گزارشى از نشست نقد و بررسى پايگاه حوزه پايگاه حوزهنت؛ چالشها و انتظارات نوين
نویسنده
انتخاب کنید
بازدید
98
تاریخ انتشار
1383-06-18
فایل مطلب
متن مقاله
خانه پژوهش قم در اقدامى ارزشمند ، سلسله نشستهاى نقد و بررسى آثار پژوهشى در حوزه دين را بررسى مىكند. يكى از اين جلسات به نقد و بررسى پايگاه «حوزه نت» اختصاص داشت . در اين نشست، حجة الاسلام دكتر شهريارى مدير عامل مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، حجة الاسلام محمدحسين بهرامى سرپرست معاونت شبكه اطلاعرسانى نور و مهندس فرجيان معاون فنى شبكه به عنوان پاسخگويان، و آقايان: حجة الاسلام سيد مجيد نظامى و سيد على شبيرى به عنوان ناقدان محتوايى و ساختارى، مهندس سيد محمدرضا فخرى به عنوان ناقد فنى، دكتر محسن جوادى به عنوان ناقد علمى و محمد سميعى به عنوان دبير جلسه حضور داشتند. آنچه پيشرو داريد خلاصهاى از مشروح مذاكرات اين جلسه است.
پايگاه حوزه نت در يك نگاه در آغاز، حجة الاسلام شهريارى با اشاره به سابقه فعاليتهاى اينترنتى در قم گفت: »8 سال پيش مفاهيم و روشهاى بهره بردارى و اطلاع رسانى از طريق اينترنت در حوزه علميه شناخته شده نبود. از اينرو، مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى در راستاى اهدافى چند، شبكه اطلاع رسانى نور را راهاندازى كرد. ارائه اطلاعات و مطالب علوم اسلامى به كسانى كه به منابع اصلى دسترسى نداشتند، پاسخگويى به پرسشها و شبهات در زمينه اسلام و تشيّع و فراهم كردن زمينه ارتباط ميان محققان حوزه و ساير كاربران اينترنت از مهمترين اهداف اين شبكه به شمار مىرود. در راستاى اين اهداف، عمدهترين كار همين بود كه منابع موثق كه توسط افراد شناختهشده و قابل اعتماد، نگارش يافته بود، استخراج و طبقهبندى گردد و در شبكه جهانى ارائه شود. سپس حجة الاسلام محمدحسين بهرامى با اشاره به ساختار پايگاه و محتواى آن گفت: »پايگاه در سال 1377 و در آغاز ورود شبكه جهانى اينترنت به قم راهاندازى شد. از آن زمان تا كنون ما سه مرحله را پشت سر گذاردهايم و در حال اجراى مرحله چهارم هستيم. در مرحله نخست، اطلاعات موجود در شبكهBBS نور بر روى اين پايگاه به نشانى: www.hawzah.net ارائه شد. در مرحله دوم، ضمن انجام برخى تغييرات در محتواى پايگاه، زمينه ايجاد دائرةالمعارف اسلامى و شيعه مورد بررسى قرار گرفت. در مرحله سوم كه آخرين مرحله اجرا شده در پايگاه مىباشد، ساختارى با بخشهاى مختلفى چون: مقالات برگزيده كتابها، مجلات، صفحات شخصى محققان حوزه، كتابخانه، پرسش و پاسخ، مراكز اسلامى، متون دينى، فهرست پستى و جستجو راهاندازى شد. مهمترين بخش پايگاه، بخش مقالات آن است. در اين بخش در 14 عنوان كلى مطالب از كتب و منابع مورد اعتماد و اجماع در حوزه علميه با محوريت كتابهاى علامه طباطبايى و شهيد مطهرى گزينش شده و به صورت نمودارهاى درختى مربوط به هر عنوان كلى ارائه شده است. اين بخش همانگونه كه گفته شد، مجموعاً حاوى 14 عنوان كلى، 1000 عنوان فرعى و 4000 عنوان مقاله يا برگزيده كتاب است. وى در پايان، درباره مخاطبان پايگاه بيان داشت: «مخاطب پايگاه، گروهى از جامعه هستند كه متخصص در زمينه علوم اسلامى نيستند ولى اهل مطالعه و تحقيق در اين زمينهاند. همچنين متخصصان علوم اسلامى نيز در غير زمينه تخصصى خود مخاطب اين طرح مىباشند.» پس از اين، دبير جلسه ضمن توضيحاتى، فرصت را در اختيار ناقدان قرار داد.
