فصل نامه اطلاع رسانی وآموزشی و مطالعات رایانه ای علوم اسلامی

اينترنت، به سرعت در ميان ما ايرانيان نفوذ مى‏كند، حتى دولتمردان نيز برنامه توسعه كاربران اينترنت را با شتاب دنبال مى‏كنند. حقيقت آن است كه ورود هر پديده جديد، پيامدهاى خوب يا بد تازه‏اى را در جامعه جارى مى‏كند.
آنچه در پى مى‏آيد، ترجمه مقاله‏اى اجتماعى مى‏باشد كه نشان‏دهنده حساسيت‏ها و نوع نگاه خانواده‏هاى آمريكايى، نسبت به وبلاگ‏نويسى فرزندانشان است؛ گر چه تفاوت‏هاى فرهنگى ميان جامعه ما و آمريكا بسيار است، اما با توجه به نياز آشنايى هر چه بيشتر، پيش از آفت زندگى، مقاله ذيل را تقديم مى‏داريم، چرا كه معتقديم، حضور آگاهانه در عرصه اينترنت، هميشه بهتر از حضور خام و همراه با جهل يا عدم حضور است.

كودكان و دنياى وبلاگ‏نويسى
اگر والدين با دنياى فناورى بيشتر آشنا شوند، بهتر مى‏توانند، راه‏هاى تأمين امنيت كودكان را به كار بگيرند و كودكان نيز حاضر به همكارى با والدين خود هستند.
وبلاگ‏ها و فناورى‏هاى مشابه آن، مانند سايت‏هاى شبكه‏اى اجتماعى يا Social networking sites ، قلمرو نوجوانان است. بر اساس آمار و اطلاعات كمپانى پرسيوس ديولويمنت كه در سال 2003م جمع آورى شده است، بيش از نيمى از صاحبان وبلاگ، نوجوانان 13 تا 19 سال هستند. همچنين بر اساس آمار و اطلاعات «كام اسكور مديا متريكس»، بيشتر نوجوانان زير 17 سال، در ژانويه 2005م به وبلاگ‏ها و سايت‏هاى شبكه اجتماعى مراجعه كرده‏اند؛ به طورى كه 15 نخست، همه از ميان وبلاگ‏ها بودند. آنچه نگرانى كارشناسانى چون «هندى» را برانگيخته، محتواى اين وبلاگ‏هاست. دانشگاه جورج تاون در ايالات متحده، مركزى تحت عنوان «مركز رسانه‏هاى ديجيتالى مخصوص كودكان» دارد كه مطالعه‏اى را در مورد وبلاگ نوجوانان منتشر كرده كه نشانگر وخامت اوضاع است. چون كودكان و نوجوانان، به دليل معصوميت و ساده‏دلى، راحت‏تر اعتماد مى‏كنند و تمام اطلاعات شخصى و خانوادگى خود را در محيط ناامن اينترنت در اختيار همگان مى‏گذارند. دو سوم آنها سن خود را مشخص مى‏كنند و نام حقيقى خود را مى‏نويسند. 60درصد از آنها حتى آدرس خود را در اختيار مى‏گذارند و شماره تماس مى‏دهند. از هر 5 نفر، يك نفر نام كامل خود را مى‏نويسد. «ديويد هوفيكر» كه مسئوليت انجام تحقيق ياد شده را بر عهده داشته، با ابراز شگفتى مى‏گويد: «خدا مى‏داند، چه تعداد آنها حقيقتاً مى‏داند كه تمام مردم دنيا مى‏توانند اطلاعاتى را كه آنان همگانى كرده‏اند بخوانند!؟»
تا به حال متخصصان امور كامپيوتر و اينترنت، در مورد اتاق‏هاى گپ و گفت و گوى اينترنتى، معروف به «چت روم» هشدار مى‏دادند، چون معمولاً كسانى كه تمايلات انحرافى نسبت به كودكان دارند، از طريق اين اتاق‏هاى گپ تلاش مى‏كردند كه با وعده، وعيد و وسوسه، كودكان را به سر قرارهايى بكشانند و به اهداف شوم خود برسند. اكنون اين متخصصان هشدار مى‏دهند كه وبلاگ‏هايى كه محتوى اطلاعات شخصى كودكان، است مى‏تواند مورد استفاده سوء استفاده‏گران قرار گيرد.

