اشاره مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى به منظور حفظ ميراث كهن عارفان بزرگ اسلامى و عرضه آثار نفيس عرفانى به محققان و انديشمندان، نرمافزار «كتابخانه نور - عرفان 2» را با قابليتهاى مفيد در اختيار كاربران قرار داده است. اين برنامه نسبت به نسخه پيشين آن، از متون و منابع غنىترى بهره جسته و امكانات متنوعترى را در معرض استفاده پژوهندگان حوزه عرفان اسلامى قرار داده است. قابليت مقايسه دو متن مختلف، ارتباط دو سويه ميان 5 عنوان ترجمه و متن، محدود كردن دامنه برنامه به كتاب يا كتابهاى مورد نظر، امكان اولويتبندى در انتخاب 17 عنوان شرح مرتبط با متن، و نيز ارتباط ميان متن كتب و آيات قرآن كريم، از جمله ويژگىهاى مهم اين نرمافزار به شمار مىرود.
محتواى برنامه در اين برنامه، متن كامل 40 عنوان كتاب عرفانى از نويسندگان بزرگ اسلامى در طى 94 جلد ارائه شده است. اين كتب شامل: متون اصلى، شرح، ترجمه، حاشيه و تعليقههاى آنهاست كه عبارتاند: الفتوحات المكية، نصوص الحكم، الفكوك، المحجة البيضاء فى تهذيب الاوصياء، النفحات الالهية، ترجمة مصباح الشريعة، ديوان ابن فارض، رسالة النصوص، تمهيد القواعد، عنوان شرح فصوص الحكم، شرح منازل السائرين، قوت القلوب، نقد النقود فى معرفة الوجود، مفتاح الغيب، مصباح الهداية الى الخلافة والولاية، مصباح الأنس و مشارق الدرارى.
امكانات برنامه كتابخانه، قسمت اصلى برنامه است كه پنج بخش: نمايش، جستجو، شرح و متن، آيات و لغتنامه را در خود جاى داده است. 1. نمايش در بخش نمايش، متن كامل 40 عنوان كتاب عرفانى با قابليتهاى گوناگون همچون مشاهده شماره جلد و صفحه متن جارى در دسترس مىباشد. همچنين كاربر مىتواند با درج شماره جلد و يا صفحه مورد نظر به محل مورد نظر منتقل شود. به منظور استفاده بهتر از برنامه، دو نوع فهرست در اين بخش ارائه گرديده است؛ فهرست درختى، فهرستى از كتب و سرفصلهاى آنها را در معرض مشاهده قرار مىدهد و فهرست گزينشى، فهرست تمام عناوين و سرفصلهاى كتب برنامه را عرضه مىدارد و در هر دو فهرست با استفاده از امكان دامنه مىتوان به محدود كردن كتب و يا ابواب و سرفصلهاى آنها مبادرت ورزيد. قابليت بزرگنمايى متن و فهرست بهرهمندى بهتر كاربر از متون و فهارس برنامه را در دسترس قرار داده است. يكى ديگر از ويژگىهاى اين بخش، امكان مقايسه دو متن مختلف است كه جهت بررسى تطبيقى متون موجود در برنامه تنظيم گرديده است. گزينه كتابنامه به معرفى كتاب جارى و نويسنده آن اختصاص دارد. ضمن اينكه مىتوان براى دست يافتن به اطلاعات جامعتر در اين زمينه، از قابليت رفتن به كتابشناسى بهرهمند شد. 2. جستجو بخش جستجو، جهت يافتن عبارات و مطالب دلخواه در برنامه طراحى شده است كه در دو قسمت: جستجو در متن و جستجو در فهرست تنظيم گرديده است و از طريق: فهرست كلمات، عملگرهاى منطقى، فهرستسازى، و فهرست عناوين و ابواب كتب مىتوان به كاوش در متون عرفانى پرداخت. بازسازى فهرست كلمات با تغيير دامنه جستجو، از ديگر قابليتهاى مهمّ اين بخش است. پس از انجام فرايند جستجو، جواب اجمالى مورد جستجو مشتمل بر عنوان كتاب، شماره جلد و صفحه مربوطه، و نيز پاسخ تفصيلى آن به همراه امكان نمايش متن كامل در اختيار كاربر قرار مىگيرد. 3. شرح و متن در بخش شرح و متن، امكان مشاهده همزمان متن كتب و شرح آنها فراهم شده است و كاربر مىتواند در صورتى كه شروح متعددى براى يك كتاب ارائه شده باشد، به گزينش شرح دلخواه خويش اقدام نمايد و يا به ترتيب مورد نظر خود آنها را تنظيم كند. عبارتى كه داراى شرح باشد، با علامتى ويژه مشخص شده است كه انتخاب آن، شرح و يا شروح مرتبط را در پنجرهاى مستقل به نمايش درمىآورد. همچنين كاربر مىتواند به وسيله قابليت فهرست در اين بخش، از فهرست درختى كتاب فعال در برنامه و نيز نمايش محل واقع شدن بند جارى در فهرست بهرهمند شود. در قسمت مربوط به شرح، عنوان شرح يا شروح متن جارى در اختيار كاربر قرار مىگيرد و در صورت تعدد شروح مىتوان دامنه شرحهاى برنامه را به مورد يا موارد دلخواه محدود نمود. همچنين به كمك قابليت تغيير اولويت مىتوان فهرست شروح هر متن را به صورت الفبايى تنظيم كرد و يا آن را به ترتيب مورد نظر مرتب ساخت كه در اين صورت، اولويت نمايش شرحها بر اساس اين فهرست خواهد بود. انتخاب گزينه فقط شرح جارى به محقق امكان مىدهد كه فقط شرح جارى در برنامه فعال باشد و شروح ديگر غير فعال باقى بمانند. 