ارتباط پايگاه با حوزه علميه چيست ؟ نظامى : از اين پايگاه به نام حوزه معرفى شده است. حال اين پرسش مطرح است كه ارتباط پايگاه با حوزه چگونه و در چه سطحى تعريف شده است؟ آيا درباره محتواى آن با حوزه علميه هماهنگى شده است؟ بهرامى: «در سال 1377 اين ضرورت احساس شد تا پايگاهى به نام حوزه علميه در شبكه جهانى راهاندازى شود تا از تشيع و عقايد آن دفاع كند. در آن زمان هيچ پايگاه شيعى وجود نداشت. برخلاف الآن كه حدود چهارصد پايگاه شيعى در »شيعه سرچ» معرفى شده است. از اينرو، با اين نام فعاليت پايگاه آغاز شد. همان زمان گفتيم كه ما نماينده كل حوزه نيستيم و تأكيد داريم كه وابسته به تشكيلات حوزه علميه قم هم نيستيم. اما با اين حال، همين جا اعلام مىكنيم كه اگر يك تشكيلات حوزوى بخواهد آن را ادامه دهد، ما آن را در اختيارشان مىگذاريم و حاضريم آن را تحويل بدهيم».
پايگاه چه سياسيتى را دنبال مىكند؟ نظامى: آيا پايگاه در زمينه فرهنگسازى براى مسئولان حوزه كارى كرده است؟مسئله مهمتر آنكه چرا پايگاههاى اسلامى و حوزوى از مفاهيم سياسى و اجتماعى بر كنار هستند. به نظر مىرسد كه اين كار چندان مطلوب نيست.سياست پايگاه شما چيست؟ پايگاهها مىتوانند يكى از حالتهاى تبيينى، تدافعى و يا تهاجمى را در پيش بگيرند، پايگاه شما كداميك از اين موضعها را گرفته است؟ شما چه اهدافى را تعريف كردهايد و تا چه اندازه به آن اهداف رسيدهايد؟ آيا برنامهريزى بلند مدت براى خود تعريف كردهايد؟ شهريارى: »مسئله فرهنگسازى براى مديران و توجيه آنان به مسائل سياسى و اجتماعى امرى است كه مورد توجه مركز بوده و هست. اما اينكه چرا پايگاه اهداف حوزه و همه مخاطبان را برآورده نمىسازد، بايد گفت كه قرار نيست كه پايگاه حوزه تمام اهداف حوزه را پىگيرى كند، بلكه اهداف خاصى را تبيين كرده، در راستاى آن حركت مىكند. شما اشاره به برنامهريزى بلندمدت داشتيد، كه اين حرف خوبى است؛ ولى در فضاى مجازى با توجه به تغييرات سريع اينترنت برنامهريزى 20 ساله و يا حتى 5 ساله غير عملى و غير كاربردى است؛ البته قبول داريم كه بايد برنامهريزى داشت؛ ولى در حوزه مجازى بسيار دشوار است».
نام پايگاه براى فارسى زبانان سنگين است. شبيرى: پايگاه حوزه از اهداف روشنى برخوردار است. اين پايگاه يك پايگاه نيمه تخصصى است و هدف و مخاطب آن معين است و سعى دارد بر همان اساس جلو رود. اما وقتى به عنوان يك كاربر بدان مراجعه مىكنم با مشكلاتى رو به رو مىشوم كه مىتوان آن را از نواقص پايگاه برشمرد. از جمله آن كه نام «حَوزهنت» براى فارسى زبانان سنگين است، به ويژه آنكه تلفظ عربى آن انگليسى شده است.ديگر اينكه نام پايگاه حتى در ميان حوزويان قم هم شناخته شده نيست و تبليغات در راستاى معرفى آن اندك است. بهرامى: «از جهت تلفظ شكل صحيح نگارش لاتين آن همين طور است كه نوشته شده است؛ زيرا واژههاى اسلامى از عربى به حروف لاتين نگارش مىشود نه از زبان فارسى.اما درباره ضعف تبليغات و عدم معروفيت پايگاه نزد حوزويان، اين را قبول داريم كه خيلى از كاربران حرفهاى با پايگاه آشنايى ندارند. ما اقداماتى در اين زمينه انجام دادهايم كه عبارتاند از: 1.دعوت از محققان حوزه و معرفى پايگاه به آنها و نيز تهيه صفحه ويژهاى براى هر يك از آنان در بخش صفحات شخصى محققان؛ 2.حضور فعّال در نمايشگاهها؛ 3.تبادل اطلاعات با پايگاههاى اسلامى؛ 4.تبليغات روى پايگاه گوگل».