منبع بزرگ دوست‏يابى
وبلاگ‏ها و سايت‏هايى كه افراد هم‏عقيده را گرد هم مى‏آورند، منبع عظيمى براى سرگرمى به حساب مى‏آيند و شبكه‏اى را به وجود مى‏آورد كه نوجوان مى‏تواند، دوستانى با خصائص و سلايق متشابه بيابد. اكثر نوجوانان آمريكايى از سنين كم و از مدارس راهنمايى، كار با اينترنت و ساختن سايت با وبلاگ را فرا مى‏گيرند و وقتى وارد دبيرستان مى‏شوند، دوست‏هاى بسيار زيادى پيدا مى‏كنند. اما بيشتر آنها به اين موضوع توجه ندارند كه در اختيار گذاشتن اطلاعات شخصى و خانوادگى، تا چه اندازه خطرناك است.
«پرى آفتاب» كه مسئول اداره سايت اينترنتى Wiredsafety است، مى‏گويد: سايت‏هاى اينترنتى كه امكان وبلاگ‏نويسى را فراهم مى‏كنند، به هيچ‏وجه جاى امنى براى كودكان محسوب نمى‏شوند. به دليل خاصيت مجازى دنياى اينترنت، كودكان و نوجوانان در اين محيط دست به كارهايى مى‏زنند كه در زندگى وقايعى به دليل شرم، حيا و خانواده، از آن پرهيز مى‏كنند. گاهى عكس‏ها و حرف‏هايى ميان اين نوجوانان رد و بدل مى‏شود كه در حالت عادى -براى مثال پشت تلفن- اين حرف‏ها رد و بدل نمى‏شود. از آنجا كه در حال حاضر، بر اساس تخمين، حدود 6 ميليون وبلاگ وجود دارد، صاحبان آن براى جلب مخاطب، دست به هر كار وسوسه‏انگيزى مى‏زنند و از گذاشتن عكس‏ها با جملات تحريك‏آميز روى وبلاگشان نيز ابايى ندارند؛ به طورى كه دنياى وبلاگ‏ها امروزه به عرصه رقابت براى جلب توجه تبديل شده است.
myspace.com در حال حاضر 13 ميليون كاربر دارد و ادعا مى‏كند كه سياست سخت‏گيرانه‏اى را اعمال مى‏كند تا كاربران كمتر از 16 سال، از خدمات آن استفاده نكنند. «بنت رتكليف»، سخنگوى سايت مذكور مى‏گويد: بر اساس مرامنامه اين سايت، در صورتى كه احراز شود، وبلاگى بيش از حد اطلاعات شخصى و خانوادگى در اختيار گذاشته است، از گردونه خارج مى‏شود؛ اما طبيعى است كه كاربران در مورد سن خود دروغ مى‏گويند.
سايت خبرى مايكروسافت موسوم به MSNBC ، تحقيقى در اين زمينه انجام داده و به اين نتيجه رسيده است كه كودكان هنگام ورود به اين سايت‏ها ابتدا سن خود را به دروغ بالا بيان مى‏كنند؛ اما زمانى كه اطلاعات شخصى‏شان را براى دوستان خود مى‏فرستند، سن حقيقى خود را آشكار مى‏كنند.
سايت اينترنتى محبوب ديگرى كه خدمات مشابه Myspace دراختيار مى‏گذارد، Live Joumal نام دارد كه نوجوانان 13 تا 16 سال را مى‏پذيرد، 400 هزار نفر از هفت ميليون كاربر اين سايت، زير 16 سال دارند. مجريان و مديران اين سايت بر اين باورند كه سايت آنها فرصتى بى نظير در اختيار نوجوانان مى‏گذارد، تا به دوست‏يابى بپردازند و ياد بگيرند كه چگونه ابراز وجود كنند.
