فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

چكيده
پديده وبلاگ در ايران با استقبال و توجه زيادى همراه بوده است. اگر چه اكنون از تب اوليه آن كاسته شده؛ اما به همان نسبت نيز نهادينه شده است. استقبال بسيار كاربران فارسى زبان، توسعه دهندگان وب ايرانى را نيز به ايجاد سرويس‏هاى ساخت و مديريت وبلاگ واداشته است. سرويس‏دهنده‏هاى خدمات وبلاگ، اين امكان را در اختيار كاربران اينترنت قرار مى‏دهند كه بتوانند يادداشت‏هاى روزانه خود را به صورت آنلاين، بر روى اينترنت ثبت كرده، اجازه دهند ديگران از اين نوشته‏ها استفاده كنند.
در حال حاضر 5 پايگاه بزرگ ارائه دهنده خدمات رايگان وبلاگ‏نويسى به زبان فارسى فعاليت مى‏كنند كه هر يك نقاط ضعف و قوت خاصى دارند و هر يك طرفدارانى براى خود جمع كرده‏اند.
اين ابزارها نيز، چون ابزارهاى خارجى، از نظر چارچوب كار و عوامل اصلى مانند هم هستند و تنها از نظر امكانات جانبى، سرعت، جذابيت و مواردى از اين قبيل، تفاوتهايى دارند با هم دارند.
اين مقاله با اشاره به موقعيت هر يك از اين ابزارها در ايران به طور خاص، به بيان برخى ويژگى هاى متمايز كننده پارسى بلاگ خواهد پرداخت.

ورود وبلاگ به ايران
پس از گذشت قريب چهار سال از ورود وبلاگ به ايران و استقبال بى نظير از انواع قشرهاى كاربران اينترنتى از اين پديده جديد، شاهد رشد روزافزون انواع وبلاگ‏ها در زمينه‏هاى مختلف هستيم. بى شك در جامعه‏اى با ساختار دينى و عقايد و باورهاى مذهبى، هر پديده‏اى گرچه در محيط مجازى، بسيار زود رنگ و بوى مذهبى مى‏گيرد. وبلاگ نيز از اين امر مستثنى نيست. اين مسئله به ايران، اختصاص ندارد و در ساير كشورها نيز به صورت‏هاى متفاوت مشاهده مى‏شود. در اين مقاله به بررسى ابزارهاى موجود وبلاگ‏نويسى و امكانات آنها براى وبلاگ‏هاى مذهبى، به خصوص پارسى‏بلاگ خواهيم پرداخت.
سرويس‏دهنده‏هاى خدمات وبلاگ، اين امكان را در اختيار كاربران اينترنت قرار مى‏دهند كه يادداشت‏هاى روزانه خود را به صورت آنلاين، بر روى اينترنت ثبت كرده و اجازه دهند، ديگران از آن استفاده كنند. از اين طريق تجربيات و احساسات درونى افراد جامعه به اشتراك گذاشته مى‏شود و نرم‏افزار وبلاگ‏نويسى، امكان بهره‏مندى از اين نوشته‏ها را به همگان مى‏دهد.
ابزارهاى وبلاگ نويسى غالباً رايگان يا ارزان هستند و محتواى غير سازمان يافته وب را سازماندهى مى‏ظكنند. اين ابزارها، با تنظيم كدهاى (HTML (1 و (XML (2 محيط جذابى تهيه مى‏كنند. اين جريان در سال 1999م با ظهور نخستين ابزار رايگان وبلاگ نويسى، با نام بلاگر توسط شركت «پيرا»(3) شروع شد.
بيشتر سيستم‏ها يا ابزارهاى وبلاگ‏نويسى در كاركرد و عمل مشابه هم هستند و قالب و چهارچوب اصلى آنها يكى است: همه آنها مطالب را به صورت تاريخى معكوس تنظيم مى كنند؛ زمان و تاريخ ثبت هر مطلب را با درج نام نويسنده آن ثبت مى كنند؛ آرشيو هفتگى يا ماهانه دارند؛ غالباً قسمتى براى ثبت نظرات خوانندگان خود دارند؛ بيشتر آنها بصورت رايگان، همراه با اختصاص فضاى ميزبانى روى وب ارائه مى شوند و اختلافات جزئى در رنگ، فونت، قالب يا قيمت دارند.
اين ابزارها را مى‏توان به دو گروه ابزارهاى وبلاگ‏نويسى رايگان (4)، مانندLivejournal Blogger,و ابزارهاى وبلاگ‏نويسى تجارى(5)، مانند (MovableType, Typepad) تقسيم كرد. تعدادى از ابزارها از جمله «بلاگر» هم بصورت رايگان و هم بصورت غير رايگان ارائه مى‏شوند كه داراى امكانات فوق العاده و پشتيبانى‏هاى گسترده هستند.

