فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

امروزه با گسترش روزافزون شبكه‏هاى اطلاع‏رسانى در سراسر جهان، فرصت ديگرى در اختيار انديشمندان و محققان اسلامى و مبلّغان شريعت الهى قرار گرفته تا با استفاده مطلوب از اين فرصت در نشر احاديث و معارف دين كوشا باشند.
آنچه در اين مسير اهميت زيادى دارد، شناسايى و بررسى فعاليت‏هاى انجام شده در اين باره مى‏باشد.

1.حديث در پايگاه حوزه www.hawzah.net
اين پايگاه در كنار مطالب فراوان ديگر، بخشى را نيز به حديث اختصاص داده است. در اين پايگاه در هر موضوعى از جمله حديث، از مشاوره كارشناسان علمى ويژه آن موضوع استفاده مى‏شود. به همين دليل، كليه مطالب قرار گرفته در اين پايگاه از اتقان كافى برخوردار است، هر چند اين مطلب در مورد تعداد زيادى از پايگاه‏هاى شيعى نيز صادق است. اطلاعات مفيدى در مورد حديث و علوم حديث، سير تاريخى حديث، تدوين آن، جوامع حديثى اهل سنت و شيعه، شرح و حال رجال حديث و تعدادى از احاديث برگزيده، در پايگاه حوزه در دسترس مى‏باشد.

2.دارالحديث www.hadith.net
مؤسسه فرهنگى دارالحديث، اوّلين و بزرگ‏ترين مركزى است كه به صورت جمعى و تشكيلاتى در زمينه حديث و تحقيق، تنظيم و نشر و آموزش آن فعاليت مى‏كند. بيشتر كارهاى اين مركز به حوزه‏هاى غير اينترنتى مربوط مى‏باشد. ولى در عين حال، بخشى از فعاليت‏هاى آن را در معرض استفاده كاربران اينترنتى قرار دارد،
به طور كلى، مى‏توان به نشريات تخصصى مؤسسه دارالحديث؛ بخش ويژه امام على، اهل‏بيت در قرآن و حديث؛ دوازده امام در منابع اهل سنت و نيز تعدادى كتاب و پايان‏نامه به صورت متن كامل اشاره كرد كه در اين پايگاه موجود است. به نظر مى‏رسد با توجه به اختصاصى بودن اين پايگاه به حديث، منابع قرار گرفته در آن در حدّ انتظار نيست و اميد است متصديان دارالحديث، كاربران اينترتى را بيش از اين از دستاوردهاى خود در زمينه حديث و علوم مربوط به آن بهره‏مند سازند.

3.پايگاه انديشه قم www.andisheqom.com
پايگاه انديشه قم در بخشى از فضاى اينترنتى با گزينه امام حسين‏عليه السلام ضمن آوردن مقالات و مطالبى در خصوص جنبه‏هاى مختلف زندگى امام حسين‏عليه السلام و نهضت عاشورا، چهل حديث در خصوص عزادارى آورده است و در گزينه ديگر با عنوان گلچينى از فرمايشات امام حسين‏عليه السلام برخى از سخنان ايشان را ذكر كرده است.

4.منابع حديثى پايگاه الشيعة www.al-shia.com
25 جلد كتاب در زمينه حديث و علوم حديث همچون 14 جلد ميزان الحكمة، مسندنويسى در تاريخ حديث، سيرى در نهج‏البلاغه و صحيفه سجاديه از جمله منابع حديثى موجود در اين پايگاه است. گفتنى است كه كتابخانه پايگاه مركزى جهانى اطلاع‏رسانى آل‏البيت از غنى‏ترين كتابخانه‏هاى اينترنتى است كه تنها در بخش زبان فارسى آن حدود 250 جلد كتاب در 14 موضوع جداگانه قرار گرفته است و اگر اين پايگاه را به‏ويژه به دليل 24 زبانه بودنش جزو بزرگ‏ترين پايگاه‏هاى شيعى بدانيم، سخنى به گزاف نگفته‏ايم.
در بخش عربى اين پايگاه، 185 جلد كتاب در موضوع حديث و علوم حديث وجود دارد كه در ذيل به عناوين برخى از آنها اشاره مى‏شود: احتجاج طبرسى (2 جلد)، الارشاد (2 جلد)، الاستبصار (4 جلد)، بحارالانوار (107 جلد)، تهذيب الاحكام (10 جلد)، سنن النبى الاكرم‏صلى الله عليه وآله (5 جلد)، عيون اخبار الرضاعليه السلام (2 جلد)، اصول كافى (8 جلد)، كنزالفوائد (2 جلد)، مستدرك الوسائل (جلد 1 و 2)، من لا يحضره الفقيه (4 جلد)، المحاسن (2 جلد) و چند كتاب تك جلدى ديگر.
مجموعاً در زبان عربى 560 جلد كتاب در 11 موضوع، و 8 جلد كتاب حديثى به زبان انگليسى در اين پايگاه قابل دسترسى است.