اين سايت، محتواى مطالب كاربرانش را مورد بازبينى قرار نمى‏دهد. «كريم كوين» مسئول مشتركان اين سايت مى‏گويد: «درست مانند فراهم كنندگان خدمات اينترنت (ISP) ، نه تنها به لحاظ فناورى ممكن نيست، بلكه از لحاظ اخلاقى نيز صحيح نيست، كه ما نقش ويراستار، سانسورچى يا قضاوت كننده را ايفا كنيم».
اما هوفيكر اعتقاد دارد كه اين سايت‏ها مستحق سرزنش و مواخذه‏اند و به دليل انتشار اطلاعات شخصى و خانوادگى افراد بايد مجازات شوند. حتى كاربران هنگام ورود به اين سايت‏ها، مجبورند آدرس اينترنتى خود را تايپ كنند. اين كار از چند جهت غلط است: نخست اينكه كودكان تصور مى‏كنند، هر جا كه از آنان آدرس اينترنتى درخواست شد، آنها مى‏توانند با خيال راحت آدرس خود را بدهند. دوم آنكه ممكن است، همان آدرس اينترنتى از سوى متخصصان كامپيوتر كه قصد سوء استفاده دارند، مورد بهره‏بردارى قرار گيرد.

جنبه‏هاى مثبت وبلاگ
«هندى» مى‏گويد: متأسفانه والدين به محض آنكه متوجه مى‏شوند، نوجوانان آنها وبلاگ‏نويسى مى‏كنند و عكس و اطلاعات شخصى‏شان را در آن به نمايش مى‏گذارند، از كوره در مى‏روند؛ نخستين واكنش آنها اين است كه آب را از سرچشمه مى‏بندند و جلوى دسترسى فرزندشان به اينترنت را مى‏گيرند يا ديگر اجازه ارتباط با دوستانشان، از طريق اينترنت را نمى‏دهند؛ اما واكنش‏هاى هوشمندانه‏تر و مؤثرترى نيز وجود دارد. وى تأكيد مى‏كند: «نخستين واكنش والدين، قطع كردن ارتباط فرزندشان با اينترنت و دوستان اينترنتى است. كودكان و نوجوانان هم اين را خوب مى‏دانند، بنابر اين براى از دست ندادن اينترنت، چاره‏اى جز مخفى كارى نمى‏يابند؛ يعنى واكنش احساسى نتيجه بدترى دارد. پدر و مادرها دوست ندارند كه فرزندانشان پنهان كارى كنند، بنابر اين بايد راه‏هاى ارتباطى را مسدود نكنند».
از نظر هندى، به جاى رفتارهاى قهرآميز، والدين بايد بياموزند كه چگونه اعتماد فرزندانشان را جلب كنند و بدين ترتيب، در جريان مسائل خصوصى آنها قرار بگيرند و در جاى لازم، به روش مناسب، هشدارهاى لازم را به آنها بدهند. پدران و مادران بايد دقت بيشترى را به فرزندانشان اختصاص دهند. اين كافى نيست كه براى فرزندشان كامپيوتر بخرند و شرايط اتصال آن به اينترنت را فراهم آورده و از آن پس، كودك يا نوجوان را به حال خود رها كنند.
هندى مى‏گويد: «چه طور تا مطمئن نشويد كه فرزندتان از عهده رانندگى بر مى‏آيد، خودروى خود را در اختيارش نمى‏گذاريد، اما در مورد كامپيوتر و اينترنت اين حساسيت را نشان نمى‏دهيد».
«ساندرا كالورت» همكار هوفيكر در مطالعه انجام شده توسط مركز رسانه‏هاى ديجيتالى مخصوص كودكان در دانشگاه جورج تاون كه استاد روان‏شناسى دانشگاه نام برده است، مى‏گويد: »والدين نبايد بى اعتنا باشند يا رفتار طردكننده از خود نشان بدهند يا به طور كلى، وبلاگ يا وبلاگ‏نويسى را تخطئه كنند. نمى‏توان انكار كرد كه استفاده از اين ابزارها، مهارت‏هاى دانش‏آموزان را افزايش مى‏دهد و به يادگيرى كمك مى‏كند، انگيزه استفاده از اينترنت و كامپيوتر را در آنان تقويت كرده و خلاقيتشان را فزونى مى‏بخشد».