ابزارهاى ايرانى
اكنون پنج پايگاه ارائه‏دهنده خدمات رايگان وبلاگ‏نويسى به زبان فارسى فعاليت مى‏كنند. اين سايت‏ها هر يك طرفداران خاصى دارند. اين ابزارها نيز مانند ابزارهاى خارجى، از نظر چارچوب كار و عوامل اصلى مشابه بوده و تنها از نظر امكانات جانبى، سرعت، جذابيت و... با هم تفاوت‏هايى دارند. پس از ميهن بلاگ، به تازگى سايت‏هاى بلاگفا و بلاگ‏اسكاى، و در روزهاى اخير پارسى‏بلاگ هم با درج امكانات جديد، سعى كرده‏اند كه از قافله عقب نمانند. درباره زمينه‏هاى فعاليت اين پايگاه‏ها مرز مشخصى وجود ندارد؛ ليكن پارسى‏بلاگ، با توجه به نوع طراحى و امكانات (اعلان اوقات شرعى، احاديث بزرگان و امامان دين و قوانين و مقرراتى كه در اين مورد تدوين كرده و نيز نحوه عضوگيرى خاص آن كه تنها از طريق معرفى‏نامه قابل ثبت است) نشان داده است كه بيشتر از ساير موارد به نشر مطالب دينى و مذهبى تمايل دارد. با اين توصيف، به بيان برخى ويژگى‏هاى متمايزكننده پارسى‏بلاگ خواهيم پرداخت.

پرشين بلاگ(6)
پرشين‏بلاگ نخستين ابزار وبلاگ‏نويسى ايرانى شناخته مى‏شود كه بيشترين تعداد كاربر را در ميان سرويس‏دهنده‏هاى فارسى دارد. اين سايت امكانات مورد نياز يك وبلاگ‏نويس ساده را دارد، هدف مديران سايت، بيشتر حفظ كيفيت و نيز از دست ندادن كاربرانى بوده كه با مشاهده سرويس‏هاى مشابه، احتمال مهاجرت آنها به سرويس‏هاى ديگر وجود دارد. به عنوان اولين ابزار فارسى زبان، پرشين‏بلاگ در مدت زمان كوتاهى در ميان وبلاگ‏نويسان ايرانى شناخته شد؛ يكى از معايب اين سيستم سرعت پايين آن است كه با ظهور ابزارهاى ديگر به نظر مى‏رسد مديران آن بايد براى اين مشكل تدبيرى بينديشند. همچنين يك انجمن رفع اشكال مستقل نيز با نام پرشين‏تاك(7) دارد كه كاربران مى‏توانند مشكلات خويش را در آنجا مطرح كنند.

بلاگ‏اسكاى(8)
بلاگ‏اسكاى نخستين پايگاهى بود كه به رقابت با پرشين‏بلاگ برخاست. اين سيستم در مدتى بسيار كوتاه تعداد زيادى كاربر جذب نمود. امكاناتى كه بلاگ‏اسكاى در اختيار كاربران مى‏گذاشت، نسبت به امكانات پرشين‏بلاگ بهتر بود. امكان ويرايش قالب نظرسنجى، افزودن لوگو، سرعت بالا و نداشتن تبليغ، مهم‏ترين برترى‏هاى بلاگ‏اسكاى بودند؛ اين سايت پس از مدتى هك شد و حدود يك ماه غير قابل استفاده بود؛ اما دوباره وبلاگ‏هاى اين سرويس فعال شدند.
مديران اين پايگاه، هر چند وقت يك‏بار عضوگيرى مى‏كنند و دوباره آن را مى‏بندند. اين سرويس به تازگى ويرايش شده و امكانات قابل توجهى را در اختيار كاربران خود نهاده است.

