترتيب حروف الفبا و به شكل ستونى مرتب شده است و همانطور كه قبلاً اشاره كرديم دستههاى پر رنگ در مقايسه با ساير دستهها، صفحات و سايتهاى بيشترى را به خود اختصاص داده است. اين نكته را از اعداد واقع در مقابل دستهها نيز مىتوان فهميد. به طور كلى، در اين دايركتورى به دو روش مىتوان به اطلاعات مورد نظر دسترسى پيدا كرد: در روش اوّل مىتوان با انتخاب هر يك از موضوعات فوق، دستهبندىهاى فرعى مربوط به آن را بررسى كرده، از بين آنها گزينه مناسب با سؤال مورد نظر خود را برگزيد. البته ممكن است كه گزينه مورد نظر به گزينه هاي ديگري تقسيم شود. اساساً شيوه كار با دايركتوري به اين صورت است كه هر كدام از دسته هاي اصلي به موضوعات ريزتري تقسيم مي شود و پيدا كردن اطلاعات مورد نظر را براي محقق بسيار ساده و آسان مي كند؛ مثلاً؛ در همين دسته، گزينه اسلام به 38 موضوع فرعى تقسيم مىشود كه يكى از آنها شيعه Shia است. روش دوم كاربرد دايركتورى گوگل، استفاده از قابليت جستجوست. در اين فهرست راهنما مىتوان هر يك از گزينههاى موجود در موضوع دين را جستجو كرد. تمامى قابليتهاى گوگل در جستجوى فهرست راهنماى آن نيز وجود دارد؛ به عنوان نمونه، چنانچه بخواهيم از بين دستههاى دين و معنويت، در گزينه متون دينى (Religious texets) جستجو كنيم، بعد از كليك بر روى اين گزينه در صفحه مربوط به آن، گزينه Search only in Religious texts را انتخاب مىكنيم و واژگان مورد نظر را در كادر جستجو مىنويسيم. همچنان كه در تصوير بالا مشاهده مىكنيد، گزينه «متون دينى» خود به دستههاى ريزترى تقسيم مىشود و با انتخاب گزينه مورد نظر مىتوان جستجو را در آن محدود كرد.
2.فهرست راهنماى (DMOZ( Open Directory project اين فهرست راهنما به عنوان بزرگترين دايركتورى وب شناخته مىشود؛ به طورى كه بسيارى از موتورهاى بزرگ از جمله گوگل، در دايركتورى خويش از اطلاعات اين سايت استفاده مىكنند. البته به نظر مىرسد كه گوگل علاوه بر آن، اطلاعات اندكى را نيز خود بدان مىافزايد؛ زيرا در بيشتر موضوعات خويش، دستهها و صفحات نسبتاً بيشترى را نسبت به فهرست راهنماى DMOZ دارا مىباشد. در حال حاضر، اين فهرست راهنما در موضوع دين نيز 85391 دسته را در 57 گزينه اصلى دستهبندى كرده است. براى استفاده از اين دايركتورى ورود به اين سايت ابتدا www.dmaoz.org را در نوار نشانى وارد كرده، همانند دايركتورى گوگل گزينه دين و معنويت را در دسته اصلى جامعه (Society) كليك كنيد. دستهبندى و قابليتهاى اين فهرست راهنما كمى بيشتر از فهرست راهنماى گوگل است. در اين قسمت، با انتخاب يكى از زيرگزينهها و فعال نمودن گزينه... only in مىتوان جستجو را در همان دسته محدود كرد. با توجه به شكل بالا حالت پيشفرض اين پايگاه در اين مورد، كلّ دايركتورى است و نه فقط دسته انتخاب شده. از اين رو، براى محدود كردن جستجو در دسته مورد نظر بايد گزينه پايين را از داخل كشويى بالا انتخاب كرد. از جمله شباهتهاى اين دايركتورى با دايركتورى گوگل اين است كه اديان، فرق و مذاهب و عناوين مباحث مهمّ دين و معنويت به صورت الفبايى تنظيم گرديده و در هر دسته، دستههاى مرتبط با آن آورده شده است. اين موضوعات در دايركتورى گوگل، تحت عنوان Related categories و در اين سايت، تحت عنوان See alsoآمده است. ويژگى منحصر به فرد و بسيار خوب اين فهرست راهنما اين است كه در دستههاى اصلى و فرعى، مطالب و اطلاعات موجود به زبانهاى ديگر هم طبقهبندى شده است؛ مثلاً در همين دسته مطالبى از اينترنت در 47 زبان نيز طبقهبندى شده كه يكى از آنها فارسى است و با انتخاب آن، 152 دسته ظاهر مىشود كه حاوى اطلاعاتى راجع به دين در زبان فارسى است. البته در دايركتورى گوگل نيز 161 دسته راجع به دين به زبان فارسى وجود دارد، ولى از گزينه دين و معنويت قابل دسترسى نيست؛ بلكه بايد از بين دستههاى اصلى گوگل گزينه World و زبان فارسى را از بين زبانهاى موجود برگزيد و از ميان دستههاى موجود در زبان فارسى، دسته جامعه و فرهنگ و بالاخره گزينه مذهب را كليك كرد. اما در اين سايت، مطالب موجود به زبانهاى ديگر در پايين صفحه هر دسته فهرست مىشود و براى دسترسى به آن نياز به دسته اصلى World نيست. مطالب اين دايركتورىها بسيار شبيه به هم مىباشد.
