نصرالله جهانگرد، دبير شوراى عالى اطلاع رسانى: برنامه جامع اطلاع رسانى علوم اسلامى را تدوين كنيد
نویسنده
نصرالله جهانگرد
بازدید
108
تاریخ انتشار
1383-06-18
فایل مطلب
متن مقاله
نمايشگاهها افزون بر ارائه آخرين دستآوردها و روشهاى فنى، مجالى است تا نخبگان و دستاندركاران با كارها و فعاليتهاى يكديگر آشنا شوند و در حاشيه آن به دنبال اطلاعات و رايزنى و مشاوره در حوزههاى مختلف بپردازند. بىگمان گاهى حاشيهها از خود اصل نمايشگاه مهمتر و دستآوردهاى آن ارزشمندتر و پايدارتر است. از جمله در نمايشگاه اطلاعرسانى علوم اسلامى و نرمافزارى كه در خرداد سال جارى در قم برگزار شد، جلسات و نشستهايى نيز تشكيل شد كه مىتوان آن را در معرفى و شناسايى علمى، فنى آثار ارايه شده بسيار مهم و مفيد ارزيابى كرد. آنچه در اين جا ارايه مىشود سخنرانى آقاى «مهندس نصرالله جهانگرد» دبير شوراى عالى اطلاعرسانى و نماينده ويژه رئيس جمهورى در امور ارتباطات و اطلاعات است که در یکی از نشست ها و جلسات نمایشگاهی ارائه شده است. وی پس از ابراز تشکر و سپاسگزاری از ایجاد چنين نمايشگاههايى نكات ارزشمندى را مطرح كرد كه خلاصه آن را با هم مىخوانيم.
عصر اطلاعات ؛آغاز دوباره عصر معنويت و هدايت انسانهاست براى اينجانب به عنوان حداقل يك كارشناس اين مسئله، افتخارآميز است كه شاهد به بار نشستن تلاشهاى بيش از 15 سال فعاليت در بخش IT و فنّاورى اطلاعات در حوزه علوم اسلامى هستم. آنچه در حوزه علميه قم و كارهاى پژوهشى و نرمافزارهاى علوم اسلامى انجام شده، در حدّ و اندازههاى استاندارهاى بينالمللى و در سطح عالى است. من معتقدم كه عصر اطلاعات در حقيقت عصر آغاز دوباره پيامبرى، تبليغ معنويت و هدايت انسانهاست و حوزه علميه نشان داد كه مىتواند از اين امكانات در راستاى گسترش معنويت و اهداف پيامبران به خوبى بهرهبردارى كند؛ همچنان كه اين مسئله به معناى ضرورت تام و تمامى براى كسانى است كه در اين قلمرو مسئوليت تاريخى به عهده دارند و تكليفى است افزون بر آنچه تاکنون بر عهده ایشان بوده است. پس همان اندازه که امکانات افزایش می یابد تکلیف و بار مسئولیت تاریخی نیز سنگین تر می شود. از اينرو، حوزه علميه بايد با توجه به مسئوليت تاريخى خود، پاسخگو باشد كه تا چه اندازه از فرصتها و امكانات در راستاى اهداف خويش بهره جسته است و افزون بر كارنامه درخشانى كه تا كنون ارائه نموده، تا چه حدّ توانسته است از اين فرصت تاريخى استفاده كند؛ امكاناتى كه فنّاورى نوينى را فراهم آورده كه در گذشته براى هيچكس و حتى حوزههاى علميه وجود نداشت تا به اين آسانى و راحتى بتوانند به رسالت تاريخىشان در انتقال مفاهيم و آموزههاى اسلامى اقدام كنند؛ ولى اكنون چنين امكانات و فرصتهايى پديدار شده است. امروز شبكهها و محيط ارتباط اطلاعاتى اين امكان را پديد آورده است كه در گستره كره زمين يكايك انسانها را مخاطب خود قرار دهيم و با هر كدام از آنها به عنوان یک هویت جمعی صحبت و گفتگو کنیم؛ چنان که در مساجد و در اجتماعات عمومی انجام می شود حتی می توانیم همزمان با افراد متعدد و با هويتهاى فردى و شخصىشان ارتباط برقرار كنيم و نيازها را بشناسيم و پاسخهاى درستى به آن بدهيم. مفاهيم و آموزههاى اسلامى را در يك شكل و شمايل جديد ارايه دهيم و آنان را با «مسئله» در گير سازيم تا خودشان به عنوان طرف گفتگو حضورى مؤثر و فعّال و نه صرفاً انفعالى داشته باشند. اگر در مسجد شركت مردم و مشاركت ايشان انفعالى است و تنها مخاطب هستند، در شبكه جهانى مخاطبان شما مشاركت فعال دارند و مىتوانند در فهم و حلّ مسئله كمك كنند. اين امكانات پيش از اين فراهم نبوده و تنها به واسطه وجود فنّاورى اطلاعات و شبكههاى جهانى امكانپذير شده است. اين امكان و فرصتهاى از اين دست، به معناى تشديد مسئوليت كسى است كه در امر تبليغ و پيامبرى كار مىكند و در اين حوزه به انجام وظيفه مشغول است.