بلاگفا(9)
بلاگفا در آغاز نسبت به سيستم‏هاى مشابه امكانات بيشترى نداشت؛ اما سادگى و سرعت آن موجب جذب تعداد قابل توجهى از كاربران شد و بنظر مى رسد به همين دليل هنوز در ميان كاربران ايرانى محبوبيت خاصى دارد. در حقيقت اگر امكانات آن را با ساير ابزارها يكسان بدانيم، اين سرعت و سهولت بلاگفا است كه آن را متمايز مى‏كند. همچنين بخش پيوندهاى آن نيز براى كاربرانى كه با طراحى قالب آشنايى ندارند، بسيار مناسب است. به تازگى نيز بخش پروفايل در آن ايجاد شده كه وبلاگ‏نويسان مى‏توانند، تصوير خود يا لوگوى سايت را به همراه توضيحاتى درباره نويسنده و وبلاگ، در آن قرار دهند.
اين سرويس نيز امكانات تازه‏اى چون امكان ايجاد وبلاگ گروهى و موضوع‏بندى مطالب را به سايت خود افزوده است.

ميهن‏بلاگ(10)
سيستم ميهن‏بلاگ، نسبت به بقيه جوان‏تر است؛ اما امكاناتى حرفه‏اى و جالب توجه در اختيار كاربران مى‏گذارد. به گونه‏اى كه مى‏توان گفت اين امكانات حتى با سيستم‏هاى مديريت وبلاگ شخصى نيز برابرى مى‏كند: سيستم قدرتمند جست‏وجوگر، امكان ارسال به آينده و ارسال خلاصه و ادامه مطلب، امكان اضافه‏كردن نويسنده‏هاى وبلاگ با شناسه‏هاى متفاوت (وبلاگ گروهى) و... از جمله امكانات اين سيستم است، شايد سخنى به گزاف نگفته باشيم كه وبلاگ گروهى در ايران با اين سيستم شناخته‏تر شد. اين سايت همچنين يك انجمن رفع اشكال نيز براى كاربران تدارك ديده شده است.

پارسى‏بلاگ (11)
پارسى‏بلاگ كه از مرداد 1383 كار خود را آغاز كرده است، از لحاظ امكانات، تقريباً بيشتر امكانات سيستم‏هاى مذكور را داراست، به علاوه امكانات بسيار زياد و كارآمدترى نيز دارد كه سيستم‏هاى ديگر فاقد آنها است. جديت مديران پارسى در برخورد با موارد خلاف قوانين، موجب ايجاد محيطى سالم در پارسى‏بلاگ گرديده است. به همين دليل بيشتر وبلاگ‏نويسانى كه قصد نوشتن مطالب مفيد دارند يا وبلاگ‏نويسان مذهبى، جذب اين سيستم شده‏اند.
پارسى‏بلاگ كتاب و CD اى از نوشته‏هاى منتخب وبلاگ‏ها را با نام كشكول پارسى منتشر كرده كه در نوع خود كار جديدى است. هدف مديران اين سايت، بيشتر ارتقاى سطح كيفى محتواى وبلاگ‏هاست. به تازگى پارسى‏بلاگ، نسخه جديد اين سيستم را به همراه نسخه آزمايشى سيستم پارسى‏يار (شبكه دوست‏يابى) به كاربران خود ارائه كرده است كه به طور كلى هم از نظر طراحى گرافيكى و هم از لحاظ امكانات با سيستم قبلى تفاوت‏هاى بسيار زيادى دارد. تصوير صفحه خانگى جديد سايت پارسى بلاگ را نشان مى دهد.

