اهميت و ضرورت
بدون ترديد، امروز در شهر قم كه به عنوان مركز اصلى توليد فكر دينى به شمار مىآيد، كمتر محققى به ارزش استفاده از اينترنت و وبلاگ پى نبرده است و تقريباً اغلب انديشمندان يكى از بهترين راههاى انتقال مفاهيم و عقايد دينى را استفاده از اين ابزارها مىدانند و بعضى از خبرگزارىها قم را دومين شهر كشور در زمينه سرانه مصرف اينترنت مىدانند.(1)
وبلاگ، منبر جهانى
به عقيده دكتر نيكولا دورينگ Doring Dr.Nicola روانشناس، جامعهشناس و استاد علوم ارتباطى در دانشگاه ايلنا: «امروزه وبلاگنويسى پرطرفدارترين نوع انتشار اينترنتى است. اين ابزار از كاربران عرصه اينترنت، ناشران فعالى مىسازد كه به هيچ سازمان و رسانهاى وابسته نيستند».(2)
عدهاى از كارشناسان بينالمللى اينترنت معتقدند كه وبلاگنويسى نوعى تاريخ و ادبيات شفاهى است؛ اما به صورت مكتوب كه اخبار، خاطرات، داستانها و نصايح را زبان به زبان و سينه به سينه و وبلاگ به وبلاگ نقل مىكنند، و به نوعى در يادها و خاطرهها مىمانند.(3)
از اينرو، ما وبلاگ را منبرى جهانى مىدانيم كه سوار بر امواج الكترونيكى در حال حركت است و در صورت استفاده صحيح و كامل از آن مىتواند يكى از بهترين ابزار براى تبليغ مفاهيم، ارزشها و اعتقادات دينى باشد.
نقش وبلاگها در تبليغ دين
از دههها پيش، گفتار غالب روحانيون بهخصوص جوانان، اين بود كه براى تبليغ اسلام بايد به «زبان روز» مجهز شد. نظام معرفتى اسلام خاصه تشيع، هيچ خطا و خللى ندارد و هر چه هست از مجهز نبودن به ابزارهاى تبليغى نوين بر مىخيزد و اگر روحانيون بتوانند با زبانهاى زنده دنيا سخن بگويند يا از ابزارهاى تبليغى پيشرفته بهره بگيرند، نقش شك و شرك از صفحه جهان شسته خواهد شد و جوامع بشرى به سوى دينمدارى حركت مىنمايند و مشكلات اخلاقى، اجتماعى، سياسى و اقتصادى آنان برطرف گرديده و يا به حداقل خواهد رسيد.
امروزه وبلاگها از پركاربردترين ابزارهاى مورد استفاده در انتقال اطلاعات و پيامهاى الكترونيكى هستند و هر روز كه مىگذرد، اين پديده جلوه خاصى از جهات مختلف سياسى، فرهنگى، مذهبى و علمى به خود مىگيرد و همهروزه صدها بلاگر (Bloger) به جمع نويسندگان وبلاگ اضافه مىشوند. هم اكنون با اينكه بيش از چهار سال از عمر پديده وبلاگنويسى در كشور ما نمىگذرد، موج وبلاگنويسى تمامى اقشار جامعه را فرا گرفته و وبلاگهاى ثبت شده تا اول پاييز امسال (1384ش) فقط در «پرشينبلاگ» (Persianblog) به 87649 وبلاگ مىرسد كه نسبت به سه ماه گذشته حدود 12 درصد افزايش يافته است.
به اين خاطر، كار كردن فعال و هدفمند با وبلاگ باعث مىشود كه بتوانيم بهتر با ديگران ارتباط پيدا كنيم؛ ارتباطى خالى از ترس و پنهانكارى. دنياى بىتكلف وبلاگ اجازه مىدهد تا سخنان و ديدگاههاى خود را راحتتر به طرف مقابل تفهيم نمايم و مفاهيم دينى را به تمامى جويندگان راه حقيقت ارائه كنيم و از آنجا كه تبليغ دين از جمله وظايف اصلى طلاب است، حضور چشمگير آنان در اين عرصه موفقيتهاى فراوانى را به دنبال خواهد داشت.