فنّاورى جديد و رويكردهاى انفعالى نكته ديگرى كه در حوزه نوآورى و نوانديشى مطرح است و به عنوان يك فرهنگ مىتواند مانع اساسى و مؤثرى در مسئله تغيير و تحول باشد، شيوه برخورد ايرانيان با نوآورىهاى فنى و نوانديشى فرهنگى و علمى است؛ متأسفانه ساختار فرهنگى جامعه چنين است كه در برابر هرگونه نوآورى و نوانديشى واكنشهاى تند و منفى از خود نشان مىدهد اگر چه كه ريشه آن را بايد در ساختار فرهنگى جُست و به معالجه و درمان آن اقدام كرد، ولى اين شيوه برخورد منفى با پديدهها و انديشههاى نو مىتواند اثرات نامطلوبى در ساختار پيشرفتهاى علمى و توليد علم و نهضت نرمافزارى از خود بر جاى گذارد. البته ما بر اين باور نيستيم كه هر چيز تازهاى در هر حوزهاى مىتواند به طور مطلق مثبت باشد؛ ولى نبايد اين فرهنگ پذيرفت كه باید با هر گونه نوآوری و نواندیشی ای به مخالفت پرداخت. در طی یک صد سال گذشته جامعه ایرانی در برابر نوآورىهاى فنى و علمى همواره واكنشهاى تند و منفى از خود نشان داده است. در آغاز، واكنشها به شكل فعّال ولى منفى، و در پايان، به صورت انفعالى تجلى مىكند. به اين معنا كه وقتى يك فنّاورى جديد وارد صحنه مىشود، نخست واكنشهاى تندى در برابر آن از خود بروز مىدهيم و نمىگذاريم تا جامعه آن را بشناسد و در يك فرايند زمانى به آرامى با آن روبهرو شود و برخورد مناسبى از خود نشان دهد؛ به عبارت ديگر، اوّل به شدت محدود و كنترل مىكنيم و سپس وقتى عموميت يافت آن را رها مىكنيم؛ مثلاً وقتى راديو به عنوان يك ابزار و فنّاورى نو وارد ايران شد، خريدار مىبايست ابتدا گيرنده را در كلانترى ثبت مىكرد تا معلوم باشد چه كسى اين ابزار را دارد و چه گوش مىكند و براى چه منظورى خريدارى كرده است؟ ولى وقتی عمومیت یافت رهایش کردند. هر پدیده و ابزار جدیدی که وارد بازار ایران شد در قدم اول با آن مخالفت کردیم و واكنشهاى تندى از خود نشان داديم، مانند: ويدئو، فاكس، تلويزيون، ماهواره و هر وسيله ديگر بهويژه در حوزه قلمرو ارتباطى رويكرد ما در وهله اوّل، منفى و كنترلى بوده و پس از آن، رويكردى انفعالى داشتهايم؛ چون به دليل توليد انبوه و ارزان و همهگير شدن آنها ديگر قابل كنترل نبودند، مثلاً تعامل و برخورد با دورنگار و نمابر، وقتى اين ابزار ارتباطى وارد شد، آن را كنترل كرديم و بسيارى از فرصتهاى بهرهبردارى را از خود سلب نموديم و سپس رهايش كرديم.
فرصتشناسى حوزه علميه در تعامل با اينترنت خوشبختانه واكنش جامعه نسبت به مسئله رايانه و فنّاورىهاى جديد ارتباطى در حوزه IT با چنين واكنشهاى تند و منفى روبهرو نشد. محصول عالى تعامل جامعه با اين فنّاورى جديد اين شد كه از آن فرار نكنيم، بلكه نسبت به آن شناخت يافته، بر آن غلبه كنيم، از فرصتهاى به دست آمده بهرهبردارى نماييم و در حوزههاى مختلف فنى در حوزههاى دين و عرصه پژوهشهاى اسلامى به خوبى از آن استفاده كنيم. آنچه در قم و در حوزه دينى انجا شد، نشان مىدهد كه تعامل ما با اين پديده همراه با شناخت و درك درست از امكانات و فرصتهاى موجود بوده است. از فرصتها و امكانات آن استفاده، و از پيامدهاى منفى آن احتراز كردهايم و اين نحوه و شيوه برخورد با فنّاورى جديد اينترنت و ITنويد بسيار خوبى براى كشور و ملّت است. هر مقدار سرعت تسلط بیشتر و کاملتر باشد قدرت استفاده از این فرصت نیز افزایش می یابد. این امر مستلزم هماهنگى و همدلى و پشتيبانى از يكديگر است تا بتوانيم امکان بهرهبردارى از اين فنّاورى را در راستاى اهداف ملى خود توسعه دهيم.