برخى امكانات منحصر به فرد پارسى‏بلاگ
همان گونه كه گفته شد پارسى‏بلاگ تقريباً بيشتر امكانات موجود در ديگر سيستم‏هاى وبلاگ‏نويسى يادشده مذكور را داراست و علاوه و بر آنها امكانات ديگرى نيز دارد كه منحصر به خود پارسى‏بلاگ است.
با توجه به اينكه وبلاگ‏نويسان اغلب افراد غير متخصص در زمينه برنامه‏نويسى هستند، پارسى‏بلاگ كار را در بيشتر موارد براى كاربران خود بسيار آسان كرده است؛ براى مثال بيشتر كاربران براى ايجاد بخش‏هاى لينك دوستان (لينكدونى)، آرشيو وبلاگ و لوگوى وبلاگ، در سيستم‏هاى ديگر، بايد تغييراتى در قالب وبلاگ بدهند كه اين خود مستلزم آشنايى كاربر با برنامه HTMLاست. اما در سيستم پارسى‏بلاگ اصلاً نيازى به تغيير در قالب نيست و تمام كارها به صورت هوشمند و به سادگى انجام مى‏گيرد.
صفحه مشخصات فردى پارسى‏بلاگ، براى هر يك از كاربران خود صفحه‏اى مجزا، با عنوان صفحه مشخصات خود در نظر گرفته است كه كاربر به راحتى مى‏تواند، اطلاعاتى را در مورد خود، به همراه عكس و نيز توضيحات مفيد ديگر كه موجب ايجاد ارتباط زنده تر در دنياى صفر و يك مى‏گردد، وارد آن نمايد.
ويرايش پيام هاى ارسالى
بكى از امكانات بسيار مفيد و كاربردى پارسى‏بلاگ، امكان ويرايش پيام‏هايى است كه وبلاگ‏نويس ارسال كرده است تا پيش از اقدام پارسى‏بلاگ به ايجاد اين سيستم، يكى از معضلاتى كه وبلاگ‏نويسان هميشه با آن دست به گريبان بودند، عدم دسترسى به پيام‏هاى ارسالى‏شان بود. پارسى‏بلاگ از همان ابتدا اين امكان را دارا بود كه نشان از تفكر قوى مسئولان پايگاه در جهت برآورده كردن نيازهاى روزمره وبلاگ‏نويسان است.
مشتركان وبلاگ
چنانچه وبلاگى مورد توجه شما قرار گرفت، شما به سادگى و با وارد كردن اسم و ايميل خود در وبلاگ مورد نظر، مشترك آن وبلاگ مى‏شويد و از آن پس، هرگاه وبلاگ مذكور مطلب جديدى اضافه نمايد، از طريق ايميل به شما خبر داده خواهد شد.
آلبوم تصاوير
تصاوير خود را چگونه در وبلاگم قرار دهم؟ اگر شما يك وبلاگ‏نويس هستند، حتماً تا به حال با اين سؤال برخورد كرده‏ايد. تقريباً بيشتر وبلاگ‏نويسان، حداقل يك بار خواستار پاسخ اين سؤال شده‏اند. براى كاربران پارسى‏بلاگ، پاسخ بسيار ساده است. كافى‏است شما تصويرهاى مورد نظر خود را تا حجم 512 كيلوبايت، در بخش آلبوم تصاويرتان بارگذارى كنيد و از آدرس آن در متن‏هاى مورد نظر استفاده كنيد. به همين سادگى!
پارسى‏يار (سيستم دوست‏يابى مشابه اوركات)
پارسى‏بلاگ، انجمنى براى وبلاگ‏نويسان سيستم خود تهيه كرده كه كاربران پس از عضويت در آن، علاوه بر طرح سؤالات و پيشنهادات خود، مى‏توانند گروه‏هاى مختلفى را تدارك ديده، مديريت نمايند. چنان كه گفته شد، اين سرويس به تازگى به پارسى‏بلاگ افزوده شده است.
جست‏وجوى وبلاگ‏هاى پارسى‏بلاگ
امكان پيدا كردن مطلب از طريق جست‏وجو، از ديگر بخش‏هايى بود كه جاى آن تقريباً تا قبل از اقدام پارسى‏بلاگ به ايجاد آن خالى بود. پارسى‏بلاگ علاوه بر امكان جست‏وجو در متون، عنوان و بخش‏هاى ديگر وبلاگ‏هاى خود، حتى در جديدترين متون وبلاگ‏ها به صورت پيشرفته و ساده، امكان جست‏وجوى وبلاگ‏هاى از روى نام وبلاگ (فهرست وبلاگ‏ها، فهرست الفبايى و همچنين فهرست موضوعى يادداشت‏ها) و درخت موضوعى را نيز فراهم آورده است. با استفاده از سيستم جست‏وجوى پيشرفته پارسى‏بلاگ، مى‏توانيد عنوان وبلاگ، يادداشت‏ها يا پيام‏ها را با هم يا مجزا جست‏وجو كنيد يا در صورت تمايل، فقط محتواى يك وبلاگ خاص را با وارد كردن آدرس آن جست‏وجو كنيد. ‏ امكان ويژه ديگرى كه در پارسى‏بلاگ به صورت انحصارى قرار داده شده، انتخاب موضوع براى هر يادداشت، به صورت مستقل است. جدا از اينكه شما چه موضوعاتى را براى وبلاگ خود انتخاب كرده‏ايد، مى‏توانيد مجدّداً از ميان درخت موضوعات پارسى‏بلاگ، هر موضوعى را كه مناسب مى‏دانيد، به يادداشت خود مرتبط سازيد تا ذيل هر يادداشت در وبلاگ شما، اين موضوعات مرتبط نمايش داده شوند و كليك روى هر يك از اين موضوعات، فهرست عناوين يادداشت‏هاى موجود در پارسى‏بلاگ در همان موضوع را نمايش مى‏دهد. چنانچه موضوع يادداشت شما با درخت موضوعى پارسى بلاگ منطبق نباشد، اين امكان نيز به سيستم جديد اضافه شده است كه شما موضوع مورد نظر خود را نيز براى نوشته خود انتخاب كنيد (موضوعات نوشته شما).