مزاياى وبلاگنويسى
با توجه به نقش مؤثر وبلاگ در عرصه اطلاعرسانى، ويژگىها و مزاياى ذيل را مىتوان براى وبلاگنويسان عزيز خاصّه طلاّب علوم دينى برشمرد:
1. رشد هويت شخصى
عمل نوشتن به خودى خود، شخص را مجبور به مرتب كردن افكار و ايدههاى خود و تفكر عميقتر و سعى در بيان دقيقتر آنها مىكند. با نوشتن در محيط عمومى مانند وبلاگ، از نويسنده توقع بيشترى در توضيحات مطالب و ارائه كلام منطقى و قابل فهم مىرود و برخلاف نوشتن سريع افكار و احساسات بر روى كاغذ، شخص وبلاگنويس مجبور است كه افكار خود را بيشتر سازماندهى كند. بديهى است كه اين موضوع مىتواند كمك خوبى براى رشد هويت شخصى يك وبلاگنويس باشد.
2. رشد خلاقيت
يك پروژه وبلاگى طولانى و موفق، نشاندهنده پايدارى و ديسيپلين بلاگر آن و همينطور آگاهى فنى و توانايى او در ساخت و پرداخت وبلاگ و محتويات آن است. به جهت انتقاد خوانندگان از مطالب وبلاگها، كيفيت نوشتهها بسيار بهتر از نوشتههاى شخصى است و اين موضوع كمك شايانى به رشد خلاقيت و پويايى انديشه وبلاگنويسان مىكند. از جمله فوايد اين ويژگى آن است كه بعضى از وبلاگنويسان موفق به انتشار مطلب وبلاگ خود به صورت كتاب مىشوند.
3. شناخت مخاطب
وجود امكاناتى مانند «تعداد بازديدكنندگان» و «نظريات و پيشنهادات» در وبلاگها، موجب مىگردد كه نويسنده بهخوبى با ديدگاه خوانندگان آشنا شود و با مخاطبان خود در موضوعى كه علاقه دارند، بحث و گفتگو كند و به سؤالهاى آنان پاسخ دهد.
4. بيشترين استفادهكننده با كمترين هزينه
يكى از مشكلاتى كه دامنگير نويسندگان به ويژه جوانان، است، هزينههاى سنگين چاپ و نشر كتاب است كه بسيارى را از انتشار آثارشان منصرف مىكند و چه بسيار تحقيقات سودمندى كه به همين سبب منتشر نشده و يا در منطقهاى خاص منتشر شدهاند و نسخههاى آن در همانجا تمام شده است و ديگران از آن محروم ماندهاند. ولى وبلاگها با هزينهاى ناچيز مىتوانند نوشتهها و تحقيقات شما را از كنار ميز كارتان به تمامى پژوهشگران دنيا بدون مشكلات مرزى، سياسى و اجتماعى و در كمترين زمان و با حداقل هزينه ممكن عرضه كند و در معرض استفاده همگان قرار دهد.
مرورى بر وبلاگهاى طلاب
با وجود اينكه كمتر از چهار سال است كه از عمر وبلاگنويسى در ايران مىگذرد، طلاب حضور گستردهاى در اين عرصه داشته و صدها وبلاگ را به نام خود ثبت كردهاند. اگر چه آمار دقيقى از وبلاگ طلاب بهدست نيامده است، ولى با جستجوى كلماتى همچون: وبلاگ طلاب، طلبه، روحانى، آخوند و حجره طلبگى در موتورهاى جستجو مانند Google و Yahoo و نيز كاوش در پايگاههاى ارائه دهنده وبلاگ از قبيل: Parsiblog ، Blogfaو Persianblog و يا جستجو در بلاگسترها Blogsphere (لينكستانها)، مىتوان به اسامى و نشانى اين گونه وبلاگها دست يافت؛ مثلاً وبلاگ «منبر» به نشانى:http://menbar.persianblog.com
در لينكستان خود به عنوان «دوستان طلبه» فهرست حدود 30 عدد از وبلاگ طلاب را ذكر كرده است.
گفتنى است كه در بعضى از موارد نام وبلاگها با متن درج شده در آن هيچ ارتباطى ندارد و اين مسئله خود باعث مىشود كه خوانندگان در سردرگمى قرار بگيرند. البته آنچه در اينجا حائز اهميت است، رشد كيفى وبلاگ طلاب است كه در اين چند سال رشد چشمگيرى داشته و آينده خوبى را نويد مىدهد. در مجموع، مىتوان برترىها، تفاوتها و كاستىهاى وبلاگ طلاب را در شاخصهاى ذيل خلاصه كرد:
1. محتوا
موضوعاتى كه بلاگرهاى مذهبى يا همان طلاب نويسنده براى وبلاگ خود بر مىگزينند، تنوع و گرايش مذهبى دارد و فقط موارد نادرى را مىتوان يافت كه طلاب به بيان درد دلها و خاطرات دلتنگى خود پرداختهاند و يا به ارائه داستانهاى تخيلى و ادبى مبادرت ورزيدهاند. موضوعات زير پارهاى از مهمترين دل مشغولىهاى طلاب در وبلاگهايشان است:
- اخبار مذهبى و دينى؛
- عقايد مذهبى، بهخصوص امامت و ولايت؛
- گلچين سخنان ائمه(ع) با ترجمه فارسى؛
- پاسخ به سؤالهاى فقهى و اعتقادى؛
- تاريخ و سيره معصومين (ع)؛
- مهدويت و انتظار ظهور؛
- مداحى و اشعار مذهبى؛
- مطالب و نكات ادبى و عرفانى؛
- اخبار و تحليل مسائل سياسى؛
- بيان مشكلات اجتماعى و فردى؛
- زنان و مسائل خانواده؛
- داستانها و خاطرات؛ در اين باره شمار بسيارى از طلاب به ارائه خاطرات حجرههاى طلبگى پرداختاند و به تبيين كاستىها و كمبودها همت گماردهاند و در عين حال، صفا و صميمت حاكم بر فضاى حجرههاى طلاب را به خوبى ترسيم نمودهاند. اما خاطرات سفرهاى تبليغى، مشكلات موجود، در تبليغ و موارد ديگر، در مرحله بعدى قرار دارند.
2. ادبيات
بيشتر وبلاگنويسان به سادهنويسى و پرهيز از جملات سنگين گرايش آشكار دارند و همواره مىكوشند تا فضاى وبلاگ خود را صميمى جلوه دهند و مطالب خويش را با روانترين زبانها و صميمانهترين قلمها بيان نمايند؛ ولى در وبلاگ طلاب، اغلب فضاى حوزوى بر آن حاكم است و معمولاً از كلمات خشك و بىروح و در مواردى غير مأنوس استفاده شده است و كمتر صميمانه سخن مىگويند. محتواى غالب اين وبلاگها نثرهايى از سخنان معصومين(ع) همراه با بزرگداشت مراسم دينى و ياد كردن بزرگان دينى است كه با بيانى عالمانه و غير جذاب بيان گرديدهاند.
3. گرافيك
استفاده از تصاوير مذهبى، از ويژگىهاى وبلاگ طلاب است، وجود تصاوير اگر چه مدت باز شدن وبلاگ را به شدت كاهش مىدهد، ولى فضاى خاصى را به وبلاگ مىبخشد كه درخور توجه و ستايش است و بيانگر حال و هواى اعتقادات و شخصيت نويسنده است.
4. لينك بلاگستر (4)
اين روزها هر وبلاگنويسى كه بدنبال متنوع كردن وبلاگ خود و جذب مخاطبان بيشتر است، بايد توجه داشته باشد كه يك لينك ساده و جالب نيز مىتواند همانند يك فتوبلاگ وبلاگ شما را جذابتر و خواندىتر نشان دهد. در وبلاگ طلاب نيز اين مسئله مورد توجه واقع شده و وبلاگهايى مانند: منبر،(5) عصر موعود، احمد لطفى (6) و مركز فرهنگى شهيد مدرس (7) به علت داشتن لينكهاى بسيار بيشترين مراجعهكننده را دارند.
بهروزرسانى
سوگمندانه! بايد اقرار كرد كه بيشتر وبلاگهاى طلاب از چند صفحه فراتر نرفته است و شور و نشاط وبلاگنويس پس از مدتى فروكش كرده و بعد از گذشت چند هفته از ايجاد آن، ديگر بهروز نشده است و موارد نادرى نيز يافت مىشود كه هيچ مطلبى در وبلاگ ارائه نگرديده است. (8) بعضى از وبلاگها نيز به علت به روز نشدن در زمان طولانى، از فهرست وبلاگها حذف شدهاند.
سخن آخر
به عقيده بعضى از صاحبنظران،(9) مديران ارشد حوزهها و يا هر نهاد ديگرى كه دين و آموزههاى دينى را براى انسان معاصر لازم و ضرورى مىشمارند، بايد هر چه زودتر به سوى تشكيل مجالسى پيش روند كه در آنها منابر ديجيتال برپاست و حوزههاى دينى و طلاب علوم اسلامى نيز بايد خود را براى حضور در محيطهاى نو آماده كنند و در اين عرصه پيش رو باشند و فضاى اينترنت و به طور خاص وبلاگهاى مذهبى را بهرهمند از معارف ناب اسلامى نمايند.