دفاع از وبلاگ‏نويسى
«كريم كوين» مثبت انديش است و مى‏گويد: «اگر وبلاگ‏هاى نوجوانان را ببينيد، ممكن است با عكس‏هاى شرم‏آور مواجه شويد؛ اما به همان اندازه هم مى‏توانيد انتظار جنبه‏هاى مثبت داشته باشيد. بسيارى كودكان از اين ابزار درست استفاده مى‏كنند و حتى سخنانى كه ميان آنها ردوبدل مى‏شود، جنبه معنوى دارد. آنها صادقانه احساس خود را نسبت به جنگ و ناامنى ابراز مى‏كنند و با اين وسيله، دايره ارتباط خود را افزايش مى‏دهند».

وظيفه والدين
اينترنت و دنياى وبلاگ‏نويسى، به جاى آنكه ميان والدين و فرزندان فاصله بيندازد، با استفاده درست، مى‏تواند به عنوان پلى ميان دو نسل عمل كند. والدين مى‏توانند از اين فرصت استثنائى بهره بگيرند و با دنياى فناورى بيشتر آشنا شوند و از همين فرصت مى‏توانند راه‏هاى تأمين امنيت كودكان را به كار بگيرند.
طبيعى است كه كودكان و نوجوانان در سنين خاصى، حاضر به همكارى با والدين خود نيستند و دوست ندارند، والدين خود را در مسائل خصوصى خود شريك كنند. به هر حال پدر و مادر، بايد به كودكان و نوجوانان خود فرصت بدهند كه با خود خلوت كنند. پدر و مادر بايد تحمل خود را بالا برده و اجازه بدهند كه فرزندانشان با دوستانشان رازهايى داشته باشند. گاهى نيز لازم است كه والدين به طور غير مستقيم و نامحسوس، فرزندان خود را كنترل كنند ]البته منظور جاسوس بازى نيست[. كافى است گاهى اوقات اطلاعات فرزندانتان چون نام، تاريخ تولد و اطلاعات شخصى را در اينترنت مورد جست و جو قرار دهيد. اما اگر با سايتى مواجه شديد كه اطلاعات شخصى و خانوادگى فرزندتان در آن منتشر شده، زود از كوره در نرويد و با فكر و انديشه، دنبال راه حل بگرديد. واكنش نسنجيده، چند اثر مخرب دارد: نخست آنكه روابط صميمانه ميان والدين و فرزندان را به تيرگى مى‏كشاند. دوم آنكه به مخفى‏كارى يا پنهان‏كارى دامن مى‏زند، چون اگر كودكان و نوجوانان حس كنند كه حريم خصوصى‏شان مورد بى‏احترامى يا بى توجهى قرار گرفته، واكنش نشان مى‏دهند. مؤثرترين واكنش آنها، مخفى‏كارى و قطع ارتباط سالم با والدين است. متأسفانه بسيارى خانواده‏ها، به خصوص والدين ميانسال، با نوآورى‏هاى عصر فناورى آشنا نمى‏شوند و همين فاصله ميان دو نسل را عميق‏تر مى‏كند. بسيارى والدين، هنوز با مسنجرها (نرم‏افزارى‏هاى پيام‏رسان آنى چون ياهو مسنجر كه در آن كاربران مى‏توانند در هر كجاى دنيا كه هستند، بلافاصله پيام خود را از قبيل متن، صوت يا تصوير به دوستشان برسانند) آشنا نشده‏اند كه اكنون متخصصان حوزه كامپيوتر و اينترنت در مورد وبلاگ‏ها هشدار مى‏دهند؛ به بيانى ديگر، تا والدين تلاش مى‏كنند با فناورى‏هاى روز آشنا شوند، فناورى جديدى جايگزين شده و فرصت برقرارى ارتباط با فرزندانشان را از آنها مى‏گيرد.