مديريت وبلاگ
مهم‏ترين بخشى كه يك وبلاگ‏نويس با آن سروكار دارد، «مديريت وبلاگ» است. محلى كه بايد روزنوشت‏هاى خود را وارد كند و تنظيمات وبلاگ خود را انجام دهد.
در بخش «مديريت وبلاگ» پارسى‏بلاگ، شما با فهرستى از عناوين مديريتى روبه‏رو مى‏شويد كه در بيشتر سرويس‏هاى وبلاگ‏نويسى ديده مى‏شوند: مديريت يادداشت‏ها و پيام‏ها، جعبه متن‏ساده و پيشرفته، جعبه متن بدون ابزار (براى استفاده سريع در اينترنت)، فهرست روز نوشت‏ها، مديريت موضوعات يك يادداشت (براى‏اين كار بايد گزينه « موضوع » يادداشت مورد نظر را انتخاب كنيد)، مديريت نظرات و پيام‏هاى يك يادداشت، پيام‏هاى خصوصى، نشانى IPنويسنده.
از نظر امكانات، پارسى‏بلاگ تقريبا در تمام موارد، تفاوت‏هاى فاحشى با ساير سيستم‏هاى مشابه دارد؛ براى مثال از نظر جعبه متن، پارسى‏بلاگ كاربردى‏ترين ابزار براى ويرايش متن توسط وبلاگ‏نويسان را به سه شكل مختلف، به همراه يك جعبه متن بدون ابزار براى كاربران خود در نظر گرفته است. كاربران با توجه به سلايق و سرعت دسترسى به اينترنت، مى‏توانند جعبه متن دلخواه خود را انتخاب نمايند.
پنجره متحرك، پنجره‏اى ويژه در صفحه اصلى پارسى‏بلاگ تعبيه شده كه پيام‏هاى فورى را به اطلاع كاربران مى‏رساند. پيام‏هاى ويژه، نظرسنجى و راهنماى آنلاين.
از ديگر ويژگى‏هاى منحصر به فرد پارسى‏بلاگ اين است كه، شما در هر بخش و گزينه از نرم‏افزار وبلاگ‏نويسى پارسى‏بلاگ اگر بر روى علامت پرسش (؟) كليك كنيد، راهنمايى مختصر و گويايى در مورد كاربرد و عملكرد همان گزينه مشاهده خواهيد كرد.