محتواى پايگاه جذاب نيست شبيرى: اخيراً پايگاه از جذابيتهاى گرافيكى بهترى برخوردار شده است، ولى از جهت محتوا جذابيتهاى زيادى ندارد؛ پايگاه بوى كهنگى مىدهد. كاربر وقتى در آن وارد مىشود، بيش از نيم ساعت در آن نمىماند، در حالى كه جذابيتهاى يك پايگاه است كه كاربر را ماندگار مىكند. شهريارى: «در خصوص جذابيت پايگاه، بايد گفت كه جذابيت از كيفيات و از مقوله مشكّكات است. بنابراين، نمىتوان حكم كلى در اين زمينه كرد. اما محتواى پايگاه و سنتى و كهنگى آن و فقدان مطالب اجتماعى و سياسى در آن مسئلهاى است كه به سياستگذارىها بر مىگردد. فرآيند سياستگذارى تنها به عهده پايگاه حوزهنت نيست، به هر حال آنان كه سياستهاى كلان را تبيين و توجيه مىكنند، چنين سياستى را تعريف كردند. قرار بوده است از متون آماده چون كتابهاى شهيد مطهرى و علامه طباطبائى استفاده شود و مركز خود اقدام به توليد محتوا نكند».
قابليتهاى فنى پايگاه ضعيف است فخرى: اشكالات فنى متعددى در پايگاه مشاهده مىشود كه از جهتى مىتوان آنها را به دو دسته تقسيم كرد:دسته اوّل در بخش مديريت اطلاعات است. وقتى حجم اطلاعات افزايش مىيابد بايد، قالبهاى سنتى كنار گذاشته شود و از قالب نوين بهره گرفت. در پايگاه حوزه، حجم اطلاعات بالاست و يكى از اصول اوّليه طراحى چنين پايگاهى اين است كه اطلاعات بايد در يك بانك اطلاعات مديريت شود؛ اما در حال حاضر، از طريق index serverمديريت مىشود كه براى چنين اطلاعاتى بىاعتبار است. البته اين پاسخ احتمالى را مىتوان داد كه پايگاه به تدريج رشد كرده است؛ ولى اين پاسخ درستى نيست؛ چون زمانى كه حجم افزايش يافته بود، مىبايد قالب گذشته را كنار مىگذاشتيد و بعد از يكى دو سال مديريت اطلاعات را عوض مىكرديد. دوم، در بخش روش دستيابى است. اصولاً صفحات اينترنتى به صورت پويا و ايستا طراحى مىشوند. در طراحى از قالبهاى ديناميك مثل aspاستفاده نشده است. در نتيجه، براى هر مجله از فايلهاى متفاوتى استفاده شده است. به همين جهت فكر مىكنم از نظر فنى طراحى اين پايگاه ضعف شديد دارد و ضعيفتر از اين، صورتى متصور نمىشود. فرجيان: «پايگاه تاكنون 3 بار از جهت محتوايى و طراحى و پيادهسازى بازنگرى شده است. در پياده سازى فعلى پايگاه از تكنولوژى ASP در طرف سرور استفاده شده است. اين امر امكان پردازش هر درخواست كاربر در طرف سرور و ارائه اطلاعات متناسب با آن را فراهم مىنمايد. در طرف كلاينت فنّاورى صفحات پويا (HTML Dynamic) با استفاده از Java Script و Style Sheet (css)Cascading به كار گرفته شده است. اين امر، امكان ارائه نماهاى متنوع و زيبا در طرف كاربر را با حجم صفحه بهينه فراهم مىنمايد. همچنين براى دسترسى به حجم بالاى اطلاعات موجود در پايگاه، از نمودار درختى استفاده شده كه پياده سازى آن با استفاده از تكنولوژى XML انجام گرديده است. اين روش در ارائه دسترسى به مطالب بسيار مفيد است. علاوه بر اينها استفاده از Index Server، امكان جستجو براى كلمات و عبارات را در تمام متن فراهم نموده است. از ويژگىهاى بارز اين سرور مىتوان به امكان تهيه فهرستى از تمام كلمات با نشانىهاى آن براى سرعت بسيار بالاى جستجو، اعمال آخرين صفحات افزوده شده و تغيير يافته به فهرست خودكار و پشتيبانى از انواع متون موجود در پايگاه اعم از HTML، DOC و PDF اشاره نمود».