3.فهرست راهنماى Hotbot و Lycos Hothot و Lycos قبلاً دو موتور جستجوى مستقل بودند كه اخيراً با هم متحد شده و موتور جستجوى قدرتمند واحدى را عرضه كردهاند. اين موتور در حال حاضر علاوه بر جستجوى كليد واژه، از فهرست راهنما نيز برخوردار است. براى مشاهده دستههاى مربوط به دين و معنويت در اين موتور بايد در صفحه اوّل، گزينه socieyt را از بين دستههاى اصلى دايركتورى آن انتخاب كرد. در حال حاضر، در فهرست راهنماى اين موتور 90145 دسته در باب دين و معنويت، و 58 دسته فرعى به همراه اديان و فرق و مباحث عمده دينى به ترتيب حروف الفبا طبقهبندى شده است. در اين دايركتورى نيز همانند فهرست راهنماى گوگل و Open Directory ، هر دسته به دستههاى ريزتر تقسيم شده است. در تمام صفحات مربوط به هر يك از موضوعات اصلى، فرعى و فرعىتر، چند سايت مشهور و خوب تحت عنوان Recommendationsite توصيه شده است. همچنين در هر يك از دستههاى اصلى يا فرعى، دستههاى مرتبط با آن را تحت عنوان Related categoriesذكر كرده است. در اين فهرست راهنما نيز مىتوان در هر يك از دستهها به جستجو پرداخت.
4.فهرست راهنماى آلتاويستا در سابق، دستههاى دايركتورى اين موتور در صفحه اوّل قرار داشت؛ اما به تازگى طراحى صفحه آغازين آن تغيير يافته و مانند طرح گوگل شده است و براى وارد شدن به دايركتورى آن، ابتدا بايد گزينه Diretory را از نوار بالايى صفحه آغازين انتخاب كرد. در اين فهرست راهنما يكى از دستههاى فرعى دين و اعتقاد (Religion and belief) دسته اصلى Scoietyاست. اين بخش نيز ضمن ارائه مباحثى راجع به اديان و مذاهب، آنها را در ده دسته فرعى به ترتيب حروف الفبا طبقهبندى كرده است. ترجمه دستههاى فوق به ترتيب زير است: بوديسم، مسيحيت، اديان به ترتيب حروف الفبا، راهنماها و دايركتورىها، آيين هندو، بين الاديانى، اسلام، مسائل و مناظرات، يهوديت، عبادتگاهها، مطالعات دينى و معنويت. يادآورى: فهرستهاى راهنماى ديگرى نظير راهنماى Yahoo و ديگر موتورهاى جستجو يا دايركتورىها نيز دين را در طبقهبندىهاى خود آوردهاند؛ ولى اطلاعات طبقهبندى شده در آنها بسيار كمتر از چهار فهرست راهنماى مذكور است؛ به عبارت ديگر، عمده يا تمام اطلاعات آنها، در اين چهار فهرست راهنما موجود است. از اين رو، به ذكر همين چهار فهرست راهنما بسنده مىكنيم.