امكانات بخش نظرات وبلاگ
بخش نظرات وبلاگ هاى سيستم پارسى‏بلاگ، با ساير سيستم هاى مشابه فارسى زبان كاملاً متفاوت است. در اين بخش كه تقريباً همه سيستم‏هاى مشابه يادشده به دلايلى چون بالا بردن امنيت سيستم، حتى اجازه انتخاب آن را از كاربران خود سلب كرده‏اند، پارسى‏بلاگ ابزار بسيار مناسبى براى ويرايش متن، رنگى كردن، تغيير موقعيت نوشته ها از نظر چينش در سطر (چپ چين و راست چين و وسط چين شدن)، كلفت (Bold) كردن نوشته ها و حتى لينك دادن به نوشته، علاوه بر امكان درج شكلك و ... براى‏كاربران خود در نظر گرفته است.
بخش نظرات وبلاگ هاى پارسى بلاگ، به دليل امكان ارسال فايل‏هاى HTMLعكس دار و موسيقى دار از ساير سيستم‏هاى مشابه كاملاً متمايز شده است.

امضاى الكترونيكى
آيا اين نظر را شما براى وبلاگ من گذاشته‏ايد؟! اين چه نظريه كه شما براى من ارسال كرديد؟!
در سيستم هاى مشابه ديگر، هنوز هم كاربران با اين مشكل روبرو مى شوند كه از عنوان و آدرس آنها سوء استفاده مى‏شود؟ اما پارسى‏بلاگ با ابداع سيستم امضاى الكترونيك، اين مشكل را تا حدود زيادى حل كرده است. در اين سيستم كاربران به راحتى پيش از ارسال پيام، به وسيله امضاى الكترونيكى كه مخصوص صاحب وبلاگ است، هويت خود را تأييد مى‏كنند.

پيام خصوصى
اين بخش نيز از اقدامات و امكانات پارسى بلاگ است كه بسيار كاربردى و لازم مى نمود، اما پيش از سيستم پارسى بلاگ، هيچ يك از سيستم هاى مشابه توجهى به آن نداشتند.

پاسخ مدير وبلاگ به نظرات رسيده
با اين امكان، مدير هر وبلاگ مى‏تواند پيام رسيده را در صفحه نظرات خود و ذيل همان پيام پاسخ دهد. چنانچه شخص نظر دهنده، هنگام ارسال نظر ايميل خود را وارد كرده باشد، بلافاصله پس از پاسخ مدير وبلاگ، ايميلى براى وى ارسال خواهد شد و او را از اين پاسخ مطلع خواهد نمود.

سخن آخر
پايگاه‏هاى ايرانى ارائه‏دهنده امكانات وبلاگ‏نويسى، با ارائه امكانات سازگار با زبان و فرهنگ ايرانى، امكان وبلاگ‏نويسى آسان‏تر را براى تعداد بيشترى از كاربران فراهم ساخته‏اند. اين سيستم‏ها به تازگى تغييراتى در ظاهر و امكانات خود ايجاد كرده‏اند.
با توجه به ويژگيهايى كه درباره سرويس وبلاگ نويسى پارسى بلاگ گفته شد به نظر مى‏رسد، اين سرويس با امكانات ويژه‏اى كه براى انتشار مطالب مذهبى و دينى قرار داده است، مانند درج سخنان بزرگان به جاى تبليغات، اعلام وقت اذان، تاكيد موارد دينى و امنيت نسبتا بالا از طريق سيستم عضوگيرى خاص و...، سعى دارد از اين پديده جديد در خدمت اشاعه و انتشار اطلاعات دينى و مذهبى، راه جديدى را در ميان سرويس‏هاى وبلاگ نويسى‏باز كند و تقريبا در اين زمينه هم موفق بوده است.