5. الجامعة الاسلامية www.u-of-islam.org
بى شك، كامل‏ترين منابع حديثى در اين پايگاه قابل دستيابى است. اين پايگاه علاوه بر دروس خارج اصول و فقه حوزه، منابع عظيمى از كتاب‏هاى حديثى را در اختيار كاربران اينترنتى گذاشته است. از جمله آنها مى‏توان به: 107 جلد بحارالانوار، 10 جلد مستدرك، سفينة البحار، 30 جلد وسائل الشيعة، 8 جلد الجامع الصحيحين، 9 جلد المنتضى )شرح موطأ مالك(، 7 جلد الاربعين فى حب اميرالمؤمنين، 4 جلد الاستبصار، سنن النبى، تحف العقول، معانى الاخبار، كتاب الخصال، قرب الاسناد، امالى مفيد، بصائر الدرجات و چند كتاب ديگر اشاره كرد.
لازم است از دست‏اندركاران پايگاه تشكر نماييم و اين نكته را هم اضافه كنيم كه افزودن امكان جستجو به‏ويژه در متن كتاب‏ها، موجبات استفاده هر چه بيشتر علاقه‏مندان را فراهم مى‏آورد.

6. احاديث و انديشه امام على‏عليه السلام www.imamalinet.net
پايگاه امام على كه كامل‏ترين سايت درباره امام على‏عليه السلام است، در كنار اطلاعات نسبتاً كاملى در زمينه‏هايى مانند: انديشه امام على، سيره امام على، امام على در قرآن و سنت و فضائل امام على، متن كامل كتاب الغدير را نيز در 11 جلد ارائه نموده است. ترجمه نهج‏البلاغه عنوان ديگرى است كه شامل ترجمه‏هاى آقايان: آيتى، شهيدى و معاديخواه مى‏باشد. منهاج البراعة ابن ابى الحديد و شرح ابن ميثم از جمله شرح‏هاى نهج‏البلاغه هستند كه كاربران از طريق اين پايگاه مى‏توانند در پژوهش‏هاى خود از آنها استفاده كنند.

7.كتاب الغدير gadirf.htmwww.islamicfeqh.org
مجموعه كتاب الغدير با تحقيق و چاپ مركز تحقيقات اسلامى الغدير در 11 جلد، در پايگاه دائرةالمعارف فقه اهل‏بيت قرار گرفته است. علاوه بر اين، كتاب بحارالانوار (104 جلد) به صورت فايل فشرده از طريق پايگاه الكوثر با نشانى ذيل قابل استفاده است:
www.al-kawthar.com/i.php
همچنين به وسيله پايگاه الغدير مى‏توان به متن كتاب الغدير دست يافت: www.ghadir.org

8. پايگاه اسلام www.al-islam.org
محتويات اين پايگاه در زمينه حديث عبارت است از: مجموعه‏اى از احاديث اهل بيت كه به صورت موضوعى دسته‏بندى شده؛ معرفى اصول كافى؛ امالى شيخ مفيد؛ شرح چهل حديث امام خمينى؛ سيرى در نهج‏البلاغه؛ معرفى و زندگى‏نامه برخى از رجال حديث از جمله شيخ صدوق، شيخ مفيد و مرحوم كلينى؛ متن كامل نهج‏البلاغه؛ سخنانى از حضرت فاطمه زهراعليها السلام، امام على و امام صادق‏عليهم السلام؛ گزيده اصول كافى؛ اهل سنت از ديدگاه شيعه و اهل تسنن كه ترجمه كتاب حضرت آيةالله مشكينى است؛ معرفى تهذيب و استبصار شيخ طوسى؛ موقعيت شيخ مفيد و گسترش كلام و فقه شيعه (ترجمه مقاله حضرت آيةالله خامنه‏اى). در مجموع مى‏توان گفت كه اين پايگاه يكى از پايگاه‏هاى مهم و پر محتوا در زبان انگليسى است.