مطالب جديد و روزآمد در پايگاه اندك است جوادى: معمولاً علت اينكه يك محقق به سراغ اينترنت مىرود، دو چيز است: در درجه اوّل، استفاده از منابع، و در درجه بعد لينكهاى مستمر و سهل الوصول است كه ما را به سوى استفاده از اينترنت مىكشاند. ولى متأسفانه در پايگاه حوزه اين دو جهت در حد ضعيفى مورد توجه قرار گرفته يا اصلاً وجود ندارد. مقالاتى كه شما در پايگاه گذاشتهايد، در كتابها و سىدىها نيز قابل دستيابى است. علاوه بر اين، مجلاتى كه در پايگاه قرار داده شده، مجلاتى هستند كه به راحتى مىتوان تهيه كرد و پايگاه، مجلات كمياب و نادر را ارائه نمىدهد.از ديگر اشكالات پايگاه فقدان مطالب جديد و روزآمد بودن آن است؛ زيرا اطلاعات آن قديمى است و هيچگونه تغييرى در آنها داده نمىشود. شهريارى: «ممكن است مطالب پايگاه حوزه و مجلاّت آن براى كسانى كه در قم هستند سهل الوصول باشد؛ ولى براى كسانى كه در خارج از كشور هستند همين مجلات كمياب است.پايگاه حوزه بسيارى از نيازهاى مسلمانان خارج از كشور را تأمين مىكند. پايگاه حوزه در خارج شناخته شدهتر است تا در داخل؛ همچنان كه در روايت هم آمده است كه خانهاى كه در آن قرآن تلاوت مىشود، در آسمانها شناخته شدهتر است تا در زمين».
چرا پاسخ به پرسشها با تأخير انجام مىشود؟ محمد سميعى: من قبول دارم كه پايگاه حوزه نمىتواند همه نيازهاى كاربران را برطرف كند و پايگاه تنها عهدهدار بخشى از نيازهاست و هميشه بودجه همه مشكلات را حل نمىكند. متخصصان هر فن بايد براى نيازهاى متعدد خود به پايگاههاى ديگر هم رجوع كنند. اما من هم به عنوان يك كاربر دو پرسش برايم مطرح است؛ يكى آنكه چرا بخشهاى انگليسى و عربى پايگاه فعال نيست؟ دوم آنكه چرا پاسخ به پرسشها با تأخير انجام مىشود؟ بهرامى : «طولانى بودن فرآيند پاسخها به دليل وجود فيلترهاى متعدد است كه فعلاً كم كردن آنها عملى نيست . البته بايد زمان را كاهش داد؛ چنان كه در حال حاضر با تغيير روش بررسى و تأييد پاسخها و با ايجاد اطمينان بيشتر نسبت به اتقان پاسخها سرعت پاسخگويى در حال افزايش است».
لينكهاى پايگاه كم است شبيرى: هر رسانهاى با توجه به توانايىهاى خودش امكاناتى را در اختيار مىگذارد. يكى از ويژگىهاى اينترنت هم روزآمد بودن پايگاه است كه از جمله جذابيتهاى پايگاه به شمار مىآيد؛ ولى اين اصل در پايگاه حوزه رعايت نمىشود. در بخش اخبار و اطلاعات مجموعه سخنرانى ائمه جمعه تهران از سال 77 تا 81 وجود دارد كه با عنوان اخبار سازگار نيست و از نظر تاريخى هم بسيار قديمى است. عناوين و نشانى مؤسسات و مراكز اسلامى نيز مربوط به 2 سال پيش است. به نظر من اين آفت رايگان بودن اطلاعات است و ما از پايگاه حوزه چنين انتظارى نداريم.مشكل ديگر پايگاه آن است كه بسته است و لينك به پايگاههاى ديگر ندارد. در قسمت جستجو هم ترتيب نتايج جستجو حسابشده نيست. اينكه چه پاسخى اوّل بيايد و چه پاسخى دوم،روی چه حسابی است؟ علاوه بر اینکه عبارتی که به عنوان چکیده در اول هر یک از نتایج جستجو می شدٰ، در واقع چكيده نيست؛ بلكه چند سطر از اوّل مقاله است. پرسش ديگرى كه ذهنم را مشغول كرده اين است كه تعداد بازديد كنندگان پايگاه چه مقدار است و آيا تناسبى ميان هزينهها و بازديد كنندگان وجود دارد؟ آيا هيچ گاه چنين ارزيابىاى كردهايد تا پس از آن تعادل بين بخشها و ورود اطلاعات هر بخش نسبت به كاربران و توجه آنها را رعايت كنيد؟ بهرامى: «روزانه 1000 تا 2000 مراجعه كننده به پايگاه سر مىزنند وبيشترين مراجعات از طريق موتور جستجوى گوگل و پايگاه شيعهسرچ است. همچنين از طريق اطلاعاتى كه از سطح علمى، سن و سؤالات كاربران به دست آوردهايم، سعى شده نوع و سطح مخاطب و علاقه و نياز آنها را بسنجيم. در اين مورد خوب است بدانيد كه روزانه حدود صد پرسش به پايگاه مىرسد كه در يك فرآيندى پاسخها تهيه و به نشانى كاربران ارسال مىشود. تا كنون به بيش از 10/000 پرسش، پاسخ داده شده است. علاوه بر اينكه در حال حاضر استفاده از بخش مجلات پايگاه مشروط به اشتراك رايگان است. در يك جمع بندى كه از تعداد و سطح علمى مشتركان به عمل آمد، مشخص شد كه از 1300 نفر عضو پايگاه حدود 400 نفر داراى مدرك كارشناسى، 125 نفر داراى مدرك دكترا، 346 نفر ديپلم و 146 نفر حوزوى هستند. در مورد نماز جمعهها و قديمى بودن تاريخ آن بايد گفت كه بعد از گذشت مدتى از ارائه نمازهاى جمعه در پايگاه حوزه، متوجه شديم كه پايگاه خاصى در تهران جهت اخبار و مباحث نماز جمعه راهاندازى شده است. به همين دليل، اين بخش را تعطيل كرديم؛ چون تلاش ما بر اين بوده تا كار تكرارى صورت نگيرد؛ زمانى كه ما متكفل بسيارى از اين كارها شديم، در هيچ پايگاهى آن مسائل، متكفل نداشت. بخش نماز جمعه، اطلاعات و اخبار و مجلات از اين قبيل است؛ البته بسيارى از پايگاهها همين بخشهاى ما را در پايگاه خود گذاشتهاند و ما نه تنها سعى كردهايم اطلاعات رايگان را مبناى ايجاد گزينه يا صفحه جديد قرار دهيم؛ بلكه ديگران از اطلاعات ما چنين استفاده كردهاند. به هر حال ما با توجه به نياز روز حركت كرديم و در حال حاضر؛ بخش کتابخانه و اطلاعات و اخبار را تعطیل کردیم؛ زیرا پایگاه آن را متکفل شده اند».
موتور جستجوى پايگاه بايد تقويت شود فخرى: توقع ما از مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى كه يك مؤسسه مادر و مرجع در زمينه علوم اسلامى است ، بيش از اينهاست. شما در سىدىها بسيار خوب و منحصر به فرد ظاهر شديد؛ ولى در پايگاهها مشكل داريد. من در مجلات جستجو كردم، در نتايج جستجو فقط 300 مورد نتيجه را نمايش مىدهد، در حالى كه قطعاً برخى از نتايج بيش از اين تعداد است. شما چه برنامه جستجويى فراهم كردهايد كه نتايج آن از اين تعداد بيشتر نمىتواند باشد؟ علاوه بر اين در نتايج جستجو هم آدرسدهى دقيق انجام نمىشود و لينك بسيارى از نتايج به يك مقاله بزرگ است كه بايد در آن به دنبال مطلب مورد نظر باشيم. فرجيان: «با توجه به تجربياتى كه در اين مدت به دست آمده، ملاحظه شد كه كاربران معمولاً بعد از جستجو بيش از ده مورد يا قدرى بيشتر از نتايج جستجو را پىگيرى نمىكنند. پس از آن اگر به مطلب خود دست نيافتند، جستجوى خود را محدودتر مىكنند و يا كلمه و عبارت خود را عوض مىكنند به همين جهت، بر آن شديم تا در نتايج جستجو به حداكثر 300 مورد بسنده كنيم؛ زيرا معمولاً كاربر به بيشتر از آن مراجعه نمىكند و اگر ثابت شود كه بيش از آن مورد نياز است، اين امكان هست كه شمار نتايج جستجو را افزايش دهيم. از طرف ديگر نتايج جستجو به ترتيب نزديكى به موضوع ارائه مىشود و در نتيجه دسته بندى موضوعى مانند نتايج در قسمت مجلات و دائرةالمعارف انجام نمىشود؛ بلكه هر نتيجه با توجه به رتبه (Ranking) آن در نزديكى به مطلب جستجو در فهرست گنجانده مىشود. البته در صورت تكرار مورد جستجو در متن، فقط رتبه آن در نتايج بالاتر مىرود و نتيجه جديدى تكرار نمىشود. نكته ديگر اينكه ماهيانه 500 صفحه اطلاعات متنى به پايگاه اضافه مىشود واين امر تغييرات در روش مديريت اطلاعات را دشوار مىكند. در حال حاضر بيش از 000/30 عنوان مقاله اعم از مجلات و گزيده كتابها و اطلاعات ديگر در پايگاه موجود است، از اينرو، بازنگرى در مديريت اطلاعات بهسرعت امكانپذير نيست».
صفحه آغازين پايگاه خيلى شلوغ است محسن جوادى: نقد، چشماندازى براى آينده است. پس نبايد نقد را با تنقيص يكى دانست. اگر فاز چهارم پايگاه اجرا مىشود، بايد به اين نقدها توجه داشت تا كار رو به پيشرفت بگذارد. به نظرم صفحه آغازين پايگاه خيلى شلوغ است و لزومى ندارد هر 14 عنوان مربوط به دسته بندى مقالات در «آغازه» قرار گيرد. بهتر است همه 14 گزينه مربوط به مقالات را از صفحه اوّل جمع كنيد و آنها را زير مجموعه يك گزينه ارائه نماييد. نكته ديگر اينكه مسئولين محترم مركز مخاطب اصلى پايگاه را افراد خارج از كشور دانستند در حالى كه پايگاه حوزه نبايد افراد نادرى را كه در خارج از كشور هستند، هدف قرار دهد؛ بكه بايد در طراحى پايگاه به كاربران داخلى نيز كه بيشترين تعداد مراجعان را تشكيل مىدهند، توجه كرد. محمد سميعى: نمودار درختى پايگاه 14 سرفصل دارد؛ ملاك انتخاب اين سرفصلها چيست؟ و چرا به علوم اجتماعى، ادبيات، فلسفه و منطق اسلامى توجهى نشده است؟ دكتر شهريارى: «هدف ما تبيين علوم اسلامى در پايگاه از طريق شبكه جهانى است. بنابراين، لازم است تا از سنت و متون مفيد خود بهره ببريم. اصولاً هر چيزى كه سنتى شد، نبايد مذموم شمرده شود. اگر نتوانيم سنت خود را بازيابى كنيم، نمىتوانيم چيز جديدى توليد كنيم. درباره انتخاب اين عناوين چهارده گانه كه در پايگاه قرار داده شد، محذوراتى وجود داشت؛ در برخى از علوم، با كمبود منابع رو به رو بوديم و در برخى از موضوعات هم با توجه به نيازها و چالشها به آن پرداخته شد، مانند زن در اسلام. به طور كلى، معيار انتخاب 14 عنوان همان علوم اسلامى بوده است و امثال ادبيات و منطق كه فرموديد در اين حوزه نمىگنجد. ضمن اينكه ما در صدد استقصاى همه موارد آن نبودهايم و تنها مهمترينها را آوردهايم».
سؤالات ديگر به دليل كمبود وقت فرصت كافى براى پاسخگويى به همه سؤالات به دست نيامد از جمله حجة الاسلام نظامى با اشاره به برنامه 20 ساله كشور پرسيد : چشمانداز 20 ساله پايگاه شما مشخص نيست .ممكن است بگوييد شتابها و پيشرفتهاى اينترنت در اين زمينه جلوى چنين كارى را مىگيرد، ولى آيا چشمانداز 2 ساله شما مشخص است؟ ديگر آنكه چرا سياست پايگاه حوزه به جاى تبيينى كار كردن، تهاجمى نيست؟ چرا شما مسائلى مانند چرا كافران از مرگ مىهراسند و آرامش ندارند را مطرح نمىكنيد؟ حتى اگر بخواهيد سياست تبيينى داشته باشيد بايد هنر اطلاعرسانى داشته باشيد. هنر اطلاعرسانى اين نيست كه مكتوبات موجود را در اينترنت قرار دهيم، بايد فرهنگ E-learning را حاكم نماييم». وى در پايان با اشاره به موفقيتهاى پايگاه و پيشرفتهاى روزافزون آن گفت: »بنده اين پايگاه را نسبتاً موفق مىبينم و نسبت به سالهاى قبل تحول جدى در آن صورت گرفته ولى من چند پرسش برايم مطرح است: 1. محتواى پايگاه با اهداف اعلام شده چه مقدار تناسب دارد؟ 2. آيا گروهى متخصص محتواى آن را تأييد و ارزيابى مىكنند؟ 3. آيا در سايت با زبان مستدل و مستحكم صحبت شده است؟ 4. چقدر به ويرايش و دستور زبان فارسى توجه كردهايد؟ 5. آيا پايگاه حوزهنت با سيستم عاملهايى مانند Apple و لينوكس كار مىكند؟ 6. آيا لينك شكسته ندارد و پيوندها همه درست كار مىكنند؟ 7. به نظر شما دسترسى كاربر به پايگاه چه تغييرى در اطلاعات، دانش و گرايش او ايجاد مىكند؟» در ادامه يكى از شركتكنندگان حاضر در جلسه با اشاره به شمار پايگاههاى شيعى و اسلامى كه در شبكه جهانى فعاليت مىكنند، بيان داشت: «كارهاى مشترك در اين پايگاهها زياد است و معمولاً همه، كتابها و مجلات خاصى را ارائه كردهاند. اين كارهاى موازى و تكرارى نامناسب است و بايد در اين باره چارهانديشى شود؛ به عنوان مثال، در جاهاى متعدد بخش پاسخ به پرسشها راهاندازى شده و مراكز متعددى متكفل آن هستند با آنكه پرسشها تكرارى و كارها موازى است. بنابر اين، لازم است كه همه آنها متمركز شوند. از سوى ديگر، پاسخ به شبهات روز نيز مىبايست مورد توجه واقع شود و بخش خاصى به آن اختصاص يابد كه تاكنون در اين زمينه هيچ پايگاهى، بخش اختصاصى براى آن راهاندازى نكرده است. شما بايد شبهات را بياوريد و به آن پاسخ دهيد». وى در پايان به مديريت اطلاعات و طبقهبندى آن در پايگاه حوزه اشاره كرد و افزود: «طبقهبندى اطلاعات و مطالب، به طور علمى انجام نشده و بر اساس يك قاعده استاندارد و موازين خاصى صورت نگرفته است».
تشكر در پايان نشست، حجة الاسلام دكتر شهريارى ضمن تشكر از خانه پژوهش قم گفت: «از اينكه فرصتى فراهم آمد تا از نظرات و انتقادات دوستان و كارشناسان بهره ببريم، خرسنديم و از همه كسانى كه پيشنهاد و نظرى در جهت بهبود محتوايى و فنى پايگاه دارند دعوت مىكنيم تا آن را در اختيار مسئولان قرار دهند، بهويژه آنكه مرحله چهارم بازنگرى پايگاه هم در حال بررسى و اجراست».