كاربردهاى فنّاورى نوين در حوزه دين پس مسئله مهم در مقطع كنونى، آن است كه از اين پديده و فنّاورى نوينى كه در حوزههاى مختلف كارآمدى خود را نشان داده است، به بهترين وجه استفاده كنيم. اين ابزار براى ما امكان بازآفرينى و بازدهى در حوزهها و بخشهاى مختلفى را فراهم مىآورد كه از آن جمله مىتوان به حوزه پژوهشهاى دينى اشاره كرد. كند و كاوهايى كه در گذشته ناشدنى بود يا به آسانى امكانپذير نبود، امروزه ممكن و آسان گرديده است مثلاً در حوزه تخصصى «ديتاكاروينگ» (data mining) يا «دادهكاوى»، تجزيه و تحليل متنهاى پيوسته، مجموعه دانش جديدى در اختيار قرار داده است كه شما مىتوانيد گذشته تاريخى را وارونه كنيد و با طرح و ابزار جديدى كندوكاو و كنكاش نموده، و با دقت بسيار بالا به توليد و نوآورى در آن حوزه بپردازيد. ما نيز مىتوانيم در اين حوزههاى علمى و فنى وارد شويم. به نظر بنده حوزه فنى كشور نقطه اتكا و اعتماد است و مىتوان بر پايه آن، حركتهاى جديدى را طراحى و پديد آورد. مطالعات و تحقيقات دوستان در حوزه مطالعات دينى مىتواند مدد رسان ما در راستاى توسعه صحيح علم و به كارگيرى آن در كشور باشد، بهويژه آنكه يكى از مهمترين ابزارهاى تبليغ دينى گفتگو با جامعهاى است كه 70% آن را جوانان تشكيل مىدهند. اميدوارم كه اين امكان هرچه زودتر گسترش پيدا كند و ما شاهد پيوند نوينى ميان مردم و حوزه دين از اين طريق و گسترش آن باشيم. اميد است با همكارى نهاد رياست جمهورى خاصه عنايتى كه آن مقام به حوزه و گسترش فنّاورى و استفاده از آن دارند، بتوانيم حركتهاى وسيعى را آغاز كنيم و برنامه جهشى، كامل و گستردهاى را تهيه و ارائه دهيم.
ضرورت تدوين برنامه جامع ICT اسلامى به نظر مىرسد تدوين يك برنامه جامع بر اساس طرح و برنامه و اعتباراتى كه همهاش ميسور و امكانپذير باشد، اولويت دارد؛ زيرا تا يك برنامه جامع نداشته باشيم، اهداف بلندمدت مشخص نيست. از اينرو، درخواست ما از حوزويان اين است كه با برنامهاى مشخص و جامع حركت كنند تا از كارهاى موازى و سرمايهگذارى در عرصههاى تكرارى خوددارى شود و اعتبارات و سرمايهگذارىها تأثيرگذار باشد. بنابراين نخست بايد هماهنگ باشيم تا سرمايهگذارى سنگين امكانپذير باشد و سپس به نسبتتوان نيازيابى مىتوان بهرهمند شد. ايجاد يك مركز«Datascan Tele com » تهيه امكانات آموزش از راه دور و تجهيز به عنوان كتابخانه ديتا و مانند آن مقولاتى است كه در پيشنهادهاى مؤسسات آمده و امسال در اين راستا هزينه مىشود. به نظر بنده قم به عنوان يك پايگاه راهبردى در حوزه علوم دينى و پژوهشهايى كه صورت مىگيرد، داراى امكانات سختافزارى و نرمافزارى و شبكه مناسب در اندازههاى بينالمللى است و از اين طريق مىتوانيم در سطح بين المللى به آسانى با همه كسانى كه در اين قلمرو علاقهمند به تعامل هستند، ارتباط داشته باشيم. تصّور ما اين است كه بتوانيم با سرعت مناسبى برنامهها و طرحها را اجرا كنيم، و با همكارى و هماهنگى يكديگر بتوانيم به همه اهداف خود نايل شويم و همه از نتيجه آن بهرهمند گرديم و در پيشگاه امام زمان(عج) سربلند و سرافراز باشيم
