فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

نشست علمى-كاربردى فنّاورى اطلاعات و ارتباطات در مديريت و توليد دانش، در اواخر دى ماه به همّت دفتر تبليغات اسلامى و حضور اساتيد و پژوهشگران و كارشناسان بخش‏هاى ICT و حوزه علميه، در سالن همايش‏هاى دفتر تبليغات برگزار شد.
نخست حجة الاسلام نظامى، مسئول نشست مذكور، هدف از برگزارى اين گونه نشست‏ها را آگاهى از روند تحولات فنّاورى اطلاعات و ارتباطات و آشنايى مديران، مسئولان و كارشناسان امر با كاربردهاى آن در حوزه علميه و نهادهاى حوزوى بر شمردند.
وى همچنين افزودند: «حوزه‏هاى علميه و نهادهاى حوزوى از زمانى كه فنّاورى جديد رايانه‏اى در كشور مطرح گرديد، در استفاده از آن پيش‏تاز بوده‏اند. استفاده گسترده از رايانه در فعاليت‏هاى سازمانى، توليد و ارائه محصولات مختلف نرم‏افزارى علوم اسلامى، تأسيس مراكز مختلف پژوهشى و رايانه‏اى در حوزه علوم و معارف اسلامى مانند مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، همگى گواه اين امر است. اما مشكلات توسعه و استفاده بهينه از فنّاورى اطلاعات و ارتباطات مانند كمبود نيروهاى متخصص كه در سطح كشور وجود دارد، كم و بيش گريبانگير حوزه و نهادهاى حوزوى نيز بوده است».
در ادامه جلسه، آقاى مهندس اميرپور سلطانى به‏عنوان كارشناس به ايراد سخن پرداخت.
وى، دانش را اجتماعى از اطلاعات و اطلاعات را اجتماعى از داده‏ها خواند و افزود : «در گذشته، سيستم‏هاى اطلاعاتى به‏عنوان ديتابيس (Data base) مطرح شدند و بعد از مدتى كه معضلات داده حل شد و متخصصان با مسائل پيچيده‏ترى مواجه شدند، نياز به جمع‏بندى داده‏ها را احساس كردند و به سوى ارائه سيستم‏هاى اطلاعاتى (Information systems) روى آوردند. در حال حاضر، سعى بر آن است كه اطلاعات به‏صورت پردازش شده در اختيار كاربران قرار گيرد تا آنان دانش سازماندهى شده را آسان‏تر دريافت كنند و از جمع‏بندى دانش‏ها به ديدگاه مورد نظر خود دست پيدا نمايند».
در ادامه، وى به بحث انتقال دانش پرداخت و توسعه فنّاورى اطلاعات و ارتباطات و همچنين جمع‏آورى اطلاعات را پيش نيازهاى اساسى فرايند انتقال دانش خواند.
وى با بيان اين نكته كه بحث زمان، از مباحث كليدى در فرايند انتقال دانش است، زمان را وجه تمايز بين دانش ضمنى و دانش صريح برشمردند. ايشان دانش صريح را دانشى معرفى كردند كه در مخزن دانش ذخيره مى‏شود و در زمان‏هاى گوناگون و به اشكال مختلف از آن استفاده مى‏كنند و ممكن است در چهارچوب برنامه درسى يا يك مستند كتابخانه‏اى مورد استفاده قرار گيرد و در اين نوع از دانش، قابليت استفاده مجدد از اطلاعات كه بحث اقتصاد و آموزش و توسعه دانش را در بر مى‏گيرد، قابل پيگيرى است».
در بخش ديگرى از اين نشست مهندس پورسلطانى، مديريت دانش را در چهار مقوله: توليد دانش ضمنى نزد افراد، جمع‏آورى دانش، ساماندهى، به اشتراك‏گذارى و توليد دانش نو طبقه‏بندى نمود و دانش را بر اساس ميزان ساخت‏يافتگى به سه گروه تقسيم كرد:
1. دانش ساخت‏يافته: دانشى كه در داده‏ها، نويسنده‏ها، كليدواژه‏ها و نمايه‏ها استخراج شده و اطلاعات كاملى از آن در اختيار كاربر قرار دارد. در اين نوع دانش، داده‏ها به‏صورت توصيفى موجود است.
2. دانش نيمه ساخت‏يافته: دانشى كه در آن داده‏ها به‏صورت توصيفى وجود ندارد؛ ولى به نوعى قابل جستجوست، مانند جستجو در اينترنت.
3. دانش غير ساخت يافته: دانش و داده‏هايى است كه در حال حاضر حتى قابليت جستجو در آن وجود ندارد، مثل فايل‏هاى صوتى و تصويرى.
وى با بيان اين نكته كه دانش غير ساخت‏يافته و نيمه ساخت‏يافته بايد به دانش ساخت‏يافته تبديل شود، روش‏هاى تبديل آنها را نيز به گونه ذيل بيان نمود:
دانش غير ساخت‏يافته را به روشهايى همچون: سازماندهى دستى؛ يعنى تجزيه يك نوار به قطعات كوچك و استخراج داده‏ها و اطلاعات به صورت توضيحى؛ و نمايه‏سازى به دانش ساخته‏يافته تبديل مى‏كنند و دانش نيمه‏ساخت يافته با روشهايى مانند: سازماندهى دستى؛ نرم‏افزارهاى تحليل محتوا بر اساس روش‏هاى آمارى و هوش مصنوعى؛ و نرم‏افزارهاى گروه‏بندى متون به دانش ساخت‏يافته تبديل مى‏گردد.
اما براى تبديل دانش غير ساخت‏يافته به دانش نيمه ساخت‏يافته بايد از روشهايى مانند: ساده‏سازى متون سخنرانى ؛ تبديل اسناد به متن (OCR) و نرم‏افزارهاى تشخيص گفتار استفاده كرد.
ايشان مخازن دانش را شكل گرفته از دو بخش: اصل سند (صوتى، تصويرى، مكتوب) و داده‏هاى توضيحى (meta data) خواندند و سپس به طبقه‏بندى مخازن دانش با توجه به طبقه‏بندى قبلى از دانش به‏صورت زير پرداختند:
1. مخازن دانش ساخت‏يافته؛
2. مخازن دانش نيمه ساخت‏يافته، مانند موتور جستجوى Googel يا نرم‏افزارهاى داده و يا دانش نزد خود افراد؛
3. مخازن دانش غير ساخت‏يافته.
وى در ادامه، به بحث معمارى مخازن دانش پرداخت و اظهار داشت: «معمارى مطلوب آن است كه هر كس هر دانشى را كه توليد مى‏كند، به نوعى در اختيار ديگران قرار دهد و ضمن اينكه به‏صورت مستقل عمل مى‏نمايد، بتواند در يك فضاى كلى‏تر و به‏صورت يكپارچه تمام آنها را ارائه كند. يك ساختار مخازن كه براى انواع گوناگون دانش‏ها به‏كار مى‏رود، مخازن تجمعى نام دارد كه از محصولات استراتژيك صنعت IT به شمار مى‏آيد».
اميرپور سلطانى با توجه به تمركز و تعدد مراكز علوم اسلامى، بيان داشت: «بايد نگرشى به‏وجود آيد كه نشر علوم دينى در قالب فنّاورى الكترونيك امكان‏پذير گردد و همگان دسترسى كاملى به اين علوم داشته باشند».
وى همچنين روش‏هاى انتقال دانش در محيط ICTرا بدين‏گونه بيان نمود:
1. آموزش الكترونيكى: در اين مورد، آموزش بايد تركيبى شود. در اينجا استاد يك مخزن دانش درونى است؛
2. محيطهاى تعامل هم‏زمان: كه دو نفر در دو طرف خط ارتباطى قرار دارند، مانند كلاس درس مجازى؛
3. محيطهاى تعامل غير همزمان، همچون پست الكترونيكى و انجمن‏هاى بحث و گفتگو؛
4. پايگاه‏هاى دانش و كتابخانه‏هاى ديجيتال؛
5. موتورهاى جستجو؛
6. ساخته‏هاى خبررسانى.
مهندس اميرپور سلطانى اجزاى آموزش الكترونيكى را به‏صورت فهرست زير برشمرد:
- سامانه مديريت محتوا (CUS)؛
- سامانه مديريت محتوا (LMS)؛
- ابزار نگارش: كسى كه آشنايى اندكى درباره رايانه داشته باشد مى‏تواند از اين ابزار استفاده كند و بر اساس آن به توليد محتوا اقدام نمايد و آن را در سامانه مديريت محتوا قرار دهد.
- كلاس درس مجازى، كه قابليت پايدارى اطلاعات ارائه شده از خصوصيات آن است.
وى در بحث توليد دانش، توجه اساسى به موارد ذيل را ضرورى خواند:
- توسعه سواد ديجيتالى به‏گونه‏اى كه دوره‏ها مهارتى‏تر شود؛
- هدايت صحيح سرمايه‏گذارى و توجه به محتوا در اين زمينه؛
- توجه به تجربيات كشورهاى ديگر و عدم تكرار اشتباهات آنان؛
- تبعيت از استانداردهاى بين‏المللى؛
- پرهيز از نگرش بخشى و به اشتراك‏گذارى دانش.
در پايان اين نشست، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد. مهندس سلطانى در پاسخ به اين سؤال كه آيا در ايران استاندارد مخازن تجمعى مطابق با استانداردهاى جهانى، توليد شده است؟ گفت: «در سطح جهانى چنين استانداردى تدوين و ارائه شده است؛ ولى در ايران چنين استانداردى تدوين نشده است».