9.مركز الاشعاع الاسلامى www.islam4u.com
منابع حديثى اين پايگاه در اصول كافى (8 جلد)، نهج‏البلاغه، صحيفه سجاديه و چند كتاب ديگر خلاصه مى‏شود كه امكان دريافت آنها نيز وجود دارد. اين پايگاه همچنين داراى بخشى با عنوان پرسش‏ها و پاسخ‏هاست كه در زمينه‏هاى مختلف به سؤال‏هاى كاربران پاسخ مى‏دهد. يكى از گزينه‏ها عبارت است از حديث كه به چندين پرسش در مورد حديث از جمله: منزلت حديث در نزد شيعه، نظر اهل تسنن در باره حديث غدير، حديث قدسى و كتب اربعه پاسخ گفته است.

10. سيره معصومين(ع) www.irib.ir
پايگاه صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران در گزينه‏اى با عنوان ائمه معصومين، چهل حديث در زمينه سيره ائمه آورده است كه به نظر مى‏رسد هر كدام از اين چهل حديث‏ها خود يك كتاب باشند.

11.پايگاه اطلاع‏رسانى غدير www.ghadeer.org
اين پايگاه در مجموع مشتمل بر 66 جلد كتاب روايى است. ويژگى اين پايگاه آن است كه بسيارى از كتاب‏هاى حديثى را كه با استفاده از منابع دست اوّل به صورت موضوعى دسته‏بندى و نوشته شده‏اند، در خود جمع كرده است. بسيارى از اين كتاب‏ها در پايگاه‏هاى ديگر وجود ندارد؛ به عنوان مثال، در گزينه چهل حديث، شانزده موضوع مشاهده مى‏شود كه در هر موضوع چهل حديث آورده شده است. علاوه بر آن، از هر كدام از چهارده معصوم چهل حديث ذكر كرده است. اطلاعات اين پايگاه به زبان فارسى مى‏باشد.

12.پايگاه چهارده معصوم‏عليهم السلام www.14masom.com
اين پايگاه همان طور كه از عنوانش پيداست، بيشتر مطالب خود را به چهارده معصوم‏عليهم السلام اختصاص داده است و در مورد هر يك از معصومين صفحه‏اى مستقل دارد كه مطالب مختلفى درباره هر معصوم از جمله: زندگى‏نامه، سيره و سنت و وفات درج شده است. عنوان كتابخانه كه در صفحه مربوط به هر يك از معصومين قرار دارد، حاوى كتاب‏هاى حديث از آن معصوم مى‏باشد؛ به عنوان نمونه، در صفحه حضرت رسول اكرم‏صلى الله عليه وآله عناوين كتب موجود به شرح ذيل است:
- قبس من القرآن فى صفات الرسول الاعظم‏صلى الله عليه وآله، شيخ عبداللطيف بغدادى؛
- الصحيح من سيرة النبى الاعظم‏صلى الله عليه وآله (2 جلد)، علامه سيد جعفر مرتضى عاملى؛
- المواجهة مع الرسول و آله، استاد احمد حسين يعقوب؛
- بين يدى الرسول الاعظم، محمد بحرالعلوم؛
- اخلاق النبى‏صلى الله عليه وآله، سامى بن حسن خضرة؛
- السيرة المحمدية، شيخ جعفر سبحانى؛
- كلمة الرسول الاعظم، آيةالله سيد شهيد حسن شيرازى؛
- النبى‏صلى الله عليه وآله و مستقل الدعوة، مروان خليفات؛
- من هدى السيرة النبوية، شيخ كاظم سباعى.
در مورد معصومين ديگر نيز كتاب‏هاى مربوط به هر معصوم در صفحه‏اى جداگانه قرار گرفته است و افزون بر اين، در كتابخانه اين پايگاه چند كتاب حديثى ديگر از جمله اصول كافى (8 جلد) نيز موجود است مى‏باشد.
شايان ذكر است كه برخى از پايگاه‏ها در زمينه اطلاع‏رسانى، فعاليت‏هاى مهمى انجام داده‏اند و بعضى از منابع موجود در پايگاه‏هاى اسلامى را به صورت موضوعى دسته‏بندى كرده‏اند؛ جستجوگر پايگاه‏هاى شيعى و راهنماى پايگاه‏هاى اسلامى دو نمونه از آنها هستند.
در پايان پيشنهاد مى‏شود با وجود اينكه مطالب و منابع نسبتاً قابل توجهى در پايگاه‏هاى اسلامى در زمينه حديث ارائه شده است، اما عدم امكانات پژوهشى، از جمله نبود قابليت جستجوى قوى در منابع موجود، موجب مى‏شود بسيارى از كاربرانى كه در پى مطلب خاصى هستند، نتوانند به‏آسانى به خواسته خود برسند. اميد است برخى از پايگاه‏ها با راه‏اندازى جستجوگرها و دايركتورى‏هاى قوى اين كاستى را جبران كنند.