4 - آيات يكى ديگر از قابليتهاى برنامه، اختصاص بخش آيات جهت نمايش متن قرآن كريم مىباشد كه در دو قسمت نمايش و جستجو عرضه شده است. در قسمت نمايش، كاربر مىتواند به متن كامل قرآن كريم به رسم الخطّ استاد نيريزى دسترسى داشته باشد و چنانچه گزينه آيات در كتب فعال باشد، آياتى كه در متن كتب برنامه وجود دارد، همراه نشانى و متن مربوطه به نمايش در مىآيد. همزمان با نمايش هر آيه، متنى از كتب برنامه كه به آن آيه اشاره دارد، به همراه نشانى آن در قسمتى مستقل عرضه مىشود. همچنين كاربر مىتواند از قابليت انتخاب سوره، آيه و جزء مورد نظر خويش استفاده نمايد و به كمك گزينه قرآن مدينه، از نمايش متن كامل قرآن كريم با رسم الخطّ عثمان طه بهرهمند گردد. در قسمت جستجو نيز قابليت پژوهش در الفاظ قرآن كريم به روشهاى گوناگون فراهم آمده است تا تحقيق در اين حوزه به شكل خوبى سامان گيرد؛ چنان كه در قسمت فهرست كلمات قرآن كه به صورت الفبايى قابل مشاهده است، مىتوان به جستجو در واژگان قرآن پرداخت و در قسمت فهرست ريشههاى قرآن با انتخاب هر ريشه، از تمام مشتقات آن ريشه در متن قرآن آگاه شد. نمايش آيه و نشانى آن در كتاب به همراه شماره جلد و صفحه مربوطه، نمايش اجمالى و تفصيلى متن، و نيز دامنه كتابى، از ديگر امكانات قسمت جستجوست. 5. لغتنامه كتاب 15 جلدى لسان العرب فهم معناى لغات دشوار را براى كاربران آسان نموده و در دو قسمت ريشه و مشتق، امكان جستجوى مطلوب را براى محققان فراهم ساخته است. 6. امكانات پژوهشى در اين برنامه امكانات پژوهشى مفيدى ارائه شده است. قابليتهاى متنوع پژوهشى همچون: نمايهزنى، حاشيهنويسى، رنگى كردن و علامت گذارى، انتقال متن انتخابى به قسمت يادداشت و يا انتقال مستقيم متن گزينشى به محيط MS-Word ، از ديگر توانمندىهاى اين برنامه است. كاربر به وسيله علامت گذارى مىتواند جهت مراجعات بعدى، در مكانهاى مورد نظر خود در متن علامت بگذارد و با به كمك نمايه بر متن براى هرمتنى كه مطالعه مىكند، نمايه يا عنوان خاصى قرار دهد تا در صورت نياز به آنها مراجعه نمايد. قابليت رنگى كردن متن و مديريت متن رنگ شده به محقق امكان مىدهد كه متن دلخواه خويش را رنگى نمايد و براهى هر رنگ عنوانى را برگزيند و مديريت لازم را بر متنهاى رنگى شده، اعمال نمايد. همچنين وجود قابليت حاشيهنويسى در برنامه موجب شده كه فقهپژوهان عزيز بتوانند ديدگاهها و نكتههاى مورد نظر خود را در اين قسمت درج كنند تا در موقع نياز به آنها دسترسى داشته باشند. گزينه پژوهش كه در بخشهاى مختلف برنامه ارائه شده، به كاربر امكان مىدهد تا به هنگام نياز، به بخش: نمايش، جستجو، آيات، شرح و متن و يا لغتنامه منتقل شود و روند پژوهش را در آنجا ادامه دهد. 7. ساير امكانات كاربر مىتواند مطالب انتخابى را به بخش يادداشت منتقل سازد و پس از ويرايش، در پروندهاى مشخص ذخيره كند و يا به چاپ برساند. گفتنى است كه امكان راهنما توضيحات لازم را در باره هر قسمت از برنامه به نمايش مىگذارد. در بخش امكانات برنامه، قابليت انتخاب هفت نوع قلم و صفحه كليد رايج قابل دستيابى است و در قسمت تحقيقات نيز مىتوان مسيرى را جهت ضبط پژوهشهاى شخصى خود تعيين كرد و از امكانات گوناگون آن بهرهمند شد. اطلاعات مفيدى نيز در مورد كتابهاى برنامه و مؤلفان آنها، معرفى نرمافزار عرفان 2 و مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، در بخش درباره ارائه